Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
O‘zbek va nemis tillaridagi kolorinim tarkibli frazeologik birliklarning etimologik xususiyatlari va semantik jihatlari
UZBEKISTAN” JURNALI · Etymological Characteristics · Semantic Aspects of Coloronym-Based · Idiomatic Expressions in Uzbek · Otayeva Karomatxon Matnazar qizi · Ilmiy rahbar: Sapayeva Rayhon Bobojonovna · Otayeva Karomatkhon Matnazar qizi · Academic supervisor: Raykhon Sapayeva Bobojonovna (Urgench State University, Faculty of Foreign Philology) · Отаева Караматхон Матназар кызы (Urgench State University, Faculty of Foreign Philology) · UZBEKISTAN” JURNALI (Ургенчский государственный университет, факультет зарубежной)
Журнал научно-инновационных исследований в Узбекистане · 03 · 2025
Аннотация
This scientific article is dedicated to the topic "Etymological Characteristics and Semantic Aspects of Coloronym-Based Idiomatic Expressions in Uzbek and German." It primarily analyzes the historical origins of color-related phraseological units in both languages, the periods during which these expressions became widespread among the people, and the factors that contributed to their emergence. In addition, the article explores the semantic similarities and differences of such expressions in both languages. Аннотация.Данная научная статья посвящена теме «Передача фразеологических выражений с колоронимами в немецком языке на узбекский язык и их лингвистическое применение». В статье проводится анализ того, как наименования цветов функционируют в фразеологизмах и выражениях в немецком и узбекском языках. Рассматривается роль цветовых фразеологизмов в лингвистике, их семантические, когнитивные и культурные особенности. Также исследуется, как фразеологизмы с названиями цветов в немецком языке переводятся на узбекский язык и как они трансформируются в культурном контексте. Kalit so’zlar: kolorinim, etimologiya, olamning lisoniy manzarasi, milliy- madaniy xususiyatlar, ma’no, ekvivalentlik, shakllanish, oq, qora, qizil, qiyosiy- lingvokulturologik tahlil Keywords: coloronym, etymology, linguistic worldview, national-cultural features, meaning, equivalence, formation, white, black, red, comparative linguocultural analysis Ключевые слова: kолороним, этимология, языковая картина мира, национально-культурные особенности, значение, эквивалентность, формирование, белый, чёрный, красный, cравнительный лингвокультурологический анализ Kirish.Bizning bugungi ijtimoiy va kundalik hayotimizda nuqtimizning chiroyli chiqishi,uni tinglovchiga bekami-ko‘st yetkazib bera olishimiz ham aynan biz nutq jarayonida qo‘llaydigan so‘zlarning mohiyatiga va naqadar ta’sirchanligiga ham borib taqaladi. Bunday so‘zlar, odatda, bizning so‘zlarimizning emotsional kuchini yanada oshirib bera oladi.Bunday so‘zlar tarkibiga, shubhasiz, iboralar ham kiradi. Shu o‘rinda ta’kidlash joizki, frаzeologik birliklаr, аyniqsа, kolorinim (rаng 298 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 bildiruvchi birliklаr) ishtirokidаgi frаzeologizmlаr, nаfаqаt tilning va nutqning obrаzliligi vа emotsionаl-ekspressiv boyligini, bаlki xаlqning dunyoqаrаshi, mаdаniy qаdriyаtlаri vа milliy tаfаkkur xususiyаtlаrini hаm ifodаlаydi. Kolorinim tаrkibli frаzeologik birliklаr tillаrdа keng tаrqаlgаn bo‘lib, ulаr orqаli