Мировой опыт развития свободных экономических зон

Аннотация

In this article, we consider some issues of the socio-economic nature, the main components, the factors of formation and development of the innovative potential of industrial enterprises. In addition, based on a comprehensive analysis of existing approaches to determine the innovative potential, the author's variant of the interpretation of the term is presented. Калит сўзлар: инновация, салоҳият, инновацион салоҳият, илмий- техник салоҳият, иқтисодий салоҳият, интеллектуал салоҳият, инновацион ресурс, инновацион фаолият, инновацион жараён. Кириш Мамлакатимизда ўтказилаётган демократик бозор ислоҳотларининг ва Ўзбекистонни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг 2017-2021 йилларга мўлжалланган Ҳаракатлар стратегиясининг диққат марказида турган энг – муҳим устувор вазифалардан бири – миллий иқтисодиётда таркибий ўзгартиришларни чуқурлаштириш, миллий иқтисодиётнинг етакчи тармоқларини модернизация ва диверсификация қилиш ҳисобига унинг рақобатбардошлигини ошириш саналади [1]. Жумладан, “..миллий иқтисо- диётнинг таркибида саноат улушини кўпайтириш, юқори технологияли саноат ва қайта ишлаш тармоқларини жадал ривожлантириш, саноатни янада модернизация ва диверсификация қилиш, ҳар бир ҳудуднинг саноат салоҳиятидан комплекс ва самарали фойдаланишни таъминлаш, янги саноат корхоналари ва кичик саноат зоналарини ташкил қилиш [1]” деб таъкидланган. Дарҳақиқат, мамлакатимиз раҳбари Ш.М.Мирзиёев мамлакатда мавжуд иқтисодиёт тармоқлари, хусусан саноат салоҳиятини ривожлантиршнинг мақсадли дастурлари ижросидаги камчиликларни танқид қилган ҳолда “..ислоҳотларнинг қай даражада самара бераётганини кўрсатадиган мақсадли № 4, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2017 йил дастурларни амалга ошириш натижадорлиги. Булар қаторида саноат ва бошқа тармоқларни ривожлантиришнинг иқтисодий ва молиявий кўрсаткичларини бўлган ишлаб чиқариш қувватларининг аҳволи, [аражатларни ва таннархни пасайтириш, маҳаллийлаштириш ва рентабеллик даражасини, маҳсулот рақобатдошлигини сўзсиз оширишдир” деб таъкидлайди [2]. Албатта истиқлол йилларида мамлакатимизда иқтисодиётнинг бошқа тармоқлари каби саноат тармоқлари ҳам жадал ривожлангани ҳолда нефть ва газ, кимё саноати, автомобилсозлик саноати, қурилиш материаллари ва фармацевтика саноати каби янги-янги саноат тармоқлари шакллангани ҳамда ривожлангани ҳолда бугунги кунда жаҳон бозорига “Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган” тамғаси остида минглаб саноат товарлари таклиф қилинмоқда. Бугунги кунда мамлакат ЯИМда саноатнинг улуши 25,0 фоиздан ортиқроқни, асосий капиталга инвестициялар умумий ҳажмида қарийб 38 фоизни, иқтисодиётда банд бўлганлар умумий сонида 14,0 фоизни ташкил этгани ҳолда 2007-2016 йилларнинг ўзида саноат тармоғи йилига ўртача 8,5 фоиздан кўпроқ ўсиб келмоқда [3]. Албатта, юқоридаги ислоҳотларнинг барчасининг замирида давлат ва нодавлат сектор корхоналарининг барқарор суръатларда инновацион салоҳиятини рўёбга чиқариб келаётганлиги ётади. Шу сабабли, бугунги глобаллашув ва миллий иқтисодиётни либераллаштириш шароитида миллий иқтисодиёт хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда инновацион салоҳият, уни шаклланиши ва ривожланишини баҳолаш, бошқаришнинг назарий-услубий масалаларини комплекс тадқиқ қилиш, саноат корхоналарида инновацион салоҳиятни ривожлантириш ва бошқариш омиллари ва ўзига хос хусусиятларини аниқлаш, республикада саноат корхоналарида инновацион салоҳиятни оширишнинг ташкилий-ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш, инновацион салоҳиятни баҳолаш усулларини қиёсий ўрганиш ва саноат корхоналарида инновацион фаолиятни бошқариш механизмларининг замонавий ҳолати ва тенденцияларини аниқлаш ўз ечимини кутаётган долзарб муаммолардан ҳисобланади. Шу сабабли биз ушбу мақоламизда инновацион салоҳиятнинг айрим назарий жиҳатларини кўриб ўтамиз. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Саноат корхоналари инновацион салоҳиятининг назарий ва услубий жиҳатлари, инновацион салоҳиятни баҳолаш ва бошқариш механизмлари муаммолари кўплаб иқтисодчи ва сиёсатчи олимларнинг ишларида тадқиқ этилган. Хорижлик олимлардан М.Догдсон, Г.Гросси, Ж.Генри, Д.Уолкер, Ф.Вестлей, Х.Минзберг, Б.Такер, Й.Шумпетер ва бошқаларнинг асарларида замонавий инновацион менежмент назарияси масалалари кенг ёритилади [4,5,6,7,8,9]. МДҲлик олимлардан А.Абалкин, А.Анчишкин, И.Афонин, Е. Балацкий, В.Баранчеев, В.Абрамов, А.Бовин, Г.Гамидов, П.Завлин, С.Ильенкова, Н.Кочетков, Е.Лаптева, А.Мазин, В.Медынский, А.Трифилова, В.Баранчеева, В.Гунина, Г.Жица, Д.Кокурина, О.Коробейникова, В.Мосейко, Р.Фатхутдинова, И.Шляхто ва бошқа олимларнинг ишларида инновацион менежмент инновацион салоҳиятнинг назарий ва амалий таҳлили масалалари қараб чиқилади [10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31]. № 4, 2017 www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2017 йил Миллий хусусиятларни инобатга олган ҳолда Ўзбекистонда иқтисодиёт тармоқларида, хусусан, бевосита саноат корхоналарида инновацион салоҳиятни