MAVZU: TAYYORGARLIK DAVRIDA VOLEYBOLCHILARNING TAKTIK-TEXNIK JISMONIY SIFATLARINI OSHIRISH.

Аннотация

The importance of special physical training during the preparatory period in achieving success in volleyball was studied. The study involved 30 volleyball players aged 18-25. The results of an 8-week comprehensive training program (strength, speed, agility, balance exercises) showed that the athletes' vertical jump height increased by 15%, agility by 12%, and reaction speed by 20%. The study confirmed the effectiveness of planned training during the preparatory period, taking into account individual physical parameters. Keywords: volleyball, physical training, preparatory period, sports training, physical indicators. https://scientific-jl.com/luch/ 4 7 1 Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025 Keywords:volleyball, physical training, preparation period, sports exercises, physical indicators. Voleybol — dinamik sport turi boʻlib, oʻyinchilardan yuqori darajadagi kuch, tezlik, chaqqonlik, muvozanat va anaerob quvvatni talab qiladi. Zamonaviy sportda raqobatbardoshlikni oshirish uchun tayyorgarlik davrida maxsus jismoniy sifatlarni rivojlantirish strategiyalari muhim ahamiyatga ega (Smith et al., 2020). Voleybolchilarning muvaffaqiyati, asosan, ikkita aspektga bogʻliq: vertikal sakrash balandligi (blok, hujum zarbalari uchun) va tezkor reaktsiya qobiliyati (toʻpni qaytarish, pozitsiyani oʻzgartirishda). Biroq, koʻpgina tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, sportchilarning individual fiziologik xususiyatlari va zaif tomonlari eʼtiborga olinmasa, standart mashgʻulot dasturlari samarasiz boʻlishi mumkin (Garcia et al., 2021). Oʻrganilayotgan muammoning dolzarbligi shundaki, Oʻzbekiston voleybol jamoalarining xalqaro miqyosdagi natijalari hali ham istalgan darajada emas. Buning sabablaridan biri — tayyorgarlik bosqichida individual yondashuvning etishmasligi va asosan umumiy jismoniy tayyorgarlikka eʼtibor qaratilishi. Masalan, ayrim murabbiylar tomonidan vertikal sakrashni oshirish uchun faqat ogʻirlik koʻtarish mashqlari qoʻllaniladi, holbuki plyometrik mashqlar bilan kombinatsiya qilinganda samara 2 baravar ortadi (Hernández-Davó, 2023). Ushbu tadqiqotning ilmiy yangiligi — tayyorgarlik davrida voleybolchilarning zaif jismoniy koʻrsatkichlarini aniqqlash va ularni bartaraf etuvchi kompleks mashgʻulot dasturini eksperimental yoʻl bilan ishlab chiqishdir. Asosiy gipoteza: Individual testlar asosida rejalashtirilgan mashgʻulotlar standart dasturlarga nisbatan jismoniy koʻrsatkichlarni tezroq va samaraliroq oshirishga imkon beradi. adqiqot guruhi: 30 nafar erkak voleybolchi (yoshi 18-25, tajribasi 3+ yil). https://scientific-jl.com/luch/ 4 7 2 Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025 Davomiylik: 8 hafta, haftada 5 mashgʻulot. Mashgʻulot dasturi: Kuch mashqlari: Squat, plyometrik sakrashlar, core-muskulaturani mustahkamlash. Tezlik va chaqqonlik: Qisqa masofali sprintlar, tezkor yoʻnalish oʻzgartirish. Muvozanat: Boshlangʻich holatda koʻtarilgan platformada muvozanatni saqlash. Oʻlchovlar: Vertikal sakrash (Vertec test), 20 m sprint (tezlik), Y-balans test (muvozanat), reaktsiya vaqti (Brower tizimi). Natijalar (Results) Koʻrsatkich Dastlabki Yakuniy oʻrtacha Oʻsish (%) oʻrtacha Vertikal 58 sm 67 sm 15% sakrash 20 m sprint 3.4 soniya 3.0 soniya 12% Y-balans test 82% 91% 11% Reaktsiya 0.45 soniya 0.36 soniya 20% vaqti Natijalar shuni koʻrsatdiki, tayyorgarlik davrida plyometrik va kuch mashqlarining kombinatsiyasi voleybolchilarning eksplosiv kuchini sezilarli darajada oshirishi mumkin (Hernández-Davó et al., 2023). Biroq, tadqiqatning cheklovlari — kichik namunaviy hajm va qisqa davomiylikdir. Kelajakda ayol sportchilar va yosh toifalarida ham shunga oʻxshash tadqiqotlar oʻtkazish tavsiya etiladi. https://scientific-jl.com/luch/ 4 7 3 Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025 Xulosa:Tayyorgarlik davrida individual jismoniy zaifliklarni bartaraf etuvchi kompleks mashgʻulotlar voleybolchilarning raqobatbardoshligini oshirishda muhim rol oʻynaydi. Olingan natijalar sport murabbiylari uchun amaliy qoʻllanma sifatida ishlatilishi mumkin. 8 haftalik eksperimental tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, tayyorgarlik davrida voleybolchilarning individual jismoniy zaifliklarini bartaraf etuvchi kompleks mashgʻulotlar jismoniy koʻrsatkichlarni sezilarli darajada oshirishga imkon beradi. Vertikal sakrash balandligining 15% ga, tezkorlikning 12% ga va reaktsiya tezligining 20% ga oʻsishi, murabbiylar uchun anʼanaviy yondashuvlardan (faqat kuch yoki chidamlilik mashqlari) koʻra integratsiyalashgan metodologiyaning ustunligini tasdiqlaydi. Individual yondashuv:Sportchilarni dastlabki testlar asosida guruhlash va ularning zaif tomonlari uchun maxsus mashqlarni rejalashtirish samaradorlikni oshirishning asosiy kalitidir. Murabbiylar uchun qoʻllanma: Loyihada qoʻllangan usullar (plyometriya + dinamik kuch mashqlari + muvozanatni mustahkamlash) Oʻzbekiston voleybol federatsiyasi tomonidan standart tayyorgarlik dasturiga kiritilishi mumkin. Xulosa qilib aytganda, tayyorgarlik jarayonini ilmiy asoslash va individual yondashuvga oʻtish zamonaviy voleybolning rivojlanishida hal qi