Prospects for the introduction of digital technologies and automation to improve the efficiency of investments in the food industry

Аннотация

The article focuses on the review of the problems facing the food industry. The focus is on an integrated approach to the protection of food enterprises. It was noted what the role and importance of resource efficiency in enterprises is. The article also discusses methods and means of designing information systems based on the use of digital technologies in food production. Key words: food industry, investment, food products, digital economy, processing, technology, modernization. Кириш Дунё бўйлаб SARS-CoV-2 коронавирусининг тарқалиши ҳамда COVID-19 пандемиясининг вужудга келиши, шунингдек, мамлакаталар томонидан рискга қарши қабул қилинган эҳтиёт чоралари истеъмолчилар ҳатти-ҳаракатига сезиларли даражада ўзининг салбий таъсирини кўрсатмоқда. Мазкур параграфда озиқ-овқат саноатига COVID-19 пандемиясининг таъсири ва уни юмшатишда автоматлаштиришнинг ўрни тўғрисида сўз юритилади. Табиийки, турғунлик ёки инқирозлар даврида ишлаб чиқариш жуда катта узилишлар ва қийинчиликларга дуч келади. Озиқ-овқат саноати ҳам бундан мустасно эмас. Бугунги кунда республикада 12 мингдан ортиқ озиқ-овқат саноатига ихтисослашган корхоналар фаолият олиб бормоқда[1]. Маълумки, мамлакатимиз ҳудудида озиқ-овқат маҳсулотларини етиштириш билан асосан кичик ва ўрта тадбиркорлик вакиллари фаолият юритишади. Уларни қўллаб-қувватлаш турмуш даражасини оширишга бевосита сабаб бўлувчи омилдир. Давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев томонидан пандемиянинг салбий оқибатларига жавобан иқтисодиёт тармоқларининг барқарор фаолият юритиши учун тадбиркорлик субъектларига солиқлар ва кредитлар, имтиёз ва преференцияларни бериш тартиби жорий этилди ва такомиллаштирилди[2]. 2020 йил номини “Илм-маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили” деб эълон қилишнинг асосий мақсади, авваламбор, жамият ва ишлаб чиқаришни янги технологик босқичга олиб чиқишдан иборатдир. Мамлакатимизда 6/2020 (№ 00050) http://iqtisodiyot.tsue.uz 204 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2020 yil анъанага мувофиқ йил номидан келиб чиқиб амалга ошириладиган чора-тадбирлар Дастури ишлаб чиқилади. "Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили"да амалга оширишга оид давлат Дастурнинг асосий мақсади – Ўзбекистон Республикасининг рақобатбардошлиги ва миллий хавфсизлиги муаммоларини ҳал қилишга ҳисса қўшадиган жамиятда рақамли муҳитни яратишдан иборатдир[3]. Янги иқтисодиётнинг афзалликларини: масофадан туриб ишлашни жорий этиш, ишлаб чиқариш таннархини пасайтириш, бозорни барча саноат тармоқларига эркин кириб бориш, маълумотларни йиғиш ва қайта ишлашни осонлаштириш ва шу кабиларда яққол намоён бўлишини кузатиш мумкин: Озиқ-овқат ва уни қайта ишлаш саноатига хос бўлган асосий тизимли муаммолар қуйидагилар: - қайта ишлаш саноати учун маълум сифат кўрсаткичларига эга бўлган қишлоқ хўжалиги хом ашёсининг етишмаслиги; - технологик ускуналарнинг маънан ва жисмонан эскириши, қишлоқ хўжалигини қайта ишлашнинг алоҳида турлари бўйича ишлаб чиқариш қувватининг етишмаслиги; - мамлакатимиз озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқарувчиларининг ички ва ташқи озиқ-овқат бозорларида суст рақобатбардошлиги; - озиқ-овқат маҳсулотларини етказиб бериш, сақлаш, ташиш ва логистика инфратузилмасининг ривожланмаганлиги; - озиқ-овқат саноати корхоналарининг саноат зоналарида экологик талабларга етарлича амал қилмаслик; - қишлоқ хўжалиги хом ашёлари (дон, гўшт, мой олинадилан ўсимлик) учун юқори нарх ўзгарувчанлиги. Мазкур мақолада озиқ-овқат маҳсулотларини ишлаб чиқаришда рақамли технологиялардан фойдаланишга асосланган ахборот тизимларининг авваламбор замонавий методлари ва лойиҳалаш воситаларини жорий этиш масалалари кўриб чиқилади. Манбаларда келтирилишича рақамли иқтисодиёт бу – электрон тижорат билан бевосита боғлиқ бўлган ҳамда электрон маҳсулотлар ва хизматларни ишлаб чиқариш, сотиш билан боғлиқ бўлган тижорат фаолиятининг турли кўринишидир[4]. Рақамли иқтисодиётнинг асосий йўналишларидан бири бу интернет орқали тез ва осон хизмат кўрсатишдир. Технология ривожланишда давом этар экан, рақамли иқтисодиёт ҳам кенгайишда давом этади, чунки электрон кўринишда тақдим этилаётган товарлар ва хизматлар турлари доимий равишда ўсиб бормоқда. Рақамли иқтисодиётнинг энг муҳим афзаллиги шундаки, истеъмолчилар маҳсулотларни арзонроқ нархларда олишлари мумкин. Замонавий озиқ-овқат ва қайта ишлаш саноатининг тенденцияларидан бири бу корхоналарни комплекс лойиҳалаштириш ва жиҳозлаштиришдир. У янги корхоналарда ҳам, озиқ-овқат ва қайта ишлаш саноатида энг қадимги тарихга эга корхоналарда ҳам қўлланилиши мумкин. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Тадқиқот доирасида озиқ-овқат саноати фаолиятини такомиллаштириш бўйича маҳаллий олимларимиздан Н.М. Зиявитдинова[5] ўзининг иқтисод фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун ёзган диссертациясида озиқ-овқат саноати корхоналарида бозор стратегиясини шакллантиришда, уларни ривожлантириш 6/2020 (№ 00050) http://iqtisodiyot.tsue.uz 205 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2020 yi