Теоретические и практические аспекты обеспечения финансовой безопасности в текстильной промышленности Узбекистана

Аннотация

This article highlights the theoretical and practical aspects of ensuring financial security in the textile industry of our country. The author identifies the factors influencing the financial security of textile enterprises and develops scientific and practical recommendations for their elimination. It also identifies important tasks to ensure financial security in textile enterprises. Keywords: economic security, financial security, textile industry, sewing, financial independence. Кириш Ўзбекистоннинг тўқимачилик саноати иқтисодиётнинг тез ривожланаётган сегментларидан бири бўлибгина қолмай, балки чет эл инвестицияларини жалб қилиш, маҳсулот экспорт қилиш борасида етакчи соҳа ҳисобланади. Ўзбекистоннинг тўқимачилик маҳсулотлари дунёнинг 50 дан зиёд мамлакатларига экспорт қилинади. Асосий экспорт бозорлари – бу МДҲ давлатлари, биринчи ўринда, Россия, шунингдек Лотин Америкаси давлатлари, ЕИ, Корея Республикаси, Хитой, Сингапур, Эрон, Исроил, АҚШ ва бошқа давлатлар. 2016 йилда янги сотиш бозорларига чиқишга муваффақ бўлган давлатлар – Покистон, Грузия, Хорватия, Нигерия ва қатор бошқа давлатлар ҳисобланади. Россия ва МДҲ давлатлари Ўзбекистон тўқимачилик корхоналарининг маҳсулотларини энг кўп ҳажмда импорт қилувчи давлатлардир. Экспортнинг 51 фоизи айнан шу давлатларга тўғри келади, 21 фоизи Жанубий Осиё мамлакатларига, 12 фоизи Европага, 8 фоизи Яқин Шарқ ва Африкага экспорт қилинади. 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 163 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil Тўқимачилик ва тикув-трикотаж маҳсулоти экспорти кўрсаткичлари 2016 йилда 1,2 млрд. АҚШ долларини ташкил этди. [12] Мавзуга оид адабиётлар таҳлили МДҲ давлатларида молиявий хавфсизликни ўрганиш билан кўплаб иқтисодчи олимлар шуғулланишган. Масалан Украина олимлари орасидан Бланк И.А. [1], Загородний А.Г. [2], Вознюк Г.Л.ларни алоҳида кўрсатиш мумкин. Рус олимларидан Сенчагов В.К. [3], Богомолов В.А. [4], Гапоненко В.Ф. [5] ва бошқ. молиявий хавфсизликни ўрганишга муҳим ҳисса қўшишган. Мамлакатимизда корхона ахборот тизимларинини бошқариш ва ахборот хавфсизлиги муаммолари иқтисодчи олим Абдулаев М. [8] ва бошқалар томонидан ўрганилган. Корхоналарнинг иқтисодий ва молявий хавфсизлиги масалалари эса иқтисодчи олимлар Абулқосимов Ҳ.П. [9] ва Бурханов А.У. [10] томонидан ўрганилган. Дастлаб, “молиявий хавфсизлик” тушунчаси иқтисодий хавфсизликнинг бир қисми сифатида кўриб чиқилган ва мустақил элемент сифатида ажратилмаган. Шунинг учун “молиявий хавфсизлик” тушунчасининг вужудга келиш тарихини иқтисодий хавфсизлик тарихи сифатида кўриб чиқиш мумкин. MaBiCo молиявий-таҳлилий марказининг энциклопедиясида молиявий хавфсизлик (ингл. financial security) деганда, корпоратив тузилмаларни, микродаражада хўжалик юритувчи субъектларнинг молиявий фаолиятини ҳимоя қилиш бўйича кўриладиган чора- тадбирлар, усуллар ва воситалар тўплами бўлган тушунча тушунилади.[11] Иқтисодчи олим Гукова А.В.нинг фикрича, корхона молиявий хавфсизлигининг моҳияти корхона корпоратив стратегиясининг мақсадларига мувофиқ, ноаниқ ва рақобат муҳитида молиявий стратегияни мустақил равишда ишлаб чиқиш ва амалга ошириш қобилиятига асосланган. Яъни, молиявий хавфсизлик корхонанинг шундай ҳолатики, у: 1) узоқ муддатли даврда корхонанинг молиявий мувозанатини, барқарорлигини, тўлов қобилиятини ва ликвидлигини таъминлашга имкон беради; 2) корхонани барқарор кенгайтириш учун корхонанинг молиявий ресурсларга бўлган эҳтиёжларини қондиради; 3) корхонанинг етарли молиявий мустақиллигини таъминлайди; 4) корхонага молиявий зарар етказишни ёки капитал таркибини салбий ўзгартиришни ёки корхонани мажбуран тугатишни кўзда тутадиган мавжуд ва вужудга келадиган хавф ва таҳдидларга қарши тура олади; 5) молиявий қарорларни қабул қилишда етарли даражада мослашувчанликни таъминлайди; 6) корхона эгаларининг молиявий манфаатларини ҳимоя қилишни таъминлайди.[6] Олим Проценко Е.А. тадқиқотида молиявий хавфсизлик деганда, хўжалик юритувчи субъектнинг молиявий-иқтисодий барқарорлигини, ликвидлилигини ва такрор ишлаб чиқаришни кенгайтириш қобилиятини сақлаган ҳолда, режали ривожлантириш қобилияти тушунилади.[7] Маҳаллий олимлардан Абулқосимов Ҳ.П.нинг таърифига кўра: “Молиявий хавфсизлик мамлакат ва унинг ҳудудлари ижтимоий-иқтисодий барқарорлиги ва ривожланиши учун зарур молиявий шароит ва ресурсларнинг яратилганлиги, молиявий 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 164 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil тизимнинг яхлитлигини сақлаш ҳамда ички ва ташки иқтисодий манфаатлар таҳдидига муваффақиятли қаршилик кўрсатишни ифодалайди. Бу хавфсизлик пул, бюджет, кредит, солиққа тортиш ва валюта тизимларида вужудга келадиган таҳдидларнинг олдини олиш, улардан муҳафазаланишни ўз ичига олади”.[9] Бошқа яна бир маҳаллий молиячи олим Бурханов А.У. томонидан молиявий хавфсизлик ва корхонанинг молиявий хавфсизлигига чуқурроқ таъриф берилган: - мамлакат молиявий хавфсизлиги – молиявий муносабатлар с