Управление высшим учебным заведением как объект экономической диагностики

Аннотация

Мақолада олий таълим муассасасининг иқтисодий диагностика объекти сифатида хусусиятлари тадқиқ этилган. Иқтисодий диагностиканинг олий таълим муассасаси фаолиятининг самарадорлигини таъминлашдаги ўрни ва диагностика тамойилларининг бошқарувдаги аҳамияти ёритилган. Олий таълим сифатини баҳолашга таълим жараёнидан манфаатдор субъектлар кутадиган натижалар бўйича ёндашувлар асослаб берилган. Олий таълим сифатини иқтисодий жиҳатдан баҳолаш билан боғлиқ илмий хулоса ва амалий тавсиялар берилган. Калит сўзлар: олий таълим муассасаси, олий таълим сифати, касбий сифатлар, гуманитар сифатлар, диагностика тамойиллари, иқтисодий диагностика, бошқарув қарорлари. Аннотация: В статье исследованы особенности высших учебных заведений в качестве объекта экономической диагностики. Освещены место экономической диагностики в обеспечении эффективной деятельности высших учебных заведений и значение принципов диагностики в управлении. Обоснованы подходы к оценке качества высшего образования с точки зрения ожидаемых результатов в соответствии с интересами участников образовательного процесса. Имеются научные выводы и практические рекомендации по экономической оценке качества высшего образования. Ключевые слова: высшее учебное заведение, качество высшего образования, профессиональные квалификации, гуманитарные квалификации, принципы диагностики, экономическая диагностика, решении управления. Annotation: The article studies the features of higher educational institutions as an object of economic diagnostics. The place of economic diagnostics in ensuring the effective operation of higher educational institutions and the importance of the principles of diagnostics in management are highlighted. The approaches to assessing the quality of higher education from the point of view of expected results in accordance with the interests of the participants in the educational process are substantiated. There are scientific conclusions and practical recommendations on the economic assessment of the quality of higher education. Key words: higher education institution, quality of higher education, professional qualifications, humanitarian qualifications, principles of diagnostics, economic diagnostics, management decisions. Кириш Глобаллашув шароитида олий таълим хизмат кўрсатиш соҳасидаги объектив эҳтиёж ҳисобланади. Бу эса олий таълим муассасаларининг бошқарув қарорларини ишлаб чиқиш ва қабул қилишда мустақиллигини оширмоқда. Ривожланган мамлакатларда олий таълим муассасаларини бошқариш ва уларнинг таҳлилий тайёргарлигини илмий асосда ташкил этиш ривожланиш стратегияларини башорат қилиш имконини беради. Бошқарув қарорларининг қанчалик самарали бўлиши кўп жиҳатдан олий таълим муассасасидаги бошқарув жараёни ва унинг натижаларини ўз вақтида, ҳар томонлама баҳолаш билан боғлиқ. Бунинг учун олий таълим 4/2020 (№ 00048) http://iqtisodiyot.tsue.uz 134 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 4, iyul-avgust, 2020 yil муассасалари бошқарув жараёни самарадорлигини баҳолашда замонавий усул ва услубларни қўллаш талаб этилади. Жаҳон амалиётида олий таълим муассасаларининг хўжалик фаолияти анъанавий тарзда маълум ташқи доирада иқтисодий конъюнктуранинг маълум қоидалари билан кўриб чиқилган. Шу билан бирга, иқтисодий таъсирларнинг микро ва макро даражали таҳлили вужудга келган. Бошқарув қарорларини таҳлилий жиҳатдан тайёрлаш ва уларнинг сифатини яхшилаш билан боғлиқ бўлган иқтисодий диагностика бошқарув таҳлилининг янги йўналиши ҳисобланади. Умуман олганда, иқтисодий диагностика бошқарув сифатини кескин ошириш зарурати натижасида пайдо бўлди ва инновацион ривожланиш стратегиясини амалга ошириш билан бевосита боғлиқ. Ўзбекистонда олий таълим муассасаларини иқтисодий тизим сифатида бошқариш ушбу тизимнинг мураккаблигидан келиб чиқади. Айниқса, олий таълим муассасалари бошқарув қарорларини қабул қилишнинг иқтисодий бўлмаган усулларидан фойдаланиши янги институционал шароитларга мослашиш йўлларини топишга тўсқинлик қилади. Ҳозирги вақтда олий таълим муассасасини бошқаришнинг турли бўғинларида самарадорликни баҳолашнинг содда, қулай ва эгилувчан услублари етарли эмас. Бундай шароитда иқтисодий диагностика механизми олий таълим муассасаларини янги бозор шароитларга мослаштириш муаммоларини ҳал этади. Чунки, иқтисодий диагностика тамойилларига асосланган бошқарув нотўғри қарорларни олдини олиш режимида фаолият кўрсатади. Иқтисодий диагностика турли даражадаги муаммоларни аниқлайди, мажмуали таҳлилни амалга оширади ва оқилона қарорга келишни таъминлайди ҳамда ўзининг имкониятлари кенглиги ва истиқболлиги билан ажралиб туради. Олий таълим муассасаси бошқарув жараёни самарадорлигини мажмуали баҳолаш бозор субъектларида қизиқиш уйғотади ва долзарб аҳамият касб этади. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Хорижий мамлакатларда ташкилот молиявий ҳолатини таҳлил қилишда ликвидлик кўрсаткичлари, мажбуриятларнинг таъминланганлиги коэффициентлари, тўловга қобиллик коэффициентлари, рентабеллик кўрсаткичларини ҳисоблаб чиқишни ва тармоқдаги ўртача кўрс