Opportunities for using digital marketing to increase the competitiveness of accommodation establishments

Аннотация

The article provides a scientific basis for the possibility of using digital marketing in increasing the competitiveness of the place and placement institutions of digital media in the tourism industry, as well as the prospects of introducing marketing mix into practice based on the concept of 7P. Keywords: digital marketing, digital marketing in tourism, marketing mix, product, price, place, promotion, physical evidence, process, people. Кириш Ўзбекистон Республикасининг ижтимоий-иқтисодий ривожланишига ва унинг жаҳон бозорида рақобатбардошлигини оширишга бўлган эҳтиёж ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш соҳаларнинг рақамли ўзгаришларини амалга оширишни тақозо этмоқда. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 28-апрелдаги “Рақамли иқтисодиёт ва электрон ҳукуматни кенг жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармонида “дастурий маҳсулотларни ишлаб чиқариш ва технологик майдончалар яратиш орқали “рақамли тадбиркорлик”ни ривожлантириш, 2023 йилга келиб ушбу соҳадаги хизматлар ҳажмини 3 бараварга ошириш ва уларнинг экспортини 100 миллион долларга етказиш” [1] вазифаси белгиланган бўлиб, иқтисоднинг бир тармоғи бўлган туризм соҳасини ривожлантиришда рақамли маркетингни ўрганиб чиқиб, уни амалда қўллаш, шу соҳадаги корхоналарни ривожланиши ва рақобатбардош бўлиши учун дастурий маҳсулотларни ишлаб чиқиш жараёнларининг самарадорлигини оширишга олиб келади. Туризм соҳасида рақамли маркетингни қўллаш ва жойлаштириш муассасаларининг рақамли маркетингида 7П моделининг аҳамиятини илмий асослаш, ушбу тадқиқотнинг зарурияти ва долзарблигидан далолат беради. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Ахборот технологияларнинг оммалашиши иқтисодиёт ва туризм соҳаларида Рақамли маркетинг тушунчасини пайдо бўлишига сабабчи бўлди. Рақамли маркетинг тушунчаси турли манбаларда турлича талқин қилинган. Дастлабки назарий муаммо - бу рақамли маркетингнинг нима эканлиги ҳақида умумий тушунчанинг етишмаслиги. Натижада адабий манбаларда турли хил таърифлар мавжуд. Масалан, рус олими Грудистова Е.Г. қуйидагича таъриф беради: “Рақамли маркетинг (инг. Digital marketing) - бу рақамли технологиялар ёрдамида мижозларни 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 250 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil жалб қилиш, ушлаб туриш ва мижозларнинг эҳтиёжларини қондириш учун интерфаол маркетинг”. Унинг фикрича Рақамли маркетинг мақсадли аудиторияга "мақсадли" зарбалар бериш орқали у жуда кўп ресурсларни сарфламасдан, тўлиқ ривожланган коммуникатив компетенцияга эга ходимларни талаб қилмай туриб, ташкилот мақсадларига эришиш имкониятларини беради. [2]. Н.И. Aрхипова, М.Т. Гуриевалар эса “Рақамли маркетинг кенг маънода ҳар қандай электрон қурилмадан фойдаланадиган маркетинг деб талқин қилиниши мумкин” деб изоҳлайди. Уларнинг фикрича ушбу талқин рақамли маркетингнинг узоқ вақтлардан бери мавжудлиги ва ишлатилиб келинаётганлигини, бундан ташқари электрон почта маркетинги, асосан, у билан боғлиқ бўлган "Интернет маркетинг"га қараганда, гарчи у Интернет-маркетинг ва унинг воситалари билан кўрсатилсада, анча каттароқ ҳодисадир [3]. Хуррамов О.К. эса: “Рақамли маркетинг бу маркетинг фаолиятини Интернет, ахборот технологиялари ва телекоммуникация тизимлари орқали амалга оширишдир” [4] - деб таъриф беради. Унинг фикрича Интернетда ютуққа эришиш учун интернетни ягона глобал бозор сифатида тан олиб, унга мослашиш керак, чунки энг кичкина корхона ҳам даромад олиш мақсадида ўзининг мижозларини тезда топиши мумкин. С.М. Москалёв “Рақамли маркетинг аслида маҳсулот ёки брендларни бир ёки бир нечта электрон воситалар (оммавий ахборот воситалари) орқали реклама қилишдир” [5] деб ҳисоблайди. Унинг фикрича рақамли маркетинг анъанавий маркетингдан фарқ қилади, чунки у хўжалик юритувчи субъектга доимий равишда олиб борилаётган маркетинг фаолиятини таҳлил қилиш ва ишнинг тўғрилигини баҳолашга имкон берадиган канал ва усуллардан фойдаланишни ўз ичига олади. Хорижий олимлардан Shaik Javed Parvez, H.M. Moyeenudin, S. Arun, R. Anandan, Senthil Kumar Janahan “Рақамли маркетинг - бу интернет орқали маҳсулотлар ёки брендларни реклама қилиш” - деб таъриф беришади [6]. Бу эса рус олимлари фикридан озгина фарқ қилади, чунки рақамли маркетинг Интернет-маркетинг билан чамбарчас боғлиқ (баъзида иккаласи синоним деб ҳисобланади). Шу билан бирга, рақамли маркетинг бу Интернет-маркетинг ва бошқа реклама каналларини ўз ичига олган кенгроқ тушунчадир. Бироқ, AҚШда Интернет маркетинг атамаси ҳанузгача кенг тарқалган ва Италияда рақамли маркетинг кўпинча веб-маркетинг деб аталади. Бир сўз билан айтганда барча таърифларнинг замирида ахборот технологиялардан фойдаланиш деган фикр илгари сурилади. Шунинг учун, рақамли маркетинг - бу товарлар ва хизматларни тарғиб қилиш ва сотиш учун ахборот технологиялардан фойдаланадиган усуллар тўплами, деб таърифлаш мумкин. Тадқиқот методологияси Жойлаштириш муассасалари рақобатбардошлигини оширишда рақамли маркетингдан фойдаланиш имкониятлари муаммосини тадқиқ этиш жараёнида, анализ ва синтез, эмпирик