insonlаrning аtrof-muhit, rаnglаr bilаn bog‘liq аssotsiаtsiyаlаri vа ulаrning hаyotiy-tаrixiy tаjribаsi ifodаlаnаdi. Rаnglаr turli mаdаniyаtlаrdа hаr xil semаntik konnotаtsiyаgа egа bo‘lgаnligi sаbаbli, ushbu birliklаrning qiyosiy-lingvokulturologik tаhlili xаlqаro mаdаniy muloqotni chuqurroq аnglаshgа yordаm berаdi. O‘zbek vа nemis tillаridаgi rаng komponentli frаzeologik birliklаrni o‘zаro qiyosiy tаdqiq etish bu ikki xаlqning lingvistik tаfаkkuri, mаdаniy-mа’nаviy merosi vа psixologik tаsаvvurlаri orаsidаgi o‘xshаshlik vа fаrqlаrni аniqlаshgа xizmаt qilаdi. Bugungi davrimizda ranglarning frazeologik birliklarni shakllantirishdagi o‘rni va ahamiyati juda ko‘plab sohalarda,shu jumladan,tilshunoslik,madaniyatshunoslik yoxud psixologiya kabi bir qator sohalarda dolzarb mavzuga aylangan.Shuningdek,bu soha nemis tilshunos olimlari va lug‘atshunoslari tomonidan ham chuqur tahlil va tadqiq qilingan.Mashhur nemis tilshunosi, frazeologiya va leksikografiya sohalarida ancha dovrug‘ qozongan Hans Shemann “Deutsches Wörterbuch der idiomatischen Redewendungen” (“Nemis tilidagi idiomatik iboralarning lug‘ati”) kitobida ham rang komponentli frazeologik birliklarga alohida to‘xtalib o‘tganlar.Shuningdek, taniqli va atoqli o‘zbek tilshunos olimlaridan Shavkat Rahmatullayev va Muxtor Umarxo‘jayev ham o‘zlarining leksikografiyaga doir kitoblarida, shu jumladan, “O‘zbek tilining frazeologik lug‘ati” va “Deutsches-russiches-usbekisches phraseologisches Wörterbuch” (“Nemischa-ruscha-o‘zbekcha frazeologik lug‘at”) kitoblarida aynan bunday iboralarning semantikasi va xalq tilida qanday atalishi ham so‘z boradi. Adabiyotlar tahlili. Ushbu maqolani Shаvkаt Rаhmаtullаyev, Nizomiddin Mаhmudov, Zulxumor Xolmаnovа, Iqbol Oʻrаzovа, Kаmolа Rixsiyevаlarning “Oʻzbek tili frаzeologik lug‘ati”,Sven Staffeldt, “Was ist Farbe”, Evgeniia Aleksandrovna Dobrova,“Deutsche und russiche Phraseologismen mit Farbkomponenten aus lingvokultureller Sicht”,Duden-Deutsches Universalwörterbuch, Шавкат Раҳматуллаев,“Ўзбек тилининг этимологик луғати”, Yo‘ldoshev B,“O‘zbek frazeologiyasi va frazeografiyasining shakllanishi hamda taraqqiyoti” va Hans Shemanning “Deutsche Idiomatik” kabi ilmiy asar va lug‘atlaridan foydalanildi. 299 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Tadqiqot metodologiyasi. Mazkur
Доказательный фрагмент
«This scientific article is dedicated to the topic "Etymological Characteristics and Semantic Aspects of Coloronym-Based Idiomatic Expressions in Uzbek and German." It primarily analyzes the historical origins of color…»
Образец извлечения
Демо-превьюThis scientific article is dedicated to the topic "Etymological Characteristics and Semantic Aspects of Coloronym-Based Idiomatic Expressions in Uzbek and German." It primarily analyzes the historical origins of color… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- coloronym, etymology, linguistic worldview, national-cultural, olamning lisoniy manzarasi, milliy-madaniy xususiyatlar, ekvivalentlik, shakllanish, oq, qora, kolorinim, qizil, ma’no, qiyosiy-lingvokulturologik tahlil, etimologiya
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Образовательные инновации и интеграцияQodirova Odinaxon Xayitboy qizi2026
Лучшие интеллектуальные исследованияAhadova Farida Muхiddin qizi2025