MEKTEPKE SHEKEMGI TÁLIMDE OYIN ARQALI TÁLIM-TÁRBIYA BERIW

Аннотация

This article presents effective methods related to the proper organization of the game process in preschool educational institutions, as well as each type of activity, for the effective implementation of educational and upbringing work in preschool educational institutions. Tayanısh sózler: Oyın, háreketli oyınlar, didaktika, oyınıń túrleri, tálim- tárbiyada oyınıń áhmiyeti, qaǵıydalı hám qaǵıydasız oyınlar. MEKTEPKE SHEKEMGI TÁLIMDE OYIN ARQALI TÁLIM- TÁRBIYA BERIW Búgingi kúnde bilimlendiriw sistemasına, sonıń ishinde mektepke shekemgi bilimlendiriw sistemasına da jańa pedagogikalıq texnologiyalar, interaktiv usıllar kirip kelmekte. Bul texnologiyalardıń mazmun-mánisin, tiykarǵı principlerin, nızamlılıqların, olardan nátiyjeli paydalanıw jolların bilip alıw tiyis. Bizge belgili, balalardıń tiykarǵı waqtı oyın menen ótedi. Oyın - mektepke shekemgi jas balalardıń hár tárepleme rawajlanıwınıń áhmiyetli quralı, olardıń tiykarǵı iskerligi bolıp esaplanadı. Oyın procesinde bala shaxsı iskerlik subyekti esaplanadı. Oyın uzaq dáwirlerden berli belgili ilimpazlar, pedagog-psixologlar, filosoflar, sociologlar, etnograflar hám mádeniyat xızmetkerleriniń dıqqatın ózine qaratıp kelgen. Orta Aziya mádeniyatı tariyxına názer taslasaq, shańaraqta perzent tárbiyasına úlken itibar berilgen. Áyemgi pedagog ilimpazlarınan P.F.Lesgaft, K.D.Ushinskiy tárepinen oyın teoriyası islep shıǵılǵan. Oyınnıń miynet procesi tiykarında payda bolǵanlıǵı hám onıń https://scientific-jl.com 1 0 5 47-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi jas áwladtı miynetke tayarlawdaǵı rólli, oyın mazmunınıń bala shaxsın qáliplestiriwdegi áhmiyetin K.D.Ushinskiy tiykarlap berdi. Rus ilimpazları kórkem ónerdiń kelip shıǵıwın izertledi. Íslep atırǵanda balalar oyınlarına itibar beredi. Olardıń pikirinshe, adamzat tariyxında oyınlar kórkem óner sıyaqlı, miynet payda bolǵannan soń hám onıń tiykarında júzege kelgen. Jámiyet turmısında miynet procesinde balalar úlkenler miynetine eliklew arqalı oynaydı, tap usı oyın keyin ala balalardı miynet iskerligine tayarlawda áhmiyetli basqısh bolıp esaplanadı. P.F.Lesgaft "Bala" dáslepki oyınında átirapındaǵı waqıya-hádiyselerge eliklew isleydi, oyın sociallıq haqıyqatlıqtı sáwlelendiredi, -dep túsindirilgen edi. Ullı psixolog D.V.Elkonin oyınnıń kelip shıǵıwına baylanıslı jańa ideyanı alǵa súredi. Jámiyettiń dáslepki rawajlanıwında-aq balalardıń úlkenler turmısı hám miynetinde qatnasıwı, balalardıń miynet etiwleri ushın qolay oyınshıq - miynet quralları islep shıǵılǵan. Oyınshıq-qurallardıń payda bolıwı nátiyjesinde rólli oyınlar payda boladı. L.S. Vigodskiy oyındı balanıń ishki sociallıq dúnyası, sociallıq buyırtpalardı ózlestiriw quralı sıpatında táriypleydi. S.A. Shmakovtıń atap ótiwinshe, oyınlar tómendegi tórt tiykarǵı ózgeshelikke iye: erkin rawajlandırıwshı iskerlik - yaǵnıy bala oyındı ózi tańlaydı, onda aktiv qatnasıwdı talap etedi. Bunda birinshi gezekte juwmaqlawshı nátiyje emes, al oyın procesi áhmiyetli bolıp esaplanadı. dóretiwshilik xarakter - yaǵnıy oyın procesinde balalar ushın dóretiwshilikke úlken imkaniyatlar bar; emocional tásir - bala oyında oraylıq orındı iyelewdi qáleydi, jeńimpaz bolıwǵa umtıladı, bul balanıń aktivligin asırıwǵa járdem beredi; tiykarǵı hám qosımsha qaǵıydalar oyın mazmunı, onıń logikalıq izbe-izligin belgileydi. Oyın strukturasına maqset, rejelestiriw, maqsetke erisiw, nátiyjelerdi tallaw sıyaqlı komponentler kiredi. Oyınnıń eń tiykarǵı ózgesheligi onıń dóretiwshiliginde. Ol óz-ara gúres, jarıs túrinde kórinedi. Teoriyalıq jaqtan oyınǵa iskerlik, process hám oqıtıw metodi sıpatında qaraw múmkin. Oyın iskerlik sıpatında maqsetti belgilep alıw, rejelestiriw hám ámelge asırıw, nátiyjelerdi talqılawdı óz ishine aladı hám bunda shaxs subyekt sıpatında óz imkaniyatların tolıq ámelge asıradı. Oyın iskerligin motivaciyalaw oyın xarakteriniń jaratıw shártleri, shaxstıń ózin kórsete alıwı, óz imkaniyatların ámelge asırıw mútájliklerin qanaatlandırıwdan kelip shıǵadı. Mámleketimizde bilimlendiriw mákemeleriniń oqıw-tárbiya procesi materiallıq-texnikalıq hám informaciya bazasın bekkemlew, joqarı sapalı oqıw ádebiyatları hám aldıńǵı pedagogikalıq texnologiyalar menen támiyinlew. Jánede bilimlendiriw mákemelerin jáhánnıń aldıńǵı shetel tájiriybeleri hámde jetekshi https://scientific-jl.com 1 0 6 47-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi mámleketleri menen jaqın birge islesiw, baylanısların ornatıw boyınsha alıp barılǵan reformalar, oqıtıwshılar, pedagog kadrlardı zamanagóy kásiplik bilimleri hám pedagogikalıq sheberligin arttırıw múmkinshiligin keńeytirip atır. Búgingi kúnde bilimlendiriw mákemeleri oqıtıwshılarında pedagogikalıq qábiletlerdi rawajlandırıw sistemasın jetilistiriw zárúrligi júzege kelip atır. Ózbekstan Respublikası bilimlendiriw mákemelerinde bilimlendiriw sapasın asırıw ilajlarında “Mámlekette ámelge asırılıp atırǵan keń qamıtılǵan reformalarda bilimlendiriw mákemeleriniń qatnasıwı hám de baslamala