Анализ отношений государства и общества в Узбекистане

Аннотация

The development of a democratic state and civil society, its institutions, puts the task of creating a modern and fair management system on the agenda today. Indeed, the processes in the life of society require the reform of public administration and, consequently, the decentralization of power, the emergence of such functions as public control and restraint of the hierarchy and levels of government. In this regard, the process of institutionalization is seen as a guarantee of the correct and optimal implementation of the activities of civil society institutions, as well as a summary of their functions. Based on these aspects, our scientific article critically analyzes the state-society relations in our country and makes recommendations on the prospects of development, studying the experience of developed countries. Keywords: state, society, civil society, institution, institutionalization, social institutions, non- governmental non-profit organizations, democracy, government, political institutions. 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 273 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil Тарихимизда ўчмас саҳифа очган буюк истиқлол туфайли тарихий давлатчилигимиз қайта тикланди. Натижада мамлакатимиз ўтган давр мобайнида жаҳон ҳамжамиятидан муносиб ўрин эгаллаб, “Миллий тикланишдан — миллий юксалиш сари” [1] ғояси остида дадил илдамлаб боряпти. Бу “Янги Ўзбекистон”ни барпо этишнинг асосий мезонига айланди, десак, айни ҳақиқат. Айтиш жоизки, кейинги уч-тўрт йилда юртимизда тинчлик ҳамда барқарорликни мустаҳкамлаш, давлат ва жамият бошқарувини такомиллаштириш, инсон ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда манфаатларини таъминлаш, Ватанимизни ҳар томонлама тараққий эттириш, унинг халқаро майдондаги обрў-эътиборини юксалтириш борасида кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Ҳар йили эришилган ютуқларни эътироф этиш билан бирга, қилиниши лозим бўлган ишларни сарҳисоб қилиш яхши анъанага айланган. Қўлга киритилган натижалар ўзимизники. Аммо мамлакат тараққиёти учун амалга оширилиши лозим бўлган чора-тадбирлар ҳам, мавжуд муаммолар ҳам бировники эмас, ўзимизники. Уларни ҳеч ким четдан келиб ҳал қилиб бермайди. Бу айниқса, давлат ва жамият бошқаруви соҳасидаги муаммоларда яққол намоён бўлади. Чунки айнан бошқарув соҳасидаги масалалар туфайли кўплаб бюрократик тўсиқлар пайдо бўлиб, жамият тараққиётига тўсиқ бўлаётгани ҳам бор гап. Бундай муаммоларни бартараф этишнинг асосий йўли сифатида Ўзбекистонда давлат ва жамият бошқаруви борасида амалга оширилаётган демократик ислоҳотларни ифода этадиган фуқаролик жамияти институтлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари шаклланиши ва ривожланишининг жадаллашаётганини айнан сўнгги йиллар доирасида идрок этиш тўғри бўлади. Бу, бир томондан — барқарор тараққиётни таъминласа, иккинчи томондан, истиқболга қаратилган реал имкониятларнинг рўёбга чиқишига йўл очади. Бунинг учун фуқаролар ҳақ-ҳуқуқларини билиши, жамият манфаати учун аниқ мақсад сари маълум институтларга расмий ва норасмий шаклда бирлаша олиш имкониятига эга бўлиши керак. Албатта, расмий асосдаги институтлар замирида давлат бошқарувидаги меъёрлар, конституциялар, қоидалар, яъни қонуний куч ишлатиш тушунилади. Норасмий институтлар эса ўз ичига урф-одатлар, анъаналар, қадриятлар, келишувларни, уларнинг манфаатларини таъминлашни амалга оширишни олади [2]. Бунда қуйидаги икки тушунчага алоҳида изоҳ бериб ўтиш лозим. Фуқаролик жамияти, бу — инсонларнинг онгли муносабатларига асосланган, жамиятда ўрнатилган тартиб-қоидаларнинг сақланишида ҳамда янги ислоҳотларнинг амалга оширилишида якка ва жамоавий шаклдаги ўзаро тенгликка таянган назорат тизимидир. Бизнингча, “институт” — ҳокимиятни ташкил қилишнинг ўзига хос шакли ва ижтимоий муносабатларни тартибга солишнинг барқарор воситасидир. Бу орқали институтлар сиёсий тизимнинг муҳим таркибий қисми сифатида жамият сиёсий ташкилотининг барқарор, узоқ муддат ишлашини таъминлайди. Ислоҳотлар рўёбида инқилобий йўлдан воз кечилди Мамлакатимизнинг тараққиёт йўлидан изчил давом этиши учун иқтисодий ўсиш ва ижтимоий-сиёсий барқарорликни таъминлаш жамият олдидаги асосий вазифадир. Шу боис юртимизда ислоҳотларнинг инқилобий йўл билан амалга 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 274 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil оширилишидан воз кечилиб, ушбу жараёнларнинг тадрижийлиги давлат томонидан амалга оширилди. Сиёсий ҳаётда институционаллашув жараёнларининг барқарорлиги таъминлашда айрим жойларда у ёки бу даражада сиёсийлик, яъни давлатнинг куч ишлатиш ҳолатлари ҳам кузатилган. Давлат иқтисодий ва ижтимоий ривожланиш орқали фуқароларнинг фаоллигини шакллантиришга ҳисса қўшиб, нафақат ўз муаммоларини ҳал этиш, балки умумий фаровонликни таъминлашнинг таркибий қисми сифатида куч ишлатиш ҳуқуқига эга. Бу фаровонликка бўлган эҳтиёжнинг ўсиши, ўз навбатида, сиёсий ҳамда ҳуқуқий эркинликларга бўлган эҳтиёжни ошириб, жамият учун муҳим аҳамият касб этади. Давлат ҳокимияти томонидан ула