The essence and forms of manifestation of the concept of economic security of entrepreneurial activity

Аннотация

This article examines the opinions of foreign and domestic scientists on the introduction of a modern personnel management system. The article also highlights the content and essence of the stages of evolutionary approaches to personnel management, the tasks of implementing modern management systems and ways to solve them. Key words: Personnel management, personnel management system, principles of personnel management, KPI system, personnel activity. Кириш Ҳозирги кунда мамлакатимизда олиб борилаётган иқтисодий ислоҳотлар шароитида молиявий, иқтисодий ва моддий ресурслардан самарали фойдаланиш билан бирга албатта ходимлар ролини ҳам ошириб бориш зарур. Бунинг учун раҳбарлар ҳар бир ходим ташкилотнинг асосий қадрияти эканлигини уни бошқариш жараёнида тан олиши лозим. ХХ аср охирига келиб ташкилотлар инсон ҳаётининг универсал шаклига айланишга улгуриб, бир қанча мақсадга йўналтирилганлик, фаолият юритиши ва ривожланиши, тартига солинган ташкилий тузилмаси, алоҳида маданияти, доимий равишда ташқи муҳит билан алоқадорлиги, турли ресурслардан фойдаланиши каби белгиларига эга бўлди. Ушбу белгиларнинг комбинацияси ҳар бир ташкилот учун алоҳида хусусиятга эга бўлиб улар ичида инсон ресурслари марказий ўринни эгаллайди. 4/2021 (№ 00054) http://iqtisodiyot.tsue.uz 129 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 4, iyul-avgust, 2021 yil Ходимларни бошқариш тизими ташкилот учун керакли кадрларни танлаш ва сақлаш, уларни касбий ўқитиш, ҳар бир ходимнинг фаолиятини, ҳатти-ҳаракатларини тўғри баҳолаш ва самарадорлигини оширишдан иборат бўлади. Айниқса, республикада рақамли иқтисодиётни шакллантириш ва инновацияларни ривожлантириш натижасида юқори малакали кадрлардан иборат замонавий ташкилотларни шакллантириш ҳозирги давр талаби бўлиб қолмоқда. Президентимиз Ш.М.Мирзиёев жорий йилдаги Олий Мажлисга Мурожаатномасида кадрлар масаласига тўхталиб шундай деганди: “Шарқ донишмандлари айтганидек, “Энг катта бойлик - бу ақл-заковат ва илм, энг катта мерос - бу яхши тарбия, энг катта қашшоқлик - бу билимсизликдир! Шу сабабли ҳаммамиз учун замонавий билимларни ўзлаштириш, чинакам маърифат ва юксак маданият эгаси бўлиш узлуксиз ҳаётий эҳтиёжга айланиши керак. Тараққиётга эришиш учун рақамли билимлар ва замонавий ахборот технологияларини эгаллашимиз зарур ва шарт. Бу бизга юксалишнинг энг қисқа йўлидан бориш имкониятини беради”[1]. Ўзбекистон иқтисодиётини рақамлаштириш ва илғор инновацион технологияларни ривожлантириш шароитида бошқарувнинг мураккаб жараёнларини микродаражага олиб тушиш шаклланаётган бошқарув тизимини ташкил қилишдаги барча элементларни мос ҳолга келтиришни талаб қилади. Шунинг учун ташкилот фаолиятини баҳолашнинг янги усул ва шаклларини, шу жумладан меҳнат муносабатлари ва кўрсаткичларини таҳлил қилишнинг янги усулларини ишлаб чиқишга эҳтиёж пайдо бўлмоқда. Ҳозирги ўта глобаллашган замонда кадрларнинг нотўғри танланиши ўз навбатида ташкилотлар учун кўп йўқотишларга сабаб бўлади. Ташкилот раҳбари ёки бевосита кадрлар (персонал) билан ишловчи мутахассиснинг кадрларни танлашда эътиборга олиши муҳим бўлган жиҳат - инсоннинг аввал нима қилганини эмас, балки энди нима қила олиши мумкинлигини била олишдир. Шу маънода, кадрларни танлаш ва ишга қабул қилиш, бошқариш ва салоҳиятидан унумли фойдаланиш жараёнида жаҳоннинг турли компанияларида қўллаб келинаётган технологияларни тадқиқ этиб,улардан миллий иқтисодиётимизда фойдаланиш йўналишларини ўрганиш долзарб масала бўлиб қолмоқда. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Ходимларни бошқариш муаммолари С.Марр[2], Р.Л Дафт[3], М.Армстронг[4], М. Каминг[5] каби хорижий олимларнинг ишларида ёритилган. Улар томонидан менежментнинг умумий масалалари билан бирга, унинг инсон ресурсларини бошқариш билан боғлиқ турли йўналишлари ҳам кўриб чиқилган. Ходимларни бошқариш билан боғлиқ турли муаммоларни ҳал қилишда МДҲ олимларидан Р.А Аитов[6], Т.Б Базаров[7], В.Д Гимпелсон[8], Н.А Жданкин[9], Т.В Зацева[10], Л.Д Карташова[11], А.Я Кибанов[12], И.А Оганесян[13], А.И Рофе[14] ва бошқалар ўз илмий ҳиссаларини қўшган. Ушбу муаммоларнинг Ўзбекистонда ҳал қилинишига хос хусусиятлар Қ.Х. Абдураҳмонов[15], Д.Н.Рахимова[16], Н.К.Зокирова[17], Г.Г Назарова[18], Р.И Нуримбетов[19], Ш.Р Мирзажонов[20], Р.Х Мўминова[21], Г.Қ Абдурахмонова[22] ва бошқа олимлар томонидан муайян даражада ўрганилган. Уларнинг ишларида ходимларни бошқаришнинг умумназарий ва айрим услубий масалалари ёритилган. 4/2021 (№ 00054) http://iqtisodiyot.tsue.uz 130 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 4, iyul-avgust, 2021 yil Шуни таъкидлаш керакки, шиддат билан ўзгариб бораётган бугунги бозор шароитида фаолият юритиш ходимларни бошқариш масаласига янгича нигоҳ билан қарашни талаб қилмоқда. Ривожланган рақобатчилик муҳити ўз навбатида ходимларнинг доимий малакасини ошириб боришни талаб этган ҳолда уларнинг рақобатбардошлигини аниқлашда муҳим аҳамият касб этади. Хозирги вақтда бошқариш адабиётларда бошқарув функцияларини амалга ошириш сифатида қаралади. Шунинг учун бошқарувнинг қуйид