SEMIZLIK BILAN OG‘RIGAN BEMORLARNI DAVOLASH SAMARADORLIGINI TAXLIL QILISH

Аннотация

The global problem of obesity and its resulting burden on individuals and healthcare systems is steadily increasing. According to the World Health Organization (WHO), in 2022, approximately 16% of the world's adult population was classified as obese. This statistic is alarming, especially considering that since 1990, the global prevalence of obesity has doubled in adults and quadrupled in adolescents. In light of this, the treatment of obesity has become a pressing issue today. When conservative treatment methods, proper nutrition, and exercise prove ineffective, and particularly in patients with type 2 diabetes mellitus, https://scientific-jl.com/luch/ 2 0 9 Часть-46_ Том-6_ июнь-2025 surgical weight loss procedures become advisable. Currently, there are several methods of bariatric surgery, i.e., weight loss surgery. These methods are selected based on the patient's body mass index and comorbidities. This article analyzes the causes of excess body weight and the effectiveness of treatment methods for such patients. Keywords: obesity, bariatric surgery, sleeve gastrektomy, body mass index. Dastlab, asosan yuqori daromadli mamlakatlarga xos muammo sifatida qaralgan semizlik so‘nggi yillarda past va o‘rta daromadli mamlakatlarda, shu jumladan shahar va qishloq hududlarida ham jiddiy muammoga aylandi. Bu tendensiya faqat kattalar bilan cheklanib qolmay, bolalar va o‘smirlar orasida ham semizlik darajasining sezilarli o‘sishi kuzatilmoqda. Afrikada besh yoshgacha bo‘lgan bolalarda semizlikning tarqalishi 2000-yildan beri 23 foizga oshdi, Osiyoda esa besh yoshgacha bo‘lgan bolalarning deyarli yarmi ortiqcha vaznga ega yoki semiz. 5-19 yoshli bolalar va o‘smirlar orasida semizlik darajasi 1990-yildagi 8 foizdan 2022-yilda 20 foizga ko‘tarildi. 20 va undan katta yoshdagi kattalar orasida semizlik va og‘ir semizlikning tarqalishi 1988-1994 va 2017-2018-yillar oralig‘ida mos ravishda 25,4 va 3,9 foizdan 41,9 va 11,5 foizga oshdi [10]. 2017- 2018-yillar holatiga ko‘ra, bu ko‘rsatkich 40-59 yosh guruhida eng yuqori (44,8%), undan keyin 60 va undan katta yoshdagilar hamda 20-39 yoshdagilar (mos ravishda 42,8% va 40,0%) orasida kuzatilgan [1]. Dunyoda taxminan 1,3 milliard ortiqcha vaznli va 0,6 milliard semiz odamlar mavjud bo‘lib, ularning soni xavotirli tarzda ko‘payib bormoqda. Semizlik nafaqat tashqi ko‘rinishga ta’sir qiladi, balki global sog‘liqqa ham xavf tug‘diradi. Klinikalarda qo‘llanilayotgan dori-darmonlar va maqsadli davolash usullaridan, jismoniy mashqlar va parhez orqali qoniqarli darajada vazn yo‘qota olmagan semiz odamlar uchun eng samarali davolash usuli bariatrik operatsiyalar bo‘lib qolmoqda. Bariatrik jarrohlik nafaqat bemorlarga tezda samarali vazn yo‘qotish va https://scientific-jl.com/luch/ 2 1 0 Часть-46_ Том-6_ июнь-2025 uni saqlab qolishga imkon beradi, balki semizlik tufayli kelib chiqadigan asoratlarning 80 foizini ham yengillashtiradi[2]. Semizlik qandli diabet, metabolik sindrom, yurak-qon tomir va miya qon tomir kasalliklari, saraton hamda ruhiy kasalliklar kabi ko‘p tizimli xastaliklar uchun yuqori xavf omili hisoblanadi. Bu kasalliklar semiz bemorlarning hayot sifatiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Jamiyat, iqtisodiyot va atrof-muhitdagi o‘zgarishlar ovqatlanish odatlari va jismoniy faollik kabi turmush tarzi omillarida katta o‘zgarishlarga olib keldi. Buning natijasida semizlik asta-sekin dunyo aholisining jismoniy va ruhiy salomatligiga tahdid soladigan global sog‘liqni saqlash muammosiga aylandi.[3] Xitoy aholisi mezonlariga ko‘ra, so‘nggi milliy so‘rovnoma natijalariga asosan, xitoylik katta yoshdagi aholining yarmidan ko‘pi ortiqcha vaznga ega yoki semizdir.[4] So‘nggi yillarda vazn yo‘qotish insulin qarshiligini, qondagi lipid almashinuvining buzilishini va jismoniy funksiyani samarali yaxshilashi, qon tomir endotelial funksiyasini himoya qilishi, ko‘p tizimli foyda keltirishi, hayot sifatini oshirishi va tegishli asoratlar chastotasini kamaytirishi mumkinligi haqidagi dalillar tobora ko‘paymoqda.[5] Hozirgi klinik ko‘rsatmalar semizlikni kompleks davolashni tavsiya etadi. Bu jarayonga bemorlarni tanlash, davolash usullarini qo‘llash va vazn yo‘qotish natijasini saqlab qolish uchun uzoq muddatli kuzatuv kiradi. Biroq, o‘rtacha va og‘ir semizlikka chalingan ko‘plab bemorlar uchun faqat ovqatlanish tartibini o‘zgartirish, jismoniy mashqlar va dori-darmon bilan davolash orqali samarali vazn nazoratiga erishish qiyin, chunki ular davolash rejimiga uzoq vaqt davomida amal qilolmaydilar. Bundan tashqari, yo‘qotilgan vazn tez-tez osonlikcha qayta orttiriladi. Turmush tarzini o‘zgartirish va dori-darmon bilan davolash orqali qoniqarli darajada vazn yo‘qota olmagan semiz bemorlar uchun bariatrik jarrohlik eng samarali davolash usuli bo‘lib qolmoqda. Bu usul vazn yo‘qotishning ajoyib va uzoq muddatli natijalariga erishish hamda semizlik bilan bog‘liq qo‘shimcha kasalliklarni kamaytirish imkonini beradi.[5,6] https://scientific-jl.com/luch/ 2 1 1 Часть-46_ Том-6_ июнь-2025 1950-yillarda Gyoteb