Управление инновационным потенциалом предприятий промышленности строительных материалов

Аннотация

The results of the study of the theoretical and innovative development of construction materials management of the enterprises of the construction materials industry in our country are presented. The main world trends of the construction materials industry are described, internal realities are described. Proposals and recommendations for the development of the country's building materials industry complex have been developed. Keywords: building materials, building materials industry, innovation, innovation potential, export and import opportunities, innovative development. Кириш Жаҳоннинг ривожланган мамлакатларида қурилиш саноатининг инновацион салоҳияти иқтисодий ривожланишнинг асосий манбаси сифатида қаралади ва миллий бойликнинг таркибий қисми ҳисобланади. Миллий иқтисодиётда инновацион салоҳиятни шакллантириш, қўллаш, унинг механизмларини жорий қилиш ва ундан самарали фойдаланиш муаммолари ҳозиргача ўз долзарблигини сақлаб қолмоқда. Замонавий шароитда янги технологияларни иқтисодий айланишга жалб қилиш ва самарадорлигини ошириш учун иқтисодий тизим сифатида қурилиш материаллари саноати корхоналарни инновацион ривожлантириш методологиясини ишлаб чиқмасдан ва инновацияларни ҳар томонлама баҳолашнинг услубий асосларини шакллантирмай эришиб бўлмайди. Ҳозирги кунда ҳар қандай мамлакатнинг ижтимоий-иқтисодий тараққиёти унинг инновацион салоҳиятини шакллантириш ва ундан самарали фойдаланиш хусусиятларини баҳолаш асосида аниқланади. Шундай экан, инновацион салоҳиятдан самарасиз фойдаланиш 6/2021 (№ 00056) http://iqtisodiyot.tsue.uz 128 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2021 yil рақобатбардош, ижтимоий йўналтирилган бозор иқтисодиётининг ривожланиш жараёнини секинлаштиради ва мамлакатнинг иқтисодий ўсиш суръатларини пасайтиради. Қўлланилган материаллар ва услублар "Инновация" тушунчасини олим Ж. Шумпетер томонидан фанга киритилган бўлиб, унинг таърифига кўра, бу технология ва бошқарувдаги ўзгаришлардан бошқа нарса эмас, чунки ресурслардан фойдаланишнинг янги йўналишлари, яъни "инновацион салоҳият" тушунчаси пайдо бўлади. Корхонанинг инновацион салоҳияти - бу корхонанинг инновацияларни яратиш ва улардан фойдаланиш бўйича фаолиятни амалга ошириш қобилиятини аниқлайдиган хусусиятлар мажмудир [1]. Шунингдек “инновацион салоҳият” тушинчасини бойитиш шунингдек унга таъсир этувчи омилларни иқтисодчи олимларнинг илмий тадқиқотлари орқали кўриш мумкин. А.А.Трифилованинг фикрича инновацион салоҳияти унсурлари қуйидаги омилларни ўз ичига олади: 1. Инновацияга мўлжалланган қисмлар. 2. Малакали кадрлар таркиби. 3. Молиявий ресурслар (бойликлар). 4. Моддий-техник таъминланиш. 5. Интеллектуал (ақлий) мулк [2]. Рус олимларидан Д.В.Филиппов ўз илмий татқиқотида: қурилиш саноати корхоналари иқтисодий фаолияти таҳлили ва инновацион салоҳиятига тизимли ёндашуви, мамлакат иқтисодётининг барча тармоқлари ташқи интеграция муносабатлари механизмининг мураккаб тизими эканлигини тушунишни назарда тутади.[3] Маҳаллий олимлардан И.Абдураҳмонов, Ш. Бобожонов, Р.И. Нуримбетов, Г. Шаназароваларнинг мавзуга оид кўплаб илмий асарлари ва тадқиқотлари ўрганилган. Уларнинг фикрига кўра мамлакатнинг иқтисодий ривожланишида қурилиш материаллари саноати корхоналарининг ўрни юқори ҳисобланади. Ҳозирги кунда рақобатбардош маҳсулотларни ишлаб чиқариш ва экспорт қилиш бўйича барқарор ўсиш суръатларини таъминлаш, шунингдек, қурилиш материаллари саноати корхоналарини модернизация қилиш, техник ва технологик янгилашга қаратилган таркибий ўзгартиришларни янада чуқурлаштириш ҳамда бошқарувнинг замонавий коммуникацион усуллари орқали соҳани инновацион ривожланиши юзасидан тизимли ишлар амалга оширилишини назарга тутишади. Таҳлил ва натижалар Мамлакатимиз яшаш муҳитини яхшилаш, иқтисодий - ижтимоий муҳитни замон билан ҳамоҳанг бўлиши қурилиш саноатининг юқори технологияли ривожланиши билан узвий боғлиқ. Натижада ҳудудларни қулай яшаш ва муваффақиятли бизнеснинг тизимига айлантириш мумкин ҳисобланади. Қурилиш комплексининг инновацион ривожланиши яъни миллий, минтақавий, тармоқ ва корпоратив инновацион дастурлари ва лойиҳаларини амалга ошириш давомида минтақавий хусусиятларни ҳисобга олиши ва қурилиш саноати корхоналарининг инновацион салоҳияти ва маданиятини ривожлантириши учун иқтисодий ресурслардан максимал фойдаланиш лозимлигини кўрсатади. 6/2021 (№ 00056) http://iqtisodiyot.tsue.uz 129 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2021 yil Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 20 февралда «Қурилиш материаллари саноатини тубдан такомиллаштириш ва комплекс ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-4198-сонли қарори ижросини таъминлаш, шунингдек, республика давлат органлари ва корхоналарида инновацион фаолият бошқарувини замонавий усулларини илғор халқаро стандартларга мувофиқ жорий этиш ҳамда қурилиш материаллари саноати корхонаси раҳбарлари инновацион бошқарувининг самарали тизимини ишлаб чиқиш ва уни такомиллаштиришга қаратилган ўзгаришларни амалга