O‘ZBEKISTON REPSUBLIKASIDA QIZLAR UCHUN HARBIY XIZMATNING HORIJIY TAJRIBASI

Аннотация

Vatanni himoya qilishda erkak yo ayol tushunchasining o‘zi bo‘lmaydi. Ayniqsa, ayollarning sadoqati va ju’rati ko‘p joylarda namuna bo‘lishi kerak. Ushbu maqolamda shu sadoqatli ayollarimiz harbiy xizmatga borishi kerakmi yoki yo‘qmi, qizlar uchun harbiy xizmat mavjud yoki mavjud emasligi tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: Konstitutsiya, parlament, hukumat, gender tengligi, mudofaa vazirligi, bojxona qo‘mitasi, ichki ishlar, ayollar, harbiy xizmat. “Davlat mudofaa qobiliyatining eng muhim qismi uning Qurolli Kuchlaridir. Ularning jangovar qudrati hamda bosqinchilarni qurolli mojarolar va urush boshlab yuborishdan tiyib turish vazifalarini bajarishga tayyor darajasida hamda mamlakat hududiga bosqinchilik qilingan taqdirda qurol-yaroqlarning barcha turlaridan unumli foydalangan holda bosqinchilarni tor-mor qilishdan iboratdir” Shavkat Mirziyoev O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti – Qurolli Kuchlari Oliy Bosh Qo‘mondoni. Respublikamizda harbiy xizmatni o‘tash yurtimizning mard va jasur o‘g‘lonlari tomonidan amalga oshiriladi. Harbiy hizmat har bir mamlakatda asosan erkaklar tomonidan amalga oshiriladi. Lekin o‘nga yaqin davlatda ayollarni ham harbiy xizmatlari joriy qilingan. Bunga misol qilib Niderlandiya hukumati 17 https://scientific-jl.com/luch/ 3 Часть-41_ Том-3_ Март-2025 yoshga to‘lgan xotin-qizlarni harbiy xizmatga chaqiruvi boshlanishini ma’lum qilgan. Mazkur qaror gender tenglik doirasida qabul qilingan bo‘lib, jamiyatda ayollar va erkaklar teng huquqlarga egaligi ayollarning majburiyatlari sifatida qaralgangan. Jumladan, Isroilda ayollarning harbiy xizmatga qat'iy jalb qilinishi 1948-yilda tashkil etilgan. Isroilning harbiy xizmat tizimi o‘ta murakkab bo‘lib, unda ayollar erkaklar bilan bir qatorda xizmat qiladi. Ayollarni harbiy xizmatga jalb qilish mamlakatning foydasiga yordam beradi va tengligini ta’minlashda o‘zining muhim rolini o‘ynaydi. AQShda ayollar harbiy xizmatga 1948-yilda jalb qilingan, ammo faqat 2013-yilda ular jangovar ishtirok etish huquqiga ega bo‘ldilar. AQSh harbiy tizimida ayollarga keng qo‘llab-quvvatlanadi, ularga yordam beradi, balki jangovar yordamda ham faol ishtirok etadi. AQShdagi ayollar uchun harbiy xizmatdagi tajriba, yuridik xavfsizlik choralari va harbiy tizimda faol rol o‘ynashini ta’minlashga erishilgan. Niderlandiya ommaviy axborot vositalari xabarlariga ko‘ra, harbiy xizmatga chaqirilishi kutilayotgan 100 ming bo‘lajak xizmatchilar orasida mamlakat qirolining qizi, malika va taxt vorisi Ameliya ham bo‘lishini ta’kidlab o‘tilgan. Daniya hukumati ham ayollarimizni harbiy xizmatga chaqirishga qaror qilgan ilk davlatlardan biri hisoblanadi. Daniya hukumati ayollar uchun han harbiy xizmatni joriy qilish orqali “jinslar o‘rtasidagi to‘liq tenglikka” erishmoqchi. Daniya hukumati har ikkala jins vakillari uchun ham majburiy hizmat muddatini to‘rt oydan o‘n bir oyga uzaytirmoqchi. Hozirgi vaqtda Daniyada ayollar uchun hizmat ixtiyoriy hisoblanadi. Shuningdek, Norvegiya parlamenti ham 2014 yil 14-iyun kuni qurolli xizmatlarda gender tengligi tarafdori bo‘lgan navbatdagi qadamda, 2016 yil o‘rtalaridan boshlab ayollarga majburiy harbiy hizmatning vaqtini uzaytirish to‘g‘risidagi qonun loyihasiga ko‘pchilik ijobiy ovoz bergan. Norvegiya har ikki jins vakillari uchun harbiy hizmatni majburiy qilib qo‘ygan birinchi davlatlardan https://scientific-jl.com/luch/ 4 Часть-41_ Том-3_ Март-2025 biri hisoblanadi. Bu qonun 1997 yildan boshlab tug‘ilgan 19 yoshdan 44 yoshgacha bo‘lgan sog‘lom Norvegiya fuqarolariga ta’aluqlidir. 2017-yil holatiga koʻra, Norvegiya harbiy kuchlaridagi 11596 nafar harbiy xizmatchidan 1341 nafari ayollar (12 %) edi. Oʻsha yili chaqirilgan barcha askarlar orasida ayollar ulushi 23 % ni tashkil etdi. 2017-yil 26-yanvarda general-mayor Tonje Skinnarland Norvegiya Qirollik havo kuchlari boshligʻi etib tayinlangan birinchi ayol boʻldi. Italiyada ham ayollar armiyasi mavjud bo‘lib Italiya armiyasida ayollar o‘quv markazi “Piceno”deb nomlanadi. Hozirgi vaqtda ayollar Italiya qurolli kuchlarining barcha bo‘linmalarida, jumladan, politsiyada, va boshqa harbiy qatlamlarda hizmat qilishadi. Shvetsiyada 2018-yildan boshlab umumiy harbiy majburiyat, xususan, qizlar uchun ham qayta joriy etildi. Bu haqda mamlakat mudofaa vaziri Peter Xultkvist ma’lum qildi va u buni shunday izohlaydi “ Biz shaxsiy tarkibni to‘ldirishning yanada barqaror, ishonchli va funksional usuliga yo‘l topa olishimizga umid qilamiz”. Har yili 4 mingga yaqin o‘g‘il va qiz Shvetsiya armiyasiga chaqirilishi kutilmoqda. Shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida ham xotin-qizlar va erkaklar teng huquqlidirlar deb aytilgan. “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston respublikasining qonunida “Davlat xotin-qizlar va erkaklarga shaxsiy, siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlarni amalga oshirish chog‘ida teng huquqlilikni kafolatlaydi.Davlat xotin-qizlar va erkaklarga jamiyat hamda davlat ishlarini boshqarishda, saylov jarayonida teng