QOSIQLARǴA SHIRAY BERGEN AYIMXAN.

Аннотация

В данной статье представлена информация об Ойимхон Шамуратовой, представители искусства и обладательнице медали "Шухрат," внесшей значительный вклад в развитие вокального и академического отделений в Каракалпакстане. Ключевые слова: Музыка, конкурсы, звания, дни культуры, народные песни, ученики, ученик. Annotation: This article provides information about Oyimxon Shamuratova, a recipient of the "Shuhrat" Medal, a representative of the arts who contributed to the development of vocals and academic vocal departments in Karakalpakstan. Key words: Music, competitions, awards, culture days, folk songs, students, pupil. https://scientific-jl.com/luch/ 3 6 6 Часть-46_ Том-5_ июнь-2025 Ayımxan Shamuratova qaraqalpaq dramma aktrisası, qosıqshı xalıq hám zamanagóy qosıqlar atqarıwshısı. Ol 1917-jılı 10-avgust kúni Qaraqalpaqstan Respublikası Qánlikól rayonınıń jeti awılında, dıyxan shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. Qánlikól rayonındaǵı mektepte 4 jıl dawamında bilim aladı. 1931-jılı Tórtkól qalasındaǵı awqam mektebinde oqıwın dawam ettirgen. Sol jılı Qońırat qalasındaǵı kolxoz teatrınıń qosıqshısı sıpatında jumısqa qabıl etilgen. 1932-jıldan Qaraqalpaqstan tarıyxındaǵı birinshi Tórtkól pedagogika bilim jurtı qasındaǵı “Tań nurı teatr truppasınıń artistı. 1934-jıldıń iyul ayınan Tórtkól qalası teatrınıń artistı. Zamanagóy dramaturglardıń pyessalarında bas róllerdi atqarǵan. Sonday- aq koncertlerde solist sıpatında qatnasıp júredi. Sonıń menen bir qatarda radionıń qosıqshı artistı lawazımında islegen, radiopostanovkalarda qatnasqan. Biraz waqıt Berdaq atındaǵı Mámleketlik filarmoniyasınıń qosıqshısı hám oyın ansamblinde vokalist- solist sıpatında qatnasqan. 1940-jıldıń aprel ayında Moskva konservatoriyasınıń akademiyalıq vokal bólimine oqıwǵa kirip 1941-jıldıń may ayında teatr derikciya tárepinen “Alpamıs” spektakline qatnasıw ushın Nókis qalasına shaqırtılǵan. Urıs baslanǵanlı sebepli oqıwın toqtatıwǵa májbúr bolǵan. 1941-1944-jılları jańadan saxnalastırılǵan 37 ge jaqın spektakllerde róller oynaǵan. A. Shamuratova hám Y. Mamutov basqarǵan koncert brigadası Xıywa, Kattaqorǵan, hám Tashkent qalalarında gastrol saparlarında bolıp, jawıngerlerimiz arasında koncert baǵdarlamaları menen shıǵıp olardıń húrmetine sázawar boldı. Awır urıs jıllarında ol óz konsert brigadası menen xalıqtıń ruwxın kóterdi. Onıń jiynaǵan qárejetleri esabınan watanımızdıń hawa kúshlerine jánebir samalyot kelip qosıldı. Bul Ayımxan Shamuratovanıń el qorǵawǵa qosqan azamatliq úlesi edi. Ayımxan qaraqapaq kórkem- ónerinıń sultanı edi. Onnan bizge miyras bolıp qalǵan jarqın obrazlar hám ol atqarǵan xosh hawaz qosıqlar alıs jaqındı esletetuǵın tarıyxıy súwretler hám saxnaǵa kiygen kiyimleri umıtılmas miyras bolıp qaldı. Ayımxan Shamuratovanıń óz dáwirinde atqarǵan hám repertuarınan orın alǵan qosıqları “Yasha páriy”, “Gúlpaq”, “Eshbay”, “El menen”, “Nalısh”, “Xalıq https://scientific-jl.com/luch/ 3 6 7 Часть-46_ Том-5_ июнь-2025 ushın”, “Qashan ráhátlenedursań”, “El jaqsı”, “Nege dárkar”, “Ne payda”, “Ellerim bardı”, “Nigarım”, “Jaqsıraq”, “Láyláy”, “Muxalles”, “Bes perde”, “Yar qara kózleriń ne tiler mennen” hám basqalar. Muzıkalıq drammalardaǵı ariyaları: “Ǵáriyp ashıq” muzıkalı drammasınan Shaxsánemnıń ariyası, “Ǵáriyp ashıq muzıkalı drammasınan” Aysánem ariyası, “Qırq qız muzıkalı drammasınan Gúláyimnıń ariyası hám basqalar. Xalıq qosıqları “Júriń qızlar”, “Qız minayim”, “Nalısh”, “Háwjar”, “Gúlpaq”, “Nigárim”, “Jaman shıǵanaq”, “Qızlar taǵar oramalın”, “Qızlar úyge kir”, “Maqtanba”, “Seniń kewliń nedur ne qıyalda dur” “Muńlı qız” hám basqalar. Ayımxan Shamuratovanıń zamanagóy qosıqları: Japaq Shamuratov muzıkasına hám Jolmırza Aymurzaev sózine “Sonday kúldim”, “Báhár súygen yar”, Taza gúl, “Shad báhár”, “Ana xalıq muzıkası A. Shamuratov sózi, “Bagmaz qız” Á. Sultanov muzıkası, “Batır qızlar” J. Shamuratov muzıkası, J. Aymurzaev sózi, “Watanım janım anam” A. Xalimov muzıkası J. Aymurzaev sózi, “Gúl shıraylı J. Shamuratov muzıkası S. Xojaniyazov sózi, “Qosıq aytsam” J. Shamuratov muzıkası S. Xojaniyazov sózi”, “Áwezim” J. Shamuratov muzıkası S. Xojaniyazov sózi, “Bolar” xalıq muzıkası I. Yusupov sózi, “Anar gúlleri” xalıq muzıkası I. Yusupov sózi, “Ámiwdiń qızı xalıq muzıkası I. Yusupov sózi. Ayımxan Shamuratova sovet dáwiri xalıqları orıs, tatar, túrkmen, ózbek, qazaq, ázerbayjan, iran, avgan hám basqa kóp milletlerdiń qosıqların atqarǵan. Ayımxan Ózbek film kino studiyasında súwretke alınǵan “Buyniy lebet” 1978-jılı kórkem filminde qaharman ana rólin atqarǵan. Ayımxan Shamuratova mámlekettiń sırtında birinshilerden bolıp milliy mádeniy hám kórkem ónerdi tanıta baslaǵan. Birinshi ret 1936-jılı respublikanıń awılxojalıǵı ádebiy inteligenciya wákilleri deligasiyası quramında Moskva qalasına baradı. Sol jerde Ayımxan eń dáslep qosıqların plastinkaǵa jazdıradı. “Shımbay”, “Bozataw”, “Aqsıńgúl” xalıq qosıqlarınıń atqarılıwı menen birinshi márte pútkil awqam radiosında janlı iferdi atqaradı. https://scientific-jl.com/luch/ 3 6 8 Часть-46_ Том-5_ июнь-2025 Urı