Global socio-economic consequences of the covid-19 coronavirus pandemic and measures to eliminate it

Аннотация

In the short-term, the global spread of coronavirus infection, first identified in Wuhan, China, and known as COVID-19, is leading to a deterioration in the socio-economic situation in almost all countries. The global pandemic of coronavirus COVID-19 has not only killed many people, but it has been also damaging the global economy on an unprecedented scale since the Great Depression. The ability of COVID-19 to destroy personal life, business, industry and the entire economy has become known to the world community. The main purpose of this article is to summarize the socio-economic impact of COVID-19 on individual aspects of the world economy and the measures taken by countries to address its consequences and analyze their importance and role in broad economic development. Keywords: COVID-19, disease, quarantine, population, social protection, price, inflation, economic crisis, income, cost, economic growth, production, export, import, financial industry, investment, commodity, unemployment, migration, service, tourism, education, healthcare. Кириш 2020 йил 1 май ҳолатига кўра, дунёнинг 214 та мамлакатларида коронавирус билан зарарланган аҳоли сони 3,2 миллиондан ошди, уларнинг учдан бир қисми соғайган беморлар қаторида бўлса, 230 мингдан ортиқ беморларда ўлим ҳолатлари қайд этилган [1]. Сўнгги бир ҳафта-ўн кун давомида жаҳонда ушбу вирусга чалинганлар сони кунига 30-50 минг нафар кишига ошмоқда. Дунёнинг кўплаб мамлакатларида фавқулодда вазият ва карантин тартиби жорий қилинганига қарамай вирусдан касаланганларнинг сони кун сайин ўсиб бормоқда. Давлатлараро 3/2020 (№ 00047) http://iqtisodiyot.tsue.uz 302 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2020 yil фуқаролар ҳаракатланиши чекланиши, таълим, савдо ва умумий овқатланиш соҳаларида карантин ҳолатининг жорий қилиниши ҳамда иқтисодиётнинг бошқа тармоқларида ҳам корхоналарнинг қисман карантин ҳолатида фаолият юритиши коронавируснинг жаҳон иқтисодиётига таъсирини кучайтирмоқда. Пандемиянинг дунёда ва ҳар бир мамлакат иқтисодиётида келтириб чиқараётган мураккаб вазият ва қийинчиликларини кўплаб халқаро ташкилотлар ва экспертлар олдинги иқтисодий инқирозлардан фарқли равишда кўлами жиҳатидан 1929-1932 йиллардаги “Буюк депрессия”дан кейинги энг оғир ҳолат сифатида қайд этилмоқда. Хусусан, 1929-1932 йиллар мобайнида дунё иқтисодиёти умумий ҳисобда тахминан 15 фоизга қисқарган бўлса, 2008-2009 йиллардаги глобал молиявий инқироз натижасида глобал иқтисодий ўсиш суръатлари мос равишда 3 ва -0,6 фоизни ташкил этган. Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ)нинг жорий йил биринчи ярмида коронавирус пандемияси кенгайишининг тўхтатилиши ва иккинчи ярим йилдан бошлаб иқтисодий фаолликнинг босқичма-босқич тикланиши бўйича тахминларига асосланган базавий прогнозларига кўра 2020 йилда жаҳон иқтисодиёти -4,2 фоизга қисқариши кутилмоқда. Бунда, иқтисодий пасайиш ривожланган давлатларда 6,1 фоизни (шу жумладан, АҚШ -5,9 фоиз, Еврозона мамлакатлари -7,5 фоиз) ва ривожланаётган мамлакатларда -1 фоизни, шунингдек, Россияда -5,5 фоизни ва Қозоғистонда -2,5 фоизни ташкил этиши, Ўзбекистонда эса 1,8 фоизлик иқтисодий ўсиш прогноз қилинмоқда [2]. 1-расм. 2020 йилда жаҳон мамлакатлари иқтисодиёти ривожланишининг прогнози: турли ташкилотларнинг сўнгги прогнозлари [3]. Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) ижрочи директори Кристалина Георгиеванинг фикрича, воқеалар ривожининг салбий тус олишига тайёргарлик кўриш керак ва коронавируснинг дунё иқтисодиётига нохуш таъсирини тезда бартараф қилинишини кутмаслик лозим. Бу ҳақида у G20 мамлакатлари марказий банклари раҳбарларининг Саудия Арабистонида ўтказилган учрашувида айтди [3]. Шунингдек, дунёнинг машҳур 3/2020 (№ 00047) http://iqtisodiyot.tsue.uz 303 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2020 yil Goldman Sachs инвестиция банки мутахассислари ҳам инқирознинг салбий оқибатлари ҳақида гапиришмоқда. Уларнинг ҳисоб-китобларига кўра, жорий йилнинг иккинчи чорагида ривожланган давлатлар иқтисодиёти биринчи чорагига нисбатан 35 фоизга қисқаради. Бу тарихдаги рекорд кўрсаткич ва у 2008 йилда кузатилган максимал кўрсаткичдан тўрт баравар кўпдир. Шунга кўра, ушбу пендемиянинг иқтисодиётнинг етакчи соҳа ва тармоқларига ҳам жиддий талофатлар келтираётганлигини қуйидагилар мисолида кузатиш мумкин. 1. молия саноати Иқтисодий жараёнларнинг тобора чуқурлашиб бораётган бугунги кунда унинг занжирли боғланишга эга тизимига коронавирус эпидемиясининг глобал салбий таъсир билан кириб келиши, энг аввало, молия соҳасида ўз аксини кўрсатишида намоён бўла бошлади, хусусан: фонд бозорларининг индекслари тушиб бормоқда, компаниялар маблағларни тежаш мақсадида ўз харажатларини қисқартирмоқда, корхоналар қисқартилган иш тартибига ўтмоқда [4]. Дунё фонд биржаларида бундай кескин пасайиш ўн йиллардан буён кузатилмаётган эди. Reuters агентлигининг ҳисоб-китобларига кўра, феврал ойининг охирги ҳафтаси 2008 йилда бошланган молиявий инқироз давридан буён кузатилган иқтисодий ва молиявий жиҳатдан энг ноху