JAHON SAVDO TASHKILOTIGA A’ZO BO‘LISHNING O‘ZBEKISTON UCHUN INTELLEKTUAL MULK SOHASIDAGI AHAMIYATI

Аннотация

This article thoroughly explores the importance of the Republic of Uzbekistan’s accession to the World Trade Organization (WTO) in the context of regulating intellectual property rights. It analyzes international standards in this 13 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference field, particularly the Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS), the obligations assumed by Uzbekistan, and their impact on national legislation. The article also evaluates the social, economic, and legal benefits of WTO membership. Furthermore, recent normative legal acts adopted in Uzbekistan, their practical relevance, and the country's preparedness for WTO accession are discussed. Keywords: World Trade Organization, intellectual property, TRIPS agreement, copyright, patent, legislation, Uzbekistan. Hozirgi davrda O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy rivojlanishning yangi bosqichiga qadam qo‘yayotgan bir vaqtda, uning xalqaro savdo tizimiga integratsiyalashuvi muhim ahamiyat kasb etmoqda. Jahon savdo tashkiloti (JST) ushbu tizimning asosiy institutlaridan biri bo‘lib, u nafaqat davlatlar o‘rtasidagi tovar va xizmatlar savdosini tartibga soladi, balki savdo bilan bog‘liq boshqa masalalarni, jumladan, intellektual mulk huquqlarini ham o‘z ichiga oladi. Intellektual mulk bugungi globallashuv sharoitida strategik resurs hisoblanadi. U ijtimoiy taraqqiyot, innovatsiyalarni rag‘batlantirish va investitsiyalarni jalb qilishda muhim rol o‘ynaydi. JST doirasida intellektual mulkni tartibga soluvchi asosiy xalqaro hujjat bu — TRIPS bitimidir. Ushbu bitim JST a’zolariga intellektual mulk obyektlarini xalqaro standartlar asosida himoya qilish majburiyatini yuklaydi. O‘zbekiston JSTga a’zo bo‘lish jarayonida ushbu bitim talablari doirasida o‘z qonunchiligi va institutlarini takomillashtirish bilan shug‘ullanmoqda. Tahlil usullari (Metodlar) Maqolada quyidagi ilmiy-uslubiy yondashuvlardan foydalanildi: 1. Normativ-huquqiy tahlil – O‘zbekiston Respublikasi intellektual mulkka oid amaldagi qonunlari, Prezident farmonlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari, hamda TRIPS bitimi bandlari o‘rganildi. 2. Taqqosloviy-huquqiy tahlil – JSTga a’zo bo‘lgan davlatlar, xususan, Gruziya, Ukraina, Qozog‘iston va Qirg‘iziston tajribasi solishtirildi. 3. Empirik yondashuv – O‘zbekistonning JSTga a’zolik bo‘yicha rasmiy manbalari, xalqaro tashkilotlarning (WIPO, WTO, UNCTAD hisobotlari asosida tahlil olib borildi. 4. Tahliliy yondashuv – Intellektual mulkni tartibga soluvchi tizimdagi muammolar, imkoniyatlar va islohotlarning samaradorligi o‘rganildi. Natijalar O‘zbekistonning intellektual mulk sohasidagi qonunchiligi JST talablariga qisman mos keladi. 2006 yildan buyon mualliflik huquqi, patent, tovar belgisi va 14 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference boshqa intellektual mulk obyektlariga oid qonunlar takomillashtirib borilmoqda. Biroq TRIPS bitimi talablariga to‘liq mos kelish uchun quyidagi kamchiliklar aniqlanmoqda: Patent qonunchiligida farmatsevtika mahsulotlariga oid muhofaza muddati va litsenziyalash shartlari yetarlicha aniq belgilanmagan; Mualliflik huquqi buzilishiga oid sud qarorlari ko‘plab holatlarda yetarli huquqiy izohdan yiroq; Sud tizimi va bojxona organlarida intellektual mulk bilan ishlovchi malakali kadrlar yetishmaydi; Intellektual mulkni onlayn muhitda himoya qilish bo‘yicha samarali vositalar mavjud emas; Ijodiy sohalardagi subyektlar, xususan yozuvchilar, rassomlar, ixtirochilar o‘z huquqlarini himoya qilishda huquqiy savodsizlik tufayli ko‘plab muammolarga duch kelishmoqda; Raqamli muhitda mualliflik huquqlarini himoya qilish mexanizmlari yetarlicha samarali emas. Shu bilan birga, JSTga a’zolik intellektual mulk sohasida quyidagi ijobiy natijalarga olib keladi: 1. Investitsiyalar hajmini oshirish va xorijiy texnologiyalarni jalb qilish uchun ishonchli huquqiy muhit yaratiladi; 2. O‘zbekiston mahsulotlari va brendlari xalqaro bozorlarda huquqiy himoya ostida bo‘ladi; 3. Milliy tadbirkorlar uchun raqobatbardosh intellektual faoliyatni rivojlantirish imkoniyati kengayadi; 4. Ilm-fan, texnika va madaniyat sohalarida innovatsiyalar rag‘batlantiriladi; 5. Mahalliy ixtirolar, dizayn va texnologiyalarni xalqaro patentlash imkoniyati kengayadi; 6. Intellektual mulk sohasida xalqaro grant va dasturlarda ishtirok etish imkoniyati oshadi. 7. O‘zbekiston qonunchiligidagi so‘nggi o’zgarishlar So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi intellektual mulkni muhofaza qilishga oid qonunchilikni JST talablari va TRIPS bitimi asosida bosqichma- bosqich isloh qilmoqda. Quyidagi asosiy o‘zgarish va yangiliklar bunga misol bo‘la oladi: 15 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference 1. 2021-yil 20-oktabrda “Intellektual mulk obyektlarini huquqiy muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonun (O‘RQ-730-son) qabul qilindi. Ushbu qonun orqali patent, mualliflik huquqlari, tijorat sirlari