Подготовка экономических кадров высокого уровня в условиях экономики знаний и улучшения ее финансирования

Аннотация

This article highlights the importance of training laboratories in improving the training of qualified personnel in the system of higher education. The importance of training laboratories in the training of economists in the higher education system and the approaches of foreign and scientists of our country to improving the financing of training laboratories have been studied. Based on the results of monographic, expert and system analysis, the article gives an order of organization and financing of training laboratories in the training of economists. Калит сўзлар: билимлар иқтисодиёти, олий таълим, ўқув-лаборатория, молиялаштириш, кадрлар тайёрлаш миллий дастури, бюджет маблағлари, бюджетдан ташқари маблағлар, хусусий корхоналар ҳамкорлиги, ўқув-лаборатория фонди. Кириш Мамлакатимизда олий таълим тизимида олиб борилаётган ислоҳотларнинг негизида сифатли, малакали ва халқаро андозаларга жавоб бера оладиган кадрлар тайёрлаш ётади. Кадрлар тайёрлаш миллий дастури қабул қилинганда асосий мақсад қилиб, таълим соҳасини тубдан ислоҳ қилиш, ривожланган демократик давлатлар даражасида, юксак маънавий ва ахлоқий талабларга жавоб берувчи юқори малакали кадрлар тайёрлаш миллий тизимини яратиш белгилаб олинган эди[1]. 4/2018 (№ 00036) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2018 йил «Таълим тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ таълим тизимини ислоҳ қилиш, давлат ва нодавлат таълим муассасалари ҳамда таълим ва кадрлар тайёрлаш соҳасида рақобат муҳитини шакллантириш негизида таълим тизимини ягона ўқув-илмий-ишлаб чиқариш мажмуи сифатида изчил ривожлантиришни таъминлаш ҳамда таълим ва кадрлар тайёрлаш тизимини жамиятда амалга оширилаётган янгиланиш, ривожланган демократик ҳуқуқий давлат қурилиши жараёнларига мослаштириш кўзда тутилган[2]. Бизга сир эмаски, малакали ва билимли кадрлар тайёрлашда назарий билимлар билан бирга амалий кўникмаларнинг ҳам аҳамияти каттадир. Назария билан амалиётнинг уйғунлигини таъминлаш ижобий натижаларга олиб келади. Малакали ва сифатли кадрлар тайёрлашда назарий билимлар билан бирга амалий кўникмаларни яхлитлигини таъминлашда ўқув-лабораторияларнинг ўрни каттадир. Ўқув - лабораториялари аниқ ва табиий фанлар бўйича барча олий таълим муассасаларида ташкил этилган ва бюджет маблағлари ҳисобидан молиялаштириб келинмоқда. Лекин иқтисодчи, молиячи, бухгалтер ва бошқа ижтимоий, гуманитар фан йўналишлари бўйича ўқув-лабораториялари ташкил этилмаган. Билимлар иқтисодиётига ўтиш шароитида ҳамда келажакда иқтисодиётимизни янада ривожлантириш учун иқтисодиёт йўналишидаги талабаларга ҳам шундай ўқув- лабораторияларни ташкил этиш зарурдир. Бу иқтисодчи кадрларни тайёр мутахассис бўлиб етишишига катта ёрдам беради. Шундан келиб чиқиб, ушбу мақолада кўтарилган масалалар яъни иқтисодиёт йўналишларида ўқув-лабораторияларини ташкил этиш ва уни молиялаштириш мавзуси ўта долзарб ҳисобланади. Мавзуга доир адабиётлар таҳлили Олий таълим тизимини молиялаштиришнинг долзарб масалалари бўйича республикамизда олимлар ва мутахассислар томонидан илмий тадқиқот ишлари олиб борилмоқда. Мақолани тайёрлаш давомида чоп этилган илмий ишлар билан танишиб чиқилди. Масалан, профессор М.Х.Саидов томонидан чоп этилган “Олий таълим муассасаларини молиялаш” номли китобида республика олий таълим муассасаларини молиялаш йўллари ва асосий манбалари кўрсатиб ўтилган[11,12]. Ж.Т.Йўлдошевнинг илмий ишларида олий таълимни молиялаштиришда бюджетдан ташқари маблағларнинг аҳамиятини ошириш ва бюджетдан ташқари манбаларнинг оширилишида тадбиркорлик маблағларининг ўрни алоҳида қайд этиб ўтилган[7]. А.Шеров олий таълим муассасаларига бюджетдан ташқари маблағларни жалб этишни такомиллаштириш ва хориж тажрибасини қўллаш зарурлигини таъкидлаб, у ерда талаба ўз вақтида ўзлаштирилмаган ҳар бир фандан қўшимча имтиҳон топшириши учун таълим муассасаси ҳисоб рақамига белгиланган маблағни ўтказгандан сўнггина рухсат берилишини таклиф этадилар[15]. Рахмонов Д., Пўлатов А., Ева Виетсмалар Ўзбекистонда олий таълим тизимини молиялаштириш амалиёти асосан бюджет маблағларидан самарали фойдаланиш ҳамда хориж давлатларининг тажрибаларини қўллаш зарурлигини таъкидлай- дилар[10]. Тадқиқотчи Ш.Расулов[9], Н.Шамшиева[15] ва А.Махмудов[8]ларнинг илмий ишларида олий таълимни ривожлантиришда давлат ва хусусий секторни 4/2018 (№ 00036) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2018 йил ҳамкорлигини ривожлантириш ҳамда олий таълимни молиялаштиришнинг халқаро моделларидан фойдаланиш зарурлиги очиб берилган. Юқорида келтирилган олимлар ва мутахассисларнинг тадқиқот ишлари умуман олий таълимни ривожлантириш ва молиялаштириш масалаларига қаратилгандир. Ҳеч бир ишда иқтисодчи кадрларни тайёрлашда ўқув-лабораторияларни аҳамияти ва уни молиялаштириш манбаларига эътибор қаратилмаганлиги ушбу тадқиқот мавзусини алоҳида тадқиқот объекти сифатида кўриб чиқишимизга сабаб бўлди. Тадқиқот методологияси Тадқиқот давомида тизимли таҳлил, монографик