Значение внешней трудовой миграции в повышении занятости населения

Аннотация

In this article it is revealed the role and importance of external labor migration in increasing the employment of the country's population is disclosed. Also, the author, based on the analysis of the processes of external labor migration in our republic, developed proposals and recommendations for its organization and improvement. Калит сўзлар: Аҳоли бандлиги, аҳолининг ижтимоий заиф қатлами, меҳнат ресурслари, ташкилий миграция, мигрантлар жинси. Кириш Маълумки, юртимизда кейинги йилларда аҳоли бандлиги ва иқтисодий фаоллигини ошириш мақсадида янги иш ўринларини ташкил этиш ва мавжуд иш ўринларининг барқарорлигини таъминлашга жиддий эътибор қаратилмоқда. Бунда, асосий эътибор ишсизликни камайтириш, меҳнат бозорига илк бор кириб келувчи таълим муассасалари битирувчиларининг бандлигини таъминлаш, аҳолининг ижтимоий заиф қатлами, хусусан, аёллар, ногиронлар, жазони ўтаб келган шахслар, одам савдоси жабрдийдалари, ташқи миграция иштирокчилари ва бошқаларнинг бандлигини оширишга қаратилмоқда. Бу борада сўнгги йилларда қабул қилинган меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар Ўзбекистон Республикаси Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги олдида турган бир қатор муҳим вазифаларни белгилаб беради. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 24 майдаги “Бандлик соҳасида давлат сиёсатини янада такомиллаштириш ва меҳнат органлари фаолияти самарадорлигини тубдан ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 5052-сонли Фармони[1]мамлакатимиздаги меҳнат муносабатларини янги босқичга олиб чиқишда муҳим ҳужжатлардан бири тариқасида қабул қилинди. Меҳнат бозорига кириб келаётган янги ишчи кучи салмоғининг юқори эканлиги, биргина олий ва ўрта махсус таълим муассасалари битирувчиларининг ҳисобига йилига ўртача 500 мингга яқин янги меҳнат ресурсларининг кириб келиши 4/2018 (№ 00036) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2018 йил мамлакат меҳнат бозоридаги ишчи кучи ортиқчалигини келтириб чиқаради. Мамлакатнинг ички имкониятлари асосида меҳнат ресурсларини тўлиқ меҳнат фаолиятига жалб этишнинг имконияти йўқ. Шунингдек, аҳоли бандлигини таъминлашда тўсиқ бўлаётган бир қатор сунъий омиллар (иш жойларининг барқарор эмаслиги, ишлаб чиқилган иқтисодий дастурларнинг самарадорлиги пастлиги, ходимларнинг меҳнат ҳуқуқлари тўлиқ ҳимояланмаганлиги, ишга жойлашишда сансалорчилик ҳолатларининг мавжудлиги ва бошқалар) кузатилмоқда. Бунинг натижасида, ҳар йили меҳнат бозорига катта салмоқда янги ишчи кучи бандлигини тўлиқ таъминлаш ва уларнинг ҳақиқий бандлик ҳолатини мониторинг қилишда бир қатор қийинчиликлар юзага келмоқда. Жаҳон амалий тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, кўпгина давлатлар меҳнат ресурсларининг маълум бир қисми бошқа давлатларда, асосан ҳудудий яқин мамлакатларда меҳнат фаолиятини амалга оширишлари ва мамлакат иқтисодиётига сармоя олиб киришлари кузатилади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Ташқи меҳнат миграцияси кўп асрлар олдин пайдо бўлган ва ўтган давр ичида жиддий ўзгаришларни бошдан кечирган. Халқаро миграция муаммоларининг янада фаолроқ назарий ишланмаси иқтисодий ўсиш модели (қолипи) доирасида 60 - йилларнинг охирида бошланган. Унинг асосий ғояси шундан иборатки, ишлаб чиқариш омилларидан бири бўлган ишчи кучининг халқаро жойлашуви иқтисодий ўсиш суръатига таъсир кўрсатади, унинг сабаби бўлиб меҳнатга ҳақ тўлаш даражасида давлатлар ўртасида фарқлар ҳисобланади. . Меҳнат миграцияси масалалари билан жаҳонда кўплаб иқтисодчи олимлар шуғулланишиб келишмоқда. Чунончи, М.Бассанд Абакумова Н.Н., Адамчук В.В., Волгин Н.А., Генкин Б.М., Журавлев П.В., Карташев С.А., Колосницына М.Г., Кузьмина Н.М., Кулинцев И.И., Одегов Ю.Г., Павленков В.А., Руденко Г.Г., Рофе А.И., Рощин С.Ю., Токарский Б.Л., Тониянц Г.С. ва бошқалар ўз тадқиқотларини меҳнат миграцияси масалаларини тадқиқ қилишга қаратганлар. Халқаро миграция муаммоларини ўрганишда фойдаланиладиган асосий иммиграция, эммиграция, рээмиграция, миграция қолдиғи “ақилларнинг оқиб кетиши” тушунчалар проф. И.П. Николаева томонидан таклиф этилган. [8]. Проф В.А Ионцев томонидан аҳоли ташқи меҳнат миграцияси асосий турлари чиқиш мамлакати ва кириш мамлакатига таъсир этиш омиллари ва шаклларининг таснифланиши жиҳатидан тадқиқ этилган[9]. Ўзбекистон Республикаси миқёсида Убайдуллаева Р.А.,Абдураҳмонов Қ. Х., Максакова Л.П., Мамарасулов Ф.У., Раҳимова Д.Н., Худойбердиев З.Я ва бошқаларнинг номларини келтириб ўтиш мумкин. Ишчи кучининг миграциясини тадқиқ қилишда унинг жинси, ёши, маълумоти, оилавий аҳволи, касби, олдинги миграция тажрибаси бўйича тартибга академик Қ. Абдурахмонов илмий тадқиқотларида эътибор берилган. Бу тавсифлар мигрантлар жойлашган ва чиқиб кетган жойлардаги ишчи кучининг таркиби билан қиёслаб кўрилади, бу эса миграциянинг фақат ишчи кучининг сонига эмас, балки сифат кўрсаткичларига янада тўлароқ ва ҳар томонлама баҳо бериш имконини беради[10]. Сўнгги пайтларда олимлар томонидан халқаро мигрантларнинг кескин ортиши натижасида кўпгина давлатлар ташқи меҳнат миграциясини тартибга солиш, 4/2018 (№ 00036) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқ