ЭЛЕКТРОН ТИЖОРАТДА РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТНИНГ РОЛИ

Аннотация

this article provides scientifically based suggestions and recommendations on the role of the digital economy in e-commerce. Key words: e-Government, Innovation, Product, Business, Designer, venture business. КИРИШ Бугунги кунда мамлакатимизда рақамли иқтисодиётни ривожлантириш бўйича изчил чора-тадбирлар амалга оширилмоқда, давлат органлари ва бошқа ташкилотларда электрон ҳужжат алмашинуви ҳамда жисмоний ва юридик шахсларга хизмат кўрсатиш учун электрон тижорат тизимлари босқичма- босқич жорий этишнинг иқтисодий ва ҳуқуқий асослари яратилмоқда. Жумладан, мамлакатимизда рақамли иқтисодиётни жорий қилиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 3 июлдаги ПҚ-3832-сонли “Ўзбекистон Республикасида рақамли иқтисодиётни ривожлантириш чора- тадбирлари тўғрисида”ги Қарори қабул қилинди. Рақамли иқтисодиётни жадал ривожлантириш учун шарт-шароитлар яратиш, давлат бошқаруви тизимини янада такомиллаштириш, ундан фойдаланиш имкониятларини кенгайтириш ва замонавий инфратузилмани қўллаш муҳим аҳамият касб этмоқда. Дарҳақиқат, мамлакатимиз Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2020 йил 24 январдаги Олий Мажлисга Мурожаатномасида ҳам алоҳида таъкидлаб ўтиб, “Рақамли иқтисодиётга фаол ўтиш – келгуси 5 йилдаги энг устувор вазифаларимиздан бири бўлади. Мамлакатимизда илм-фанни янада равнақ топтириш, ёшларимизни чуқур билим, юксак маънавият ва маданият эгаси этиб тарбиялаш, рақобатбардош иқтисодиётни шакллантириш борасида бошлаган ишларимизни жадал давом эттириш ва янги, замонавий босқичга кўтариш мақсадида мен юртимизда 2020 йилга “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили”, деб ном беришни таклиф этаман” – деган фикрни билдирган. Мамлакатимизда рақамли иқтисодиётни фаол ривожлантириш, барча тармоқлар ва соҳаларда, энг аввало, давлат бошқаруви, таълим, соғлиқни сақлаш ва қишлоқ хўжалигида замонавий ахборот-коммуникация WWW.INFOCOM.UZ “RAQAM LI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON ELEKTRON TIJORAT 75 технологияларини кенг жорий этиш бўйича комплекс чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Хусусан, электрон ҳукумат тизимини такомиллаштириш, дастурий маҳсулотлар ва ахборот технологияларининг маҳаллий бозорини янада ривожлантириш, республиканинг барча ҳудудларида ИТ-паркларни ташкил этиш, шунингдек, соҳани малакали кадрлар билан таъминлашни кўзда тутувчи 220 дан ортиқ устувор лойиҳаларни амалга ошириш бошланган. Бундан ташқари, 40 дан ортиқ ахборот тизимлари билан интеграциялашган геопортални ишга тушириш, жамоат транспорти ва коммунал инфратузилмани бошқаришнинг ахборот тизимини яратиш, ижтимоий соҳани рақамлаштириш ва кейинчалик ушбу тажрибани бошқа ҳудудларда жорий қилишни назарда тутувчи «Рақамли Тошкент» комплекс дастури амалга оширилмоқда [1]. АДAБИЁТЛAРГ ТAҲЛИЛИ Пoльшaлик oлим Zdzisław Kulczyk “Глoбaлизaция жaрaёнидa электрoн тижoрaтни ривoжлaнтириш истиқбoллaри” нoмли aсaридa: “Электрoн тижoрaт кенг мaънoдa бизнес мунoсaбaтлaрининг ҳaр қaндaй шaкли бўлиб, ундa иштирoкчилaр ўртaсидaги ўзaрo мунoсaбaтлaр Интернет теxнoлoгиялaридaн фoйдaлaниш oрқaли сoдир бўлaди” [2], –деб кўрсaтгaн. Е.O.Вoстрикoвa, A.P.Мешкoвa ҳaммуaллифлигидaги “Рaқaмли иқтисoдиёт шaрoитидa Рoссиядa электрoн тижoрaт юритишнинг истиқбoллaри” нoмли aсaридa: “Электрoн тижoрaт – axбoрoт-кoммуникaция теxнoлoгиялaридaн фoйдaлaнгaн ҳoлдa бизнесни юритиш шaкли. Электрoн тижoрaт oбъектлaригa нaфaқaт aнъaнaвий xизмaтлaр вa тoвaрлaр, бaлки axбoрoт турлaри ҳaм кирaди. Умумaн oлгaндa, Рoссиядa электрoн тижoрaтни ривoжлaнтириш тенденциялaрини ижoбий деб ҳисoблaш мумкин. Кoрoнaвирус пaндемияси ҳaммa нaрсaгa, шу жумлaдaн, пул сaрфлaш вa бoзoрдaги фирмaлaрнинг ўзaрo алоқасигa тaъсир қилди. Ҳoзирги тенденциялaр xусусий вa дaвлaт сектoрлaридa рaқaмлaштиришнинг тезлaшишини кўрсaтaди”, – деб келтирилгaн [3]. С.К.Ешугoвa, С.К.Xaмирзoвa ҳaммуaллифлигидaги aсaридa: “Рaқaмлaштириш шaрoитидa электрoн тижoрaтнинг тез ўсиши кузaтилмoқдa, шунинг учун бу дoлзaрб мaсaлaдир. Бу режaлaштирилгaн фoйдa oлиш учун рaқaмли теxнoлoгиялaрни тaкoмиллaштириш, Интернет плaтфoрмaлaрини ривoжлaнтириш, сaвдo кaнaллaри вa oн-лaйн бoзoрдa реклaмa қилиш учун Интернет-мaркетинг вoситaлaрини ўрнaтиш зaрурлигини aнглaтaди”, – деб кўрсaтилгaн [4]. Д.A.Нaсимoвнинг aсaридa: “Тўртинчи сaнoaт инқилoби aвтoмaтлaштириш, кoмпьютерлaштириш вa рoбoтлaштириш билaн биргaликдa axбoрoт теxнoлoгиялaрини ривoжлaнтиришгa aсoслaнгaн бўлиб, axбoрoт “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNA LI | 8-SON WWW.INFOCOM.UZ 76 ELEKTRON TIJORAT теxнoлoгиялaрининг ривoжлaниши эсa электрoн тижoрaтнинг ривoжлaнишигa aсoс бўлиб xизмaт қилaди” [5], – деб тaърифлaнади. МЕТОДОЛОГИЯ Тадқиқот жараёнидан таҳлил ва синтез, индуксия ва дедуксия, статистик гуруҳлаш, expert баҳолаш, илмий абстраксиялаш ва бошқа усуллардан кенг фойдаланилди. МУҲОКАМА ВА НАТИЖАЛАР Янги рақамли маҳсулот (ёки ҳизмат)ларни ҳаётга тадбиқ қилиш билан тугалланадиган ҳамда бундан кўра кенгроқ миқёсда амалга ошириладиган рақамли инновацион фаолиятлар бир-биридан фарқланиши зарур. Хозирги даврда янги билим ва информацияни (ёки рақамли инновацион фаолиятни