МАМЛАКАТИМИЗДА ОЗИҚ-ОВҚАТ ХАВФСИЗЛИГИНИ ТАЪМИНЛАШНИНГ ИЛМИЙ-НАЗАРИЙ АСОСЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ

Аннотация

This article analyzes the theoretical aspects of ensuring food safety, the problem of ensuring food safety and scientific theoretical views on ensuring food safety. At the same time, an author's definition of food safety was developed. Keywords: farmer, farmer, farm, food, nutritious, product, import, life, ration, seed, processing, plant, Soil-climate, land, resource, product, ecology, environment, distribution, distribution, production, consumption. КИРИШ Хозирги кунда жаҳонда геосиёсий вазият билан боғлиқ тебранишлар жиддий тус олиб, озиқ-овқат хавфсизлигига бўлган таҳдидлар тобора ортаётгани шунчаки ваҳимали гаплар эмас. Маълумотларга кўра, сайёрамизда 2,3 миллиард одам озиқ-овқат хавфсизлиги мўътадил ёки ўткир мавжуд бўлмаган шароитда яшамоқда. Бунда нафақат очлик ва сувсизлик, балки мавжуд озиқ-овқат маҳсулотларининг сифатсиз ва истеъмолга яроқсиз экани ҳам назарда тутилади. Ушбу инсонларнинг 556 миллион нафари ёки 25 фоизи эса Осиё қитъасида яшайди. Муаммонинг асосий ечимларидан бири, албатта, қишлоқ хўжалигини ривожлантириш, ер майдонларидан унумли фойдаланиш, ердан олинадиган ҳосилдорликни ошириб бориш орқали аҳолини сифатли озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлашдан иборат. Мамлакатимиз географик жойлашуви ва иқлими жиҳатидан қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари етиштиришга қулай, аграр тармоққа иқтисослашган, тупроғимиз унумдорлиги учун бу борада хавотиримиз кам. Бироқ ҳеч нарса ўз-ўзидан бўлмайди. Айниқса, табиий неъматлар абадий эмаслиги, сув тақчиллиги муаммоси дунё халқлари қатори бизга ҳам хавф солаётган бир шароитда мавжуд имкониятларимиздан энг юқори даражада фойдаланишимиз зарур. Шу боис, аграр тармоқни ривожлантириш, унга илм-фан ва замонавий технологияларни кенг жорий этиш асосий вазифаларимиздан бирига айланган. Сўнгги йилларда қишлоқ хўжалиги соҳаси улкан ўзгаришларга юз тутди. Хусусан, қишлоқ хўжалиги ерларидан самарали фойдаланиш ва унумдорлигини ошириш, фойдаланишга яроқсиз экин майдонларида агротехник тадбирлар олиб бориш орқали қайта фойдаланишга киритиш, лалми ерларни ўзлаштириш ишларига жиддий эътибор қаратиляпти. Ўзбекиcтон Pеcпубликаcи Пpезиденти Ш.М.Миpзиёев таъкидлаганидек, “Қишлоқ хўжалигидаги иcлоҳотлаpдан мақcад -иқтиcодий фойда кўpиш билан биpга, озиқ-овқат хавфcизлигини таъминлаш, халқ фаpовонлигини ошиpишдан ибоpатдиp. Буни ҳеч қачон эcимиздан чиқаpмаcлигимиз заpуp”1. 1 Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёевнинг Олий мажлисга мурожатномаси. 2018 йил 28 WWW.INFOCOM.UZ “RAQAMLI IQT ISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 7-SON MOLIYA, PUL MUOMALASI VA KREDIT 769 АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашнинг илмий-назарий асослари ва уни тартибга солиш воситалари узоқ хориж олимлари Ж.Аддисон (2001) қишлоқ хўжалигида бандликни химоя қилиш механизмларини, Г.Беккер (1962 инсон капиталига киритилиши лозим бўлган капиталларни), А.Бриттаин (1997) саноати ривожланган ривожланган мамлакатларда тўлиқ бандликни, П.Самуэльсон, С.Брю, К.Макконнелл (1992) қишлоқ хўжалигидаги муаммо ва сиёсатларни ўз тадқиқотларида ўрганганлар. МДҲ мамлакатлари олимлари А.Г.Эфендиев (2002) замонавий қишлоқ хўжалиги ва реформасини, Н.Барышников, Е.Черданцева (2017) ишлаб чиқариш қв қишлоқ хўжалигини, В.К.Сенчагов (2002) иқтисодий хавфсизликни ҳамда озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашнинг шаклланиши ва ривожланиш босқичлари ҳамда уларнинг ўзига хос хусусиятлари тадқиқ этишган. Ўзбекистонда озиқ-овқат хавсизлигини таъминлаш буйича илмий, назарий ва амалий қарашлар бўйича мамлакатимиз иқтисодчи олимлари А.Абдуғаниев (2004) қишлоқ хўжалиги ивтисодиётини, А.Ф.Хуррамов (2005) мулкий муносабатлар ва уларнинг аграр соҳадаги хусусиятлари, Ф.Т.Эгамбердиев (2003) аграсаноат ишлаб чиқфариш жараёнларини, Д.Таджибаева (2020) институционал ўзгаришлар самарадорлигини оширишнинг назарий асосларини такомиллаштиришни, И.Б.Рустамова (2020) аграр сохада инновацион жараёнлар самарадорлигини оширишнинг илмий услубий асосларини, Дусматов Б.О. (2022) иқтисодиётни модернизациялаш шароитида аграсаноат ишлаб чиқаришда инновацион инфратузилмани ривожлантиришни, Ч.П. Хўжагелдиев (2022) қишлоқ хўжалиги ерлари унумдорлигини оширишни рағбатлантиришни, А.Х.Тошқулов (2021) хўжалиги корхоналари иқтисодий фаолиятини солиқлар воситасида рағбатлантириш масалаларини, Ҳ.П.Абулқосимов (2012) озиқ-овқат ва иқтисодий хавфсизликни, Т.С.Расулов (2017) озиқ-овқат хавфизлигини таъминлашни, С.Р.Топилдиев (2023) аграр соҳани ривожлантиришни назарий жиҳатларни илмий тадқиқот ишларида ўрганилган. Бироқ, малакатда озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашнинг назарий асосларини айнан иқтисодий муносабатларни тартибга солишдаги муаммолар умумлаштирилган илмий тадқиқот объекти сифатида ўрганилмаган. МЕТОДОЛОГИЯ Тадқиқотда илмий абстракция, индукция ва дедукция, ҳодисаларга узвийликда ёндашиш, комплекс ёндашув, тизимли ва қиёсий таҳлил иетодларидан фойдаланилган. декабрь маърузаси. “Халқ сўзи ”№ 271-272 сонли 2018 йил 29 декабрь. “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNA LI | 7-SON WWW.INFOCOM.UZ 770 MOLIYA, PUL MUOMALASI VA KREDIT Тадқиқотда қўлланилган