НАРОДНЫЕ ИНСТРУМЕНТЫ УЗБЕКИСТАНА

Аннотация

The article analyzes the origin, historical development and place of Uzbek folk instruments in musical and cultural life on a scientific basis. The structure, performance technique and practical application of traditional instruments such as dutor, rubob, tanbur, doira, karnay, surnay, and nay, which mainly belong to the group of stringed, percussion and wind instruments, are covered. The article is of theoretical and practical importance for students and pupils studying in the field of art, teachers, and those interested in studying national music. Keywords: Uzbek folk instruments, dutor, tanbur, rubob, doira, karnay, surnay, nay, national heritage. Language: Uzbek Citation: Kamalov , M. (2025). UZBEKISTAN FOLK INSTRUMENTS. Universal International Scientific Journal, 2(5), 62–65. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1834 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Kirish: Oʻzbek xalq cholgʻulari asrlar funksional vazifasini bajarib, ijtimoiy birlikni davomida shakllanib, rivojlanib kelgan bo‘lib, mustahkamlash, maʼnaviy uygʻonishni xalqning ijtimoiy-tarixiy tajribasi, madaniy taʼminlashga xizmat qilgan. qadriyatlari va estetik qarashlarini oʻzida Asosiy qism: Oʻzbek xalq mujassamlashtiradi. Har bir cholgʻu nafaqat cholgʻularining shakllanishi va rivojlanish musiqiy vosita, balki xalqning ruhiy holatini tarixini chuqur oʻrganish, ularning qadimiy ifodalovchi, ichki kechinmalarini tarannum madaniyatlar bilan uzviy bogʻliqligini ochib etuvchi, maʼnaviy olamini namoyon etuvchi beradi. Oʻrta Osiyo hududida olib sanʼat asbobidir. Oʻzbek xalq cholgʻularining borilgan qazilmalar davomida topilgan kelib chiqishi va shakllanishi qadimgi So‘g‘d, devoriy rasmlar, haykallar va sopol buyumlar, Baqtriya va Xorazm sivilizatsiyalarida mavjud qabrtosh tasvirlari, fresco va miniatyuralar bo‘lgan musiqa madaniyati bilan bevosita xalq cholgʻularining qadimda mavjud bogʻliq. Arxeologik va tarixiy manbalar, bo‘lganligini tasdiqlaydi. Xususan, devoriy rasmlar va ogʻzaki rivoyatlar orqali Samarqand yaqinidagi Afrosiyob devoriy aniqlanishicha, bu hududlarda qadimdan turli suratlarida (VII–VIII asrlar) nay, doira va torli xil torli, urma va puflama cholgʻular cholg‘ularni chalayotgan musiqachilar ishlatilgan. Xalq cholgʻulari oʻzbek xalqining tasvirlangan. Bu tasvirlar buddaviy va kundalik hayotida hamisha muhim oʻrin zardushtiy marosimlar bilan bogʻliq boʻlib, egallab kelgan. Toʻy, bayram, marosim, hosil musiqaning diniy va marosimiy hayotdagi yigʻimi, diniy tantanalar, ziyoratlar kabi turli oʻrnini koʻrsatadi. Shuningdek, Varaxsha ijtimoiy-madaniy tadbirlarda musiqaning saroyidagi (Buxoro vohasi) devoriy suratlarda ishtirokisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Aynan musiqachilar tasviri uchraydi. Ayrim shu tadbirlarda xalq cholgʻulari oʻzining suratlarda ikki torli cholgʻu asbobini 63 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) chalayotgan erkak va ayol obrazlari mavjud bu musiqiy uslubni ijro etishda tanbur, gijjak, boʻlib, ular dutorga o‘xshash cholg‘ularni doira kabi xalq cholgʻulari muhim rol eslatadi. Bundan tashqari, Qoratepa va o‘ynagan. XX asrning birinchi yarmida va Dalvarzintepa kabi qadimiy shahar milliy cholg‘ularni o‘rganish, tasniflash va xarobalaridan topilgan haykaltaroshlik saqlash yo‘lidagi dastlabki ilmiy tadqiqotlar namunalari orasida puflama va torli cholg‘ular boshlandi. XX asrning 20-30- yillarining bilan bogʻliq sahnalar uchraydi. Bularning boshlarida O’zbek xalq cholg’ularini barchasi milodiy birinchi asrlarda ham Oʻzbek modernizatsiyalashtishirishning ilk qadamlari hududida musiqiy ijrochilik va cholg‘u san’ati boshlandi. Ushbu g’oyani birinchi bo’lib mavjud bo‘lganini tasdiqlaydi. Mazkur Toshkantlik mashhur hofiz Shorahim topilmalar faqat tarixiy fakt bo‘lib qolmay, Shoumarov, Xorazmlik ustoz sozanda balki O‘zbekiston hududida musiqiy Matusuf Xarratov, Toshkentlik mashhur madaniyat qadimdan yuqori rivojlangan, sozgar Usta Usmon Zufarovlar tomonidan o‘zining shakl-shamoyili va ijro an’analariga amalga oshirilgan.1930-yilning o’rtalarida A. ega bo‘lgan xalq cholgʻulari tizimi Petrosyans rahbarligi ostida bir guruh musiqa mavjudligini ilmiy asosda isbotlaydi. ustalari (V. Romanchenko, A. Kevxoyans, S. Islom davlatchiligi rivojlangan XI–XIII Didenko) V. Andreyev ish tajribasiga asrlarda esa musiqa ilmi bilan shug‘ullangan tayangan holda (torli-chertma) cholg’ularni 12 allomalar – Abu Nasr Forobiy, Ibn Sino va bosqichli teng tempertasiyalangan prinsip Safiyuddin Urmaviy kabi mutafakkirlar asosida modernizatsiyalashtirshga kirishdilar. cholg‘u asboblarining nazariy asoslarini ishlab 1930–1940 yillarda sobiq SSSR miqyosida chiqdilar. Forobiyning “Musiqa ilmi” asarida musiqa folklorini o‘rganish bo‘yicha turli xil cholg‘ularning fizik xususiyatlari, ekspeditsiyalar tashkil qilindi. 1991-yildan tovush chiqarish m