METABOLIK SINDROM (SEMIZLIK) OSHQOZON SHILLIQ QAVATINING O'ZIGA XOS PATOMORFOLOGIYASI.

Аннотация

Metabolik sindrom (semizlik) oshqozon shilliq qavati tuzilishining patomorfologik oʻzgarishlariga ta’sir qiluvchi omillarni oʻrganish muhim ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqotda metabolik sindrom bilan bog‘liq oshqozon shilliq qavatidagi morfologik oʻzgarishlar, shu jumladan, shilliq qavatning atrofiyasi, yalligʻlanish jarayonlari va qon tomirlarining disfunksiyasi tahlil qilinadi. Semizlik bilan bog‘liq metabolik oʻzgarishlar oshqozon shilliq qavatining holatiga qanday ta’sir qilishi va bu jarayonlarning patogenez mexanizmlari yoritiladi. Tadqiqot natijalari metabolik sindromning gastroenterologik asoratlarini tushunishga va ularning oldini olish strategiyalarini ishlab chiqishga yordam beradi. Kalit soʻzlar: metabolik sindrom, semizlik, oshqozon shilliq qavati, patomorfologiya, yalligʻlanish, atrofik gastrit, qon tomir disfunksiyasi. Metabolik sindrom (MS) zamonaviy tibbiyotda dolzarb muammo hisoblanadi. U semizlik, gipertoniya, dislipidemiya va insulin rezistentligi kabi holatlarning majmuasi sifatida tavsiflanadi. Bu sindromning rivojlanishi nafaqat yurak-qon tomir tizimi, balki oshqozon-ichak traktining morfologik va funksional 0https://scientific-jl.com/luch/ 3 1 Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025 holatiga ham sezilarli ta’sir koʻrsatadi. Oshqozon shilliq qavatining patologik oʻzgarishlari metabolik sindromga chalingan bemorlarda tez-tez uchraydi va uning ogʻirligi kasallikning davomiyligi hamda darajasiga bogʻliq boʻlishi mumkin. Ushbu maqolada metabolik sindrom bilan bog‘liq oshqozon shilliq qavati patomorfologik oʻzgarishlari, ularning kelib chiqish sabablari va klinik ahamiyati tahlil qilinadi. Metabolik sindrom va oshqozon shilliq qavati Metabolik sindromning rivojlanishida asosiy omillardan biri semizlikdir. Organizmda yog‘ to‘planishi oshqozon-ichak traktining turli qismalarida patomorfologik oʻzgarishlarga olib keladi. Xususan, oshqozon shilliq qavatining strukturasi va funksiyasi MS bilan bog‘liq holda oʻzgarishi mumkin. Ushbu oʻzgarishlarning asosiy turlari quyidagilardan iborat: 1. Yalligʻlanish jarayonlari Metabolik sindrom bilan ogʻrigan bemorlarda oshqozon shilliq qavatida surunkali yalligʻlanish jarayoni kuzatiladi. Bu yalligʻlanish sitokinlarning yuqori faolligi, oksidlovchi stress va immun javobning buzilishi bilan bog‘liq. Oshqozon shilliq qavatida neytrofillar va limfotsitlarning toʻplanishi, shilliq qavatning shishishi va gipersekretsiyasi kuzatilishi mumkin. 2. Atrofik jarayonlar Semizlik va metabolik sindrom oshqozon shilliq qavatida atrofik oʻzgarishlarning yuzaga kelishiga sabab boʻladi. Bu jarayon asosan ichak metaplaziyasi va hujayralar degeneratsiyasi bilan bog‘liq boʻlib, oshqozon saratoni rivojlanish xavfini oshirishi mumkin. 3. Qon aylanishining buzilishi 0https://scientific-jl.com/luch/ 3 2 Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025 Metabolik sindromning yana bir muhim patomorfologik belgisi mikrotsirkulyatsiya buzilishidir. