Attracting foreign investment, advanced techniques and technologies – the key for national economic development

Аннотация

This article describes the economic ideas of Jadids that the involvement of foreign investments, advanced techniques and technologies into the national economy is the development of economy. The analysis of socio-economic development of Turkestan in the late 19th and early 20th centuries, the historical, socioeconomic foundations of the Jadids' economic views, and the issues of revival and development of national economy were also covered in detail. Key words: economy, national economy, capital, technique, technology, market relations, Jadid, investment, industry, handicraft. МИЛЛИЙ ИҚТИСОДИЁТГА ХОРИЖИЙ САРМОЯЛАРНИ, ИЛҒОР ТЕХНИКА ВА ТЕХНОЛОГИЯЛАРНИ ЖАЛБ ЭТИШ – ИҚТИСОДИЁТ РИВОЖИ Раҳимов Рустамжон Каримович1 Базарова Гулнора Гуломовна2 1Андижон машинасозлик институти доценти, и.ф.н. 2Андижон машинасозлик институти доценти, и.ф.н. Ўзбекистон, 170119, Андижон шаҳар, Бобур Шоҳ кўчаси, 56 E-mail: rrahimov@mail.ru Аннотация: Ушбу мақолада миллий иқтисодиётга хорижий сармояларни, илғор техника ва технологияларни жалб этиш – иқтисодиёт ривожи эканлиги тўғрисидаги жадидларнинг иқтисодий ғоялари ёритиб берилган. XIX аср охири ва ХХ аср бошларидаги Туркистоннинг ижтимоий-иқтисодий ривожланиш ҳолати таҳлили, жадидлар иқтисодий қарашларининг тарихий, ижтимоий-иқтисодий асослари, жадидчилик маърифатида миллий иқтисодиётни тиклаш ва ривожлантириш масалалари ҳам атрофлича ёритилган. Калит сўзлар: иқтисодиёт, миллий иқтисодиёт, сармоя, техника, технология, бозор муносабатлари, жадид, инвестиция, саноат, ҳунармандчилик. Кириш Мамлакатимиз кенг қамровли, ўзгаришларга бой, тарихий ва яратувчанлик даврни бошидан кечирмоқда. Бу давр иқтисодий муносабатлар тизимига, кўп укладли иқтисодиётга асосланган, мустақил миллий иқтисодиётни барпо этиш даври деб ҳаққоний баҳоланмоқда. Бозор муносабатларини такомиллаштириш зарурати тамомила 3/2019 (№ 00041) http://iqtisodiyot.tsue.uz 151 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2019 yil янгича иқтисодий фикрлашни шакллантиришни ғоят долзарб вазифага айлантириб қўйди. Янгича иқтисодий тафаккурни шакллантиришда ўзбек халқига ўрганиш учун арзигулик илмий асослар мавжуд. Яъни, жадидларнинг илмий меросидан миллий истиқлолни мустаҳкамлаш, иқтисодиётимизни равнақ топтириш, халқимизнинг янги жамият қуриш йўлидаги вазифаларни амалга оширишда йўриқнома сифатида фойдаланиш мумкин. Жадидчилик ҳаракати миллий мафкура, миллий ғоя, миллий иқтисодиётнинг шаклланиш тарихини ўрганишда муҳим илмий манбалардан биридир. Жадидларнинг илмий мероси ва унинг тарихий, маданий-маърифий, ижтимоий - сиёсий аҳамияти тарихчилар, адабиётшунослар, ҳуқуқшунослар томонидан тадқиқ этилиб келинаётганини қайд этган ҳолда таъкидлаш керакки, уларнинг иқтисодий қарашлари, жамият ҳаётини янгилашга доир илмий-назарий ғояларининг бугунги миллий тараққиётимиз учун аҳамияти чуқур ва кенг қамровли тарзда тадқиқ этилмаган. Шу нуқтаи назардан мустақиллигимиз фидойилари бўлган жадидларнинг иқтисодий меросини ўрганиш бугунги кунда илмий аҳамиятга эга, долзарб тадқиқот бўлиб ҳисобланади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Жадидчилик ҳаракатига бағишланган адабиётшунос ва тарихчи олимларнинг қатор илмий ишлари мавжуд. Жумладан, жадидчилик ҳаракатининг моҳиятини очиб беришда адабиётшунос олимларимиздан О.Шарафиддинов жадидчиликни адабиётшунослик томонларига эътибор қаратган [1]. Жадидчилик ҳаракатининг моҳиятини очиб беришда адабиётшунос олимларимиздан Д.Қуронов жадид намояндаларидан бири А.Чўлпоннинг ҳаёти ва ижодий мероси ҳамда адабиётшуносликдаги фаолиятига эътибор қаратган [2]. Жадидчилик ҳаракатининг моҳиятини очиб беришда тарихчи олимларимиздан С.Аъзамхўжаев олиб борган илмий-тадқиқотларида XIX аср охири XX аср бошларидаги Туркистон миллий – озодлик ҳаракатини, хусусан, жадидчилик ҳаракати тарихини ёритиб берган [3]. Жадидчилик ҳаракатининг моҳиятини очиб беришда тарихчи олимларимиздан Д.Алимова жадид намояндаларидан бири Файзулла Хўжаевнинг фаолияти ҳамда жадидчилик тарихига эътибор қаратган [4]. Шуни алоҳида қайд этиш зарурки, шу вақтга қадар жадидчилик ҳақидаги илмий- тадқиқотлар аксарият ҳолларда адабиётшунослар, тарихчилар, ҳуқуқшунослар қаламига мансуб бўлиб, уларда жадидлар фаолиятининг фақат маданий, маърифий, ижтимоий, сиёсий томонлари таҳлил қилинган. Уларнинг иқтисодий қарашлари илмий асосда ўрганилган бирон-бир жиддий тадқиқот мавжуд эмас. Жадидлар иқтисодий қарашларининг янгиланаётган иқтисодий тафаккур ва дунёқарашга таъсири, уларнинг миллий иқтисодиётнинг ривожланишидаги концептуал назарий масалалар ечимидаги ўрни каби долзарб муаммоларнинг кам ўрганилганлиги 3/2019 (№ 00041) http://iqtisodiyot.tsue.uz 152 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2019 yil ушбу мавзуни иқтисодий тадқиқотлар ва изланишлар соҳасида янги йўналиш сифатида тадқиқ этиш заруратини келтириб чиқарди. Тадқиқот методологияси Тадқиқотнинг методологияси миллий иқтисодиётга хорижий сармояларни, илғор техника ва технологияларни жалб этиш – иқтисодиёт ривожи эканлиги тўғрисидаги