Теоретические аспекты привлечения иностранных инвестиций в экономику региона

Аннотация

The article discusses and summarizes the scientific theory of attracting foreign investment in the region. On foreign investment given independent author description. Throughout the region, trends in economic development have been identified through foreign investment and important characteristic features have been identified. Keywords: foreign investment, foreign direct investment, international capital, regional economy, competition. МИНТАҚА ИҚТИСОДИЁТИГА ХОРИЖИЙ ИНВЕСТИЦИЯЛАРНИ ЖАЛБ ҚИЛИШНИНГ НАЗАРИЙ ЖИҲАТЛАРИ Кенжаев Икром Эргашбоевич1 1Наманган давлат университети таянч докторанти Ўзбекистон, 716019, Наманган шаҳар, Уйчи кўчаси, 316 E-mail: ikromk@mail.ru Аннотация: Мақолада минтақага хорижий инвестицияларни жалб этишга оид илмий назариялар қиёсий тадқиқ этилган ва умумлаштирилган. Тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларга мустақил муаллифлик таърифи берилган. Хорижий инвестициялар орқали минтақаларнинг иқтисодий ривожланиш йўналишлари белгилаб берилган ва уларни муҳим тавсифловчи белгилари кўрсатилган. Калит сўзлар: хорижий инвестициялар, тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар (ТТХИ), халқаро капитал, минтақа иқтисодиёти, рақобат. Аннотация: В статье рассматриваются и обобщаются научные теории привлечения иностранных инвестиций в регион. На прямые иностранные инвестиции дано независимое авторское описания. Во всем регионе были выявлены тенденции экономического развития за счет иностранных инвестиций и были выявлены важные характеризующие признаки. Ключевые слова: иностранные инвестиции, прямые иностранные инвестиции, международный капитал, региональная экономика, конкуренция. Кириш Жаҳон иқтисодиётининг глобаллашув жараёни ва халқаро капитал ҳаракатининг фаоллашиши ривожланаётган мамлакатлар ва минтақалар учун хорижий инвестицияларни жалб этиш ҳисобига миллий иқтисодиётни ривожлантириш учун катта истиқболли имкониятлар яратди. Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида Ўзбекистон ҳамда унинг минтақаларига хорижий инвестицияларни жалб этиш муаммоси унинг янги стратегик устувор йўналишларини ишлаб чиқишни талаб этди. Президентимиз Ш.М.Мирзиёев қайд қилиб ўтганидек, “хорижий инвестицияларни кенг жалб қилиш учун мамлакатимизнинг инвестиция салоҳиятини тўла намоён этиш чораларини кўришимиз керак. Биз иқтисодиётимизга 3/2019 (№ 00041) http://iqtisodiyot.tsue.uz 65 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2019 yil сармоя киритишга интиладиган инвесторлар учун ҳудудлар ва тармоқлар бўйича инвестиция лойиҳаларини пухта шакллантира олсак, бу масалада ижобий натижага эришиш мумкин”[1]. Бугунги кунда Ўзбекистон ва унинг минтақалари иқтисодиётини таркибий қайта қуриш, рақобатбардошлигини ошириш ва инновацион ривожланиш йўлига ўтказиш зарурати хорижий инвестицияларни жалб қилишнинг ҳудудий жиҳатларини тадқиқ этиш ва ундан фойдаланиш самарадорлигини ошириш бўйича махсус тадқиқотларни олиб боришни талаб этмоқда. Жумладан, хорижий инвестицияларни жалб этиш бўйича кейинги йилларда амалга оширилган чора-тадбирлар ва эришилган натижалар, миллий иқтисодиётнинг барча даражасида инвестицион жараёнларни фаоллаштириш учун амалий таъсир этувчи омил бўла олишини кўрсатди. Лекин, мамлакатимизга ва унинг минтақаларига жалб этилаётган умумий инвестиция ҳажмида хорижий инвестициялар улуши ҳали ҳам етарли даражада эмас. Минтақаларга хорижий инвестицияларни жалб этиш муаммосининг илмий- назарий ва амалий аҳамиятининг ортиб бориши ва инновацион ривожланиш йўлини танлаган минтақалар учун унинг самарали иқтисодий механизми мукаммал ишлаб чиқилмаганлиги танланган тадқиқот иши мавзусининг долзарблигини, унинг мақсади ва вазифаларини белгилаб беради. Тадқиқотнинг мақсади минтақаларга хорижий инвестицияларни жалб этишнинг ўзига хос жиҳатлари ва устувор йўналишларини аниқлаш ҳамда уни амалга оширишнинг ижтимоий-иқтисодий механизмларини такомиллаштириш бўйича илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. Белгиланган мақсадга мувофиқ тадқиқот олдига хорижий инвестицияларни жалб этишнинг назарий асосларини умумлаштириш ва ушбу жараёнга таъсир этувчи омилларни аниқлаштириш вазифаси қўйилди. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Минтақага хорижий инвестицияларни жалб қилиш ва улар иштирокида ташкил этилган корхоналар фаолиятининг турли минтақавий жиҳатлари қатор чет эллик ва мамлакатимиз иқтисодчи олимларининг илмий ишларида ўз аксини топган. Жумладан: Р.Вернон[2] ТТХИ жалб этиш билан маҳсулотнинг ҳаётийлик цикли ўртасидаги боғлиқликни аниқлади, М.Э.Портер[3] тадқиқотлари асосида рақобат устунлигини таъминловчи омиллар тизимини аниқлади, Ж.Даннинг [4] ТМКнинг жаҳон капитал бозорларига кириб боришнинг энг яхши омиллари, ғоялари ва доктриналарини танлаб, уларни бир тизимга бирлаштирди. Хорижий инвестицияларни ривожланаётган мамлакатлар иқтисодиётига жалб этиш билан боғлиқ хусусиятлари рус олимларидан В.К.Бугаев минтақавий тизимнинг очиқлик ва ёпиқлик даражасининг ўзгариши таъсир этувчи омилларни таҳлил қилди[5], Л.В.Давыдова мамлакат ва унинг минтақалари иқтисодиёти ривожланишининг стратегик асосини белгилади [6]