The Evolution of Remote Banking in the Digital Economy: Reflections and Analysis

Аннотация

In the process of transformation of banks in the world, as the provision of banking services on the basis of remote mobile, Internet and other banking technologies, the analysis of current banking technologies and future development of banking technologies is analyzed. The results of this study are of practical importance for the development of remote banking services in the banking system of Uzbekistan. Keywords: Remote banking services, digital technologies, virtual payment, biometric technologies, blockchain technology, artificial intelligence. Кириш Молиявий хизматларни етказиб бериш ва истеъмол қилиш борасида сўнгги йилларда катта ўзгаришлар бўлди. Технологик ривожланиш натижасида бизнес, банк ва молия тизими муҳитида катта ўзгаришлар рўй бермоқда. Банк хизматлар бозорида ҳам интернет ва мобиль технологияларни қўллаш ҳамда улардан фойдаланиш банкларнинг хизмат кўрсатиш тарихида мисли кўрилмаган ўзгаришларга олиб келмоқда. Кўп сонли электрон каналлар орқали электрон банк хизматларини ривожлантириш мижозларга қўшимча қулайликларни тақдим этиш имконини берди. Бугунги кунда ривожланган давлатлар банк тизимида кўплаб молиявий хизматларнинг ортиб бориши масофадан банк хизматини кўрсатиш аҳамиятини янада оширди, натижада бутун дунё бўйлаб йирик банклар томонидан банк хизматларининг турли хил вариантлари онлайн режимда тақдим этилмоқда. Хусусан, Ўзбекистонда ҳам иқтисодий ислоҳотларнинг чуқурлашуви, информацион оқимларнинг тезлик билан харакатланаётган бир шароитда банк ва мижоз ўртасидаги муносабатларда замонавий ахборот-коммуникация технологияларини кенг жорий этиш, тўловларни реал вақт режимида тезкорлик билан ҳисоб рақамларни бошқариш шу жумладан рақамли технологияларга асосланган масофавий банк хизмати турларини янада кенгайтириш заруратини юзага келтирди. Шундан келиб чиқиб, тижорат банкларида масофавий банк хизматларини ривожлантиришга қаратилган вазифаларни ўзида қамраб олган Ўзбекистон 3/2020 (№ 00047) http://iqtisodiyot.tsue.uz 9 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2020 yil Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги ПФ-4947-сон «Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида»ги[1], 2019 йил 17 январдаги ПФ-5635-сон «2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини «Фаол инвестициялар ва ижтимоий ривожланиш йили»да амалга оширишга оид давлат дастури тўғрисида»ги[2] фармонлари ҳамда 2018 йил 23 мартдаги ПҚ-3620-сон «Банк хизматлари оммабоплигини ошириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори[3] қабул қилинди. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Телекоммуникация технологияларининг ривожланиши, интернет тармоғининг кенгайиши ва ундан электрон банк хизматларини кўрсатишда фойдаланиш банклар ўртасида мижозларни жалб қилиш, уларга электрон банк хизматларини кўрсатиш соҳасида рақобатнинг шаклланишига асос бўлмоқда[4]. Масофавий банк хизматлари анънавий усулларга нисбатан хизмат кўрсатиш сифатининг ошиши, янги банк маҳсулотларини яратиш ва филиаллар очиш билан боғлиқ харажатларни қисқартириш билан боғлиқ харажатларни қисқартириш каби устунликларга эга[5]. Шунингдек, иқтисодчи олим О.Аликориевнинг фикрича “...банк мижоз ва интернет тизимларига асосланган масофадан банк хизмати кўрсатиш мижозларга хизмат кўрсатишнинг анъанавий банк усулларига кўра ҳар қандай жойдан туриб, мижоз ўз ҳисобварағидан фойдаланиши ҳамда транзакцияларни амалга ошириши, сервисдан ҳафтасига етти кун, суткасига 24 соат мобайнида фойдаланиш, транзакциялар дарҳол бажариланиши ва тасдиқланиши каби афзалликларга эга”[6]. Бизнингча, масофавий банк хизматлари – бу банкларнинг мижозларига тақдим этаётган хизматларини банкда мижозлари билан юзма-юз эмас балки, масофадан замонавий банк технологиялари имкониятларидан фойдаланган ҳолда амалга оширилиши тушунилади. Тадқиқотларимиз кўрсатишича, банк тизимида масофавий банк хизматларининг ривожланиши биринчидан, одамлар ҳаётидаги ўзгаришлар, янги ахборот технологияларининг жорий этилиши, иккинчидан банк операцияларининг автоматлаштирилганлиги билан боғлиқ[7]. Масофавий банк хизматлари банк мижозлари учун вақтини ва харажатларини тежашда муҳим аҳамият касб этади. Д.Мирошкинов фикрича, масофавий банк хизматлари тизими тўғридан-тўғри даромад келтирмайди, у даромад келтиришда ёрдамчи вазифасини бажаради[8]. Янги коммуникацион технологиялар алоқа ва ҳисоб-китобнинг яқинлашишига олиб келди. Хусусан, мобил-банкингнинг оммалашиши, унинг хавфсиз, ишончли ва фойдаланувчи интерфейсларини осон созлаш мумкинлиги ҳисобига амалга ошмоқда[9]. Бугунги кунда мобиль телефонлар ва мобиль интернетдан фойдаланувчилар сони ортиб бориши мобиль технологиялар имкониятларини ривожлантириш ва мобил-банкингни ривожлантириш стратегияни такомиллаштиришни талаб этмоқда[10]. Тадқиқот методологияси Илмий мақолани тайёрлаш жараёнида маълумотларни гуруҳлаш, анализ ва синтез, тизимли таҳлил, таққослаш ҳамда эксперт баҳолаш усулларидан унумли фойдаланилди. Улардан ташқари, сў