The Importance of Standardization in Investment Project Lending

Аннотация

Investment lending of banks is the most important source of long-term financial resources for enterprises in the real sector of the economy and is a necessary condition for the progressive and innovative development of the economy. It is concluded that one of the effective ways to improve lending to investment projects in order to reduce credit risks is its standardization. In this article, banks are invited to implement the standard for lending to investment projects in the practice of their lending activities. A matrix of requirements for the components of the innovative lending process has been compiled. A matrix of requirements for components of the investment lending process has been compiled. Keywords: lending to investment projects, credit risks, banking standards Кириш Бугунги глобаллашув жараёни ва жаҳон иқтисодиётидаги кескин рақобат шароитидаги жадал ўзгаришлар ҳар бир давлатдан ўз иқтисодиётини ривожлантиришнинг барча молиявий-иқтисодий, институционал-инфартузилмавий, ижтимоий-сиёсий, ахборот-коммуникация, интеллектуал-технологик салоҳиятларидан кенг ва самарали фойдаланиш вазифасини долзарб қилиб қўймоқда. Айниқса, охирги йилларда барқарор иқтисодий ўсишда бўлган жаҳон иқтисодиётининг 2019 йил декабрида пайдо бўлган коронавирус пендемияси инқирозининг кучли таъсири остида қолаётган бугунги кунда мазкур глобал инқироздан чиқиш учун юқоридаги вазифани амалга ошириш халқаро ҳамжамият ва алоҳида давлатлар олдидаги энг биринчи ва мушкул масала сифатида баҳоланмоқда. Ҳатто, Жаҳон савдо ташкилоти (ЖСТ) прогнозларига кўра, 2020 йилда мамлакатлар ўртасидаги халқаро савдо ҳажмининг 32 %га пасайиб кетиш хавфи таҳдид солаётган коронавирус инқирозини 2008 йилда юзага келган глобал молиявий-иқтисодий инқироздан-да хавфлироқ ва кутилмаган глобал таҳдид сифатида баҳоламоқда. Шундан келиб чиқиб, бундай вазиятда халқаро иқтисодий ташкилотлар ва алоҳида давлатлар ўзаро янада жисплашиб, турли ижтимоий- 2/2020 (№ 00046) http://iqtisodiyot.tsue.uz 8 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” Ilmiy elektron jurnali. № 2, mart-aprel, 2020 yil иқтисодий ларзаларни келтириб чиқарган мазкур коронавирув пандемиясини тезроқ ва тўлиқ бартараф этиш устида ҳамкорликда иш олиб бормоқдалар. Жумладан, Ўзбекистонда ҳам иқтисодий ўсиш 6 %да таъминланиши прогноз қилинган жорий йилда амалга оширилиши кўзда тутилган ислоҳотларга ўз таҳдиди билан жиддий зарар етказаётган “кўринмас” инқирозга қарши зарур чоралар амалга оширилмоқда. Айни вақтда мамлакатимизда коронавирус глобал пандемиясининг салбий оқибатларига қарши курашиш учун олиб борилаётган молиявий-иқтисодий чора-тадбирлар учун узоқ муддатли имтиёзли молиялаштиришни жалб қилиш, инвестиция лойиҳаларини тайёрлаш ва амалга ошириш доирасида ижро этувчи агентликлар, масъул вазирликлар, идоралар ва тижорат банклари вакилларининг зиммасига юклатилган бир канча аниқ вазифаларни амалга оширилиши жуда хам мухимдир. Қолаверса, мазкур қарорда кўрсатилган йўл харитасининг самарали бажарилиши юзасидан ҳисоботларини таъминланиши мамлакатимизнинг бундай оғир вазиятдан чикиши ҳамда барча иқтисодий инқироз хавфсизлиги олдини олиш учун мухим омил хисобланади. Хусусан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 3 апрелдаги ПФ-5978-сонли “Коронавирус пандемияси даврида аҳоли, иқтисодиёт тармоқлари ва тадбиркорлик субъектларини қўллаб-қувватлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисидаги” фармонида Ўзбекистонда ва бошқа мамлакатларда коронавирусга қарши курашиш бўйича кўрилаётган чоралар ва иқтисодий фаолликнинг кескин пасайиши сабабли молиявий қийинчиликларга дуч келган ташкилотлар, тижорат банклари юридик ва жисмоний шахсларининг узоқ муддатли кредит тўловларини амалга оширилиши учун зарур шарт-шароитлар яратиш ва тартиб-таомилларни соддалаштириш ҳамда коронавирус инфекцияси тарқалишига қарши курашиш учун киритилган чеклов тадбирлари сабабли бажарилмаган инвестиция мажбуриятлари муддатларини узайтириш учун аниқ чоралар белгиланди. Бундан кўриниб турибдики, иқтисодиётни инқироздан олиб чиқиш бўйича давлатнинг иқтисодиёт субъектларини молиявий ва инвестицион қўллаб-қувватлашга ўз вақтида амалга ошираётган чора-тадбирлари ижросида тижорат банклари марказий ўринни эгаллаётганликларини яққол мисол сифатида кўришимиз мумкин. Тижорат банклари иқтисодиётни инвестициялаш ва молиявий қўллаб-қувватлаш бўйича жаҳон иқтисодиётидаги энг фаол ва самарали молиявий институт ҳисобааланади. Улар хўжалик субъектларининг муҳим молиявий ҳамкори сифатида ўзининг турли хизматларини тақдим этади. Жумладан, халқаро экспертлар фикрига кўра, банклар тармоқ ва иқтисодиёт ривожида алоҳида ўринга эга бўлган инвестиция лойиҳаларини молиялаштиришда ўзларининг инвестицион кредитлари билан самарали иштирок этаётганлиги улар фаолиятидаги истиқболли йўналишлар сифатида баҳоланмоқда. Мазкур йўналиш Ўзбекистон амалиётида ҳам кенг ривожланиб бораётганлиги бу борадаги халқаро тажрибаларнинг қўлланилаётганлиги оқибатида эришилаётган муҳим ютуқлар сифатида баҳоланади. Бироқ, халқаро амалиёт инвестицион кредитлаш борасида бирмунча илдамла