TALABALARNI KASBGA YO‘NALTIRIB O‘QITISHDA SOFT SKILLS KO‘NIKMALARNI RIVOJLANTIRISH TEXNOLOGIYASI

Аннотация

The technology of developing soft skills in vocational education is an important part of the modern education system. In addition to technical knowledge and professional qualifications, personal and social skills are necessary for the success of every specialist. These skills, called soft skills, include such human abilities as communication, teamwork, problem solving, time management, leadership and stress resistance. They play an important role not only in employment, but also in the work https://scientific-jl.com/ped 2 26 Volume-83, Issue-1, June -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-3027_SJIF: 5.449 process, therefore, the technology of developing them in vocational education is one of the main tools for improving the quality of education. Keywords: students, soft skills, technological changes, stress, leadership skills. Kirish. Kasbiy yo‘nalish tanlash hayotdagi eng muhim qarorlardan biridir. Yosh avlodning kelajakdagi muvaffaqiyati ko‘p jihatdan o‘zining kasbiy yo‘nalishini to‘g‘ri tanlashiga bog‘liq. Shu sababli, talabalarni kasbga yo‘naltirish jarayoni ta'lim tizimida alohida o‘rin tutadi. Bu jarayon nafaqat yoshlarning qiziqishlari va qobiliyatlarini aniqlash, balki ularni zamonaviy mehnat bozorining talablariga mos ravishda tayyorlashni ham o‘z ichiga oladi. Talabalarni kasbga yo‘naltirish ularning shaxsiy va kasbiy rivojlanishiga xizmat qiluvchi murakkab tizimdir, unda bilim, ko‘nikma va qobiliyatlarning uyg‘unligi muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda mehnat bozori doimiy o‘zgarishlar va yangiliklarga boy. Texnologiyalar rivojlanib, yangi kasblar paydo bo‘lib, eski kasblar esa o‘zgarishlarga duch kelmoqda. Shu bois, talabalarni kasbga yo‘naltirish jarayoni faqat mavjud kasblar haqida ma'lumot berishdan iborat emas, balki ularni o‘zgaruvchan sharoitlarga moslashishga, yangi ko‘nikmalarni egallashga va doimiy o‘zini rivojlantirishga tayyorlashni ham o‘z ichiga oladi. Bu jarayon yoshlarning kelajakdagi kasbiy yo‘lini belgilashda muhim omil hisoblanadi. Kasbga yo‘naltirishning asosiy maqsadi – talabalarning shaxsiy qiziqishlari, iqtidorlari va imkoniyatlarini hisobga olgan holda ularni eng mos kasbga yo‘naltirishdir. Bu nafaqat ularning o‘qishdagi muvaffaqiyatini oshiradi, balki kelajakda ish bilan ta'minlanish darajasini ham yaxshilaydi. Kasbga yo‘naltirish jarayonida talabalar o‘z kuchli va zaif tomonlarini aniqlash, shuningdek, o‘z maqsadlariga erishish uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalarni rivojlantirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Ta'lim muassasalari va mutaxassislar tomonidan olib boriladigan kasbga yo‘naltirish faoliyati yoshlarning shaxsiy rivojlanishi va kasbiy tayyorgarligini birlashtirgan holda amalga oshiriladi. Bu jarayon doirasida talabalar bilan individual va guruhli maslahatlar, treninglar, seminarlar va amaliy mashg‘ulotlar o‘tkaziladi. Shuningdek, kasblar bo‘yicha ma'lumotlar taqdim etilib, talabalar real ish sharoitlarini o‘rganishga jalb qilinadi. Bunday yondashuv yoshlarning kasbiy qarorlarini ongli va puxta qilishlariga yordam beradi. Kasbga yo‘naltirish jarayonida soft skills, ya'ni shaxsiy va ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish ham muhim ahamiyatga ega. Chunki zamonaviy ish bozorida texnik bilimlardan tashqari, muloqot qilish, jamoada ishlash, muammolarni hal qilish kabi ko‘nikmalar talab qilinadi. Talabalarni kasbga yo‘naltirish jarayonida ushbu ko‘nikmalarni shakllantirish va rivojlantirish ularning kelajakdagi muvaffaqiyatini ta'minlashda muhim rol o‘ynaydi. Adabiyotlar tahlili va tadqiqot metodologiyasi. Soft skills ko‘nikmalari texnik bilimlardan farqli ravishda insonning shaxsiy fazilatlari va ijtimoiy munosabatlariga bog‘liqdir. Masalan, yaxshi muloqot qilish qobiliyati ish joyida xatolarni https://scientific-jl.com/ped 2 27 Volume-83, Issue-1, June -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-3027_SJIF: 5.449 kamaytirishga yordam beradi, jamoada samarali ishlash esa ish unumdorligini oshiradi. Shuningdek, vaqtni boshqarish va stressni boshqarish ko‘nikmalari ish jarayonida shaxsning barqarorligini ta'minlaydi. Bu ko‘nikmalarni rivojlantirish orqali talabalar nafaqat kasbiy bilimlarni, balki hayotga tayyorgarlikni ham egallaydilar. Kasbiy ta'lim jarayonida soft skills ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan texnologiyalar talabalarni faol ishtirok etishga undaydi. Interaktiv metodlar, masalan, guruh ishlari, rolli o‘yinlar, muammoli vaziyatlarni tahlil qilish va loyiha asosida o‘qitish usullari keng qo‘llaniladi. Bu usullar talabalarni mustaqil fikrlashga, ijodiy yondashuvga va hamkorlikka o‘rgatadi. Guruhlarda muammoli vaziyatlarni hal qilish orqali talabalar bir-biriga yordam berish, fikr almashish va qaror qabul qilish ko‘nikmalarini oshiradilar.[1; 176] Individual yondashuv talabalarni kasbga yo‘naltirishda muhim ahamiyatga ega. Har bir talabaning qiziqishlari, qobiliyatlari va maqsadlarini hisobga olgan holda yo‘naltirish ularning motivatsiyasini oshiradi. O‘qituvchilar va murabbiylar talabalar bilan muntazam suhbatlar o‘tkazib,