Отличительные черты развития цифровой экономики

Аннотация

This article covers the concept of digital economy, technological changes inherent in the digital economy, reforms in the development of this sector in the country, changes in GDP, changes in the field of digitalization in the regions, the author puts forward practical recommendations. Key words: digitalization, development of the digital economy, efficiency, virtual environment, IT park, software products, technological revolution. Кириш Ўзбекистон Республикасининг ижтимоий-иқтисодий ривожланиши ва келгуси тараққиётини илм-фан, илмий, ижтимоий-гуманитар технологиялар, рақамли иқтисодиёт асосида бошқариш ташкил этади. Бу тизим рақамли технологияларнинг жадал ривожланиши, ахборот соҳасида инқилоб ва иқтисодиётнинг глобаллашув жараёнларини тезлаштириш билан ажралиб туради. Мазкур соҳадаги ислоҳотларни амалга ошириш учун 2020 йил 8 апрелда “Рақамли иқтисодиёт ва электрон ҳукуматни кенг жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида” Президент қарори қабул қилинди. Шу билан бирга, қарорда янги лойиҳаларнинг молиявий манбалари ҳам аниқ кўрсатилган. “Электрон ҳукумат” доирасида 1,3 триллион сўмлик 104 та лойиҳа, иқтисодиётнинг реал секторида 5,3 триллион сўмлик 87 та лойиҳа, телекоммуникациялар борасида 15,1 триллион сўмлик 35 та, аграр соҳада 24 та, IT парклар бўйича 18 та лойиҳа амалга оширилиши белгиланган. Бу борада Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев “Бу ишларни келгуси 2-3 йилда тўлиқ амалга оширмасак, ҳар бир кечиккан йилимиз 6/2021 (№ 00056) http://iqtisodiyot.tsue.uz 342 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2021 yil мамлакатимизни 10 йил орқага тортади”, деб таъкидлаган фикрини алоҳида кўрсатиб ўтиш лозим1. Бу борада мамлакатимизда яратилаётган ташкилий-иқтисодий шарт- шароитларга эътибор қаратсак, 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили”да амалга оширишга оид давлат дастурида белгиланган вазифаларда рақамли иқтисодиёт масаласига алоҳида белгилаб берилган.Дунёнинг ривожланган давлатлари каби мамлакатимизда ҳам рақамли иқтисодиётга ўтиш жадал суратларда давом этмоқда. Жумладан, 2020 йил Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили” деб эълон қилиниши ва рақамли иқтисодиётга ўтиш Ўзбекистоннинг кейинги 5 йилдаги устувор вазифаларидан бири сифатида белгиланган. 2020 йил 24 январда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисга мурожаатномасида жорий йилни “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили” деб эълон қилинганлиги рақамлаштириш учун кенг истиқболларини очиб беради. Иқтисодиётни рақамлаштириш мамлакат иқтисодиётининг имкониятларини кенгайтиришга, ундаги ижтимоий, иқтисодий, сиёсий ва экологик муаммоларни тез ва арзон ҳал қилиш имкониятини яратади. Айнан иқтисодиётни рақамлаштириш орқали жамиятдаги мавжуд барча платформани қамраб олган ҳолда самарадорлик кўрсаткичларига, иқтисодиётда яратилаётган қўшилган қийматлиликка, бандлик муаммосига, даромадлилик даражасига, харажатларни оптималлаштиришга ҳамда савдо сотиқни тезлаштиришга таъсир кўрсатади. Массачусетс технология институти профессори Д.Аджемоглунинг тадқиқотларига кўра, информацион ва коммуникацион технологияларнинг тезкор ривожланиши ва иқтисодиётнинг барча тамоқларида қўлланилишига қарамасдан улар меҳнат унумдорлиги, ишлаб чиқариш ҳажми ёки бандлик даражасининг ошишига етарли таъсир ўтказмаганлигидан далолат беради [1]. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Шу ўринда мавзуга оид адабиётлар таҳлилига эътибор қаратиш мақсадга мувофиқ. Иқтисодиёт ва жамиятнинг "рақамлаштириш" жараёни (инглиз тилида – digitization яъни, рақамлаштириш, баъзан эса digitalization яъни рақамлаштирилиши маъносини билдиради) ҳақида гапирганда, биринчи навбатда, терминологияга аниқлик киритиш керак. Энг кенг маънода “рақамлаштириш” жараёни одатда рақамли технологияларни кенг қўллаш ва ассимиляция қилиш ташаббуси билан бошланган ижтимоий-иқтисодий ўзгаришни англатади. ахборотни яратиш, қайта ишлаш, алмашиш ва узатиш технологияларидир [2, 105-106] . Бу борада олимларнинг фикрларига эътибор қаратиш мақсадга мувофиқ: “Рақамли иқтисодиёт - иқтисодий интернет фаолияти, шунингдек, шакллари, усуллари, воситалари ва уни амалга ошириш алоқа муҳитидир”[3, 402]. “Рақамлаштириш - бу бизнинг фикрлаш тарзимиз, ҳаракатимиз, атроф-муҳит ва бир-биримиз билан алоқа қилишимизнинг парадигмал ўзгариши” Яъни, рақамлаштиришни алоқа ва ўзаро муносабат парадигмасининг ўзгаришидир [4]. Рақамли иқтисодиёт бу ишлаб чиқариш комплекси инсонлар учун қулайликларни 1 https://xs.uz/uzkr/post/shavkat-mirziyoev-bu-ishlarni-kelgusi-2-3-jilda-toliq-amalga-oshirmasak-har-bir-kechikkan- jilimiz-mamlakatimizni-10-jil-orqaga-tortadi 6/2021 (№ 00056) http://iqtisodiyot.tsue.uz 343 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2021 yil таъминлайдиган маҳсулот ва хизматларни яратадиган виртуал муҳит бўлиб, рақамли технологиялард