Особенности привлечения инвестиций в регионы Узбекистана

Аннотация

This article covers the investment potential of the regions of the Republic of Uzbekistan, the role of investment in the socio-economic development of the regions, the issues of attracting foreign investments to the regions of the country. The index of investment attractiveness of the regions, the analysis of foreign investments attracted to the regions of the country in recent years and ways to attract and increase the efficiency of investment in the regions are presented. Key words: social and economic development of the region, investment attractiveness, index of investment attractiveness, investment environment, investments, foreign investments. Кириш Мамлакатимиз ҳудудларининг барқарор ва мутаносиб иқтисодий ривожланишини таъминлаш Ўзбекистонда юритилаётган иқтисодий сиёсатнинг энг асосий йўналишларидан бири ҳисобланади. Ҳудудларнинг ижтимоий-иқтисодий жиҳатдан ривожланиши, турмуш шароитининг яхшиланиши ҳам бевосита уларнинг иқтисодиёти ривожланиши билан боғлиқ. Мамлакат иқтисодиёти ҳудудлардан таркиб топган бир бутун тизимни ташкил қилганлиги сабабли, унинг ҳар бир ҳудудидаги ижтимоий-иқтисодий ривожланишни таъминлаш мамлакатимизнинг узлуксиз, барқарор тараққиётига замин яратади. Мамлакат ҳудудларига инвестицияларни мутаносиб равишда жойлаштириш миллий иқтисодиётимизнинг барқарор ривожланишининг асоси ҳисобланади. Республикамиз Президенти Ш.М.Мирзиёев таъкидлаганидек, “Жаҳон тажрибаси 5/2021 (№ 00055) http://iqtisodiyot.tsue.uz 114 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2021 yil шуни кўрсатадики, қайси давлат фаол инвестиция сиёсатини юритган бўлса, ўз иқтисодиётининг барқарор ўсишига эришган. Шу сабабли ҳам инвестиция – бу иқтисодиёт драйвери, ўзбекча айтганда, иқтисодиётннг юраги, десак, муболаға бўлмайди”1. Инвестиция фаолиятини тартибга солишда ва инвестициялардан самарали фойдаланишда энг муҳим бўлган масалалардан бири – бу чет эл инвестициялари иштирокидаги корхоналарни ҳудудлар бўйича оптимал даражада бир текис жойлаштириш ва хорижий инвесторларни ҳудудларга янада кўпроқ жалб қилишдир. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Ҳудудларга хорижий инвестицияларни жалб қилиш борасида хорижий мамлакатлар олимларидан Miriam Ruiz, Mehdi Behname, Henryk Dzwigol, Olena Aleinikova, Yuliia Umanska, Nadiia Shmygol, Yaroslav Pushak, Vitaliy Okulov Ann Vlasovets, Ataul Karim Rukon, Vlada Petrova Vitaliy Okulov, Vlada Petrova Vitaliy Okulov, Rudolf- Ferdinand Danckwerts, В.Н.Ведяпина, Г.А. Брок, К.М.Галяр, Кадочников, Ковалев, А.П. Косинцев, А.А. Мальцев, ва бошқалар илмий-тадқиқот ишларини олиб боришган. Маҳаллий иқтисодчи олимлар Д.Ғ.Ғозибеков, Н.Ғ.Каримов, Р.Х.Хожиматов, Ҳ.Ҳ.Имомов, А.В.Вахабов, Б.К.Ғойибназаров, М.Р.Рахимова, А.Э.Ишмухамедов, Т.М.Ахмедов, О.О.Олимжонов, И.А.Якубов, Ҳ.М.Саидахмедов, А.М.Қодиров, Қ.Х.Абдурахмонов, Ш.И.Мустафақулов, Б.Т.Байхонов ва бошқаларнинг илмий- тадқиқот ишларида инвестицияларнинг иқтисодий мазмун-моҳияти, вазифалари, мамлакат иқтисодиётида тутган ўрни, хорижий инвестицияларни жалб қилиш ва ундан самарали фойдаланиш назариялари кабилар ўз аксини топган. Хусусан, хорижий инвестициялар атамасига 1947 йилда АҚШда нашр этилган Ф. Ҳениус номидаги Ташқи савдо луғатининг 2-нашрида: "Хорижий инвестициялар - бир мамлакатдан экспорт қилинадиган ва бошқа мамлакат ҳудудига киритилган инвестициялар" дея таърифланади [1], рус олими А.В. Кочемасованинг фикрича, тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар - бу инвесторнинг капитал қўйилмалари объектини бошқаришини таъминлайдиган узоқ муддатли сармоядир. Шундай қилиб, тўғридан-тўғри инвестициялар - бу инвестор (юридик шахс, чет эл компанияси) томонидан узоқ вақт давомида назорати амалда ўрнатиладиган капитал (молиявий ёки асосий воситалар) ҳисобланади[2]. Оксан Байулген эса ўз изланишларида бир қанча мамлакатлар ичидаги қарорларни қабул қилиш жараёнини таҳлил қилиб, тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларнинг мухолифлари ва тарафдорлари ўртасидаги муносабатларни аниқлайдиган ва шакллантирувчи институционал тузилиш илгари ўйлагандан кўра анча мураккаб ва қизиқроқ эканлигини исботлаган [3]. Профессор Д.Г. Ғозибеков хорижий инвестицияларни қуйидагича таърифлайди: “Чет эл инвестициялари бир иқтисодиёт субъекти капиталини ўзга иқтисодиётга муайян муддатга боғлаш бўлиб, ички инвестициялардан рисклар кенглиги билан фарқланган ҳолда, ҳуқуқий шароитларнинг, инвестиция муҳитининг ўзгариши билан тавсифланади ва натижада мамлакатлар ва минтақалар бўйлаб капитал кўчиши юз беради” [4]. 1Ш.М.Мирзиёев раислигида 2019 йилнинг I чорагида тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар ва халқаро молия ташкилотлари иштирокидаги лойиҳаларнинг амалга оширилишини таҳлил қилиш бўйича видеоселектор йиғилиши. Тошкент.08.04.2019 йил. 5/2021 (№ 00055) http://iqtisodiyot.tsue.uz 115 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2021 yil Қ. Хошимов эса: “чет эл инвестициялари - чет эл мулкдорлари томонидан маълум капитални бир иқтисодиётдан мутлақо бошқа мамлакат иқтисодиётининг қонун билан таъқ