Текст научной работы на тему Несостоятельность цифровой экономики фактор конкурентоспособности туристической зоны

Аннотация

This study explains the concept of the "digital divide" as factor of competitiveness of the tourist regions of Uzbekistan, developed a map of the country's macroinformation space, and on the basis of the matrix of the tourist macro-information space, the directions of improving the tourist information space of the country are determined. Аннотация: В данном исследовании разъяснено понятие «несовместимости цифровой экономики» как фактор конкурентоспособности туристических регионов Узбекистана, разработана цифровая сфера макроинформационного пространства страны, на основе матрицы туристского макроинформационного пространства, определены направления совершенствования туристского информационного пространства страны. Калит сўзлар: туристик ҳудуд, рақобатбардошлик, рақамли иқтисодиётдаги номувофиқлик, ахборот макони, макроахборот макон рақамли сфераси. Кириш “2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар Стратегиясини “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили”да амалга оширишга оид Давлат Дастури тўғрисида” ПФ-5953-сон Ўзбекистон Республикаси Президентининг Фармони 02 март 2020 йилда қабул қилиниб, унда “2023 йилга келиб рақамли иқтисодиётнинг мамлакат ялпи ички маҳсулотидаги улушини 2 бараварга кўпайтиришни назарда тутган ҳолда, шу жумладан, ишлаб чиқаришни бошқаришда ахборот тизимлари комплексини жорий қилиш, молиявий-хўжалик фаолиятда ҳисобот юритишда дастурий маҳсулотлардан кенг фойдаланиш, шунингдек, технологик жараёнларни автоматлаштириш орқали уни жадал шакллантириш” вазифалари белгиланган. Мамлакат доирасида туризмни барқарор ривожлантириш, биринчидан уюштирилган сайёҳларни вужудга келтирувчи бозорлар билан ўрнатилган ҳамкорлик ришталари, яъни ресептив ҳамда инициатив турорператорнинг ўзаро манфаатли иқтисодий муносабатларидан, иккинчидан мустақил уюшган сайёҳлар назарида жуда муҳим воситалар, яъни бронлаш тизимларининг мавжудлиги, хизмат кўрсатувчи ташкилотларнинг геоахборот тизимлари базаларига киритилганлиги ва бошқа ахборот технологияларига асосланган маркетинг воситаларининг жорий қилинганлигидан 6/2020 (№ 00050) http://iqtisodiyot.tsue.uz 251 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2020 yil боғлиқдир. Яъни, сайёҳни вужудга келтирувчи ҳамда саёҳат маконлари ўртасида “рақамли иқтисодиётдаги номувофиқлик” (Digital Divide) тушунчаси [1] мавжуд бўлиб, у қанча катта бўлса, сайёҳни вужудга келтирувчи бозорларни эгаллаш шунча мураккаб кечади. Ушбу тадқиқот иши Ўзбекистонда туризм соҳасининг барқарор рақобатбардошлигига эришишда рақамли иқтисодиётдаги номувофиқликдан холи бўлиб механизмларини ишлаб чиқиш муаммосига бағишланган ва ечимини кутиб турган долзарб масала бўлиб ҳисобланади. Бизнинг фикримизча, туризмга тизимли ёндашилганда, унинг саёҳат эҳтиёжи туғиладиган, саёҳат амалга ошадиган маконлари ҳамда уларни бирлаштирувчи ахборот макони мавжуд. Ушбу тадқиқотнинг мақсади, Ўзбекистон макро туристик ахборот макон рақамли сферасини ўрганиш асосида рақобатбардошлигини ошириш йўлларини белгилаш бўлиб ҳисобланади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Туризм соҳасида асосий хизматлар маркетингини амалга ошириш, хизмат кўрсатиш жараёнларини бошқариш, тижоратлаштириш, тарғибот ишларини ташкил этиш каби вазифаларни рақамли воситалардан фойдаланиб амалга ошириш масалалари турли хорижий ва маҳаллий олимларнинг тадқиқот предмети бўлиб ҳисобланади. Шу жумладан В.Мингетти ва Д.Бухалис “рақамли иқтисодиётдаги номувофиқлик” концепциясини ишлаб чиққан бўлса, Делла Корте [2] ақлли туристик ҳудуд ва туристик шаҳарлар муаммосини ўрганган, У.Гретзел, Л.Юан, Д.Фесенмаерлар [3] эса туристик ҳудудлар маркетингини ташкил этишда ахборот технологияларидан фойдаланишга оид тадқиқотларни олиб борганлар. Маҳаллий тадқиқотчилардан О.Хуррамов туризм соҳасида рақамли маркетинг [4], Ғ.Ҳ.Қудратов, М.Ҳошимов Буюк Ипак йўлида туристик сервисни амалга ошириш масалалари [5], М.Қ.Пардаев, Р.Атабаев, Б.Р.Пардаев туризмни ривожлантириш имкониятлари [6], Б.Н.Наврўз-Зода туристик ҳудуд рақобатбардошлиги [7], Д.Х.Асланова туристик кластерларни яратиш [8], О.Ҳ.Ҳамидов Ўзбекистонда экотуризмни ривожлантириш [9], А.А.Эштаев глобаллашув шароитида туризм индустриясини бошқаришнинг маркетинг стратегияси [10] каби муаммоларни тадқиқ этиб, рақамли иқтисодиётдаги номувофиқлик масаласи етарлича ўрганилмаган тадқиқот объекти бўлиб ҳисобланади. Тадқиқот методологияси Мақолада туристик ҳудудларнинг “рақамли иқтисодиётдаги номувофиқлик” нуқтаи назаридан тоифалаш усули, мамлакатнинг туристик рақобатбардошлигига “Туристик ҳудуд макро ахборот макон рақамли сфераси” ҳамда туристик макро ахборот макони матрицаси асосида баҳо бериш методологияси қўлланилган. Статистик ва эконометрик таҳлил асосида сайёҳлар оқимининг ўсиши ва Интернет фойдаланувчилар сони ўртасидаги боғлиқлик, яъни эластиклик коэффициенти аниқланган, тегишли хулосаларни ишлаб чиқишда қўлланилган. Таҳлил ва натижалар Туристик ҳудудларда рақамли воситаларнинг ривожланганлиги, давлат ташкило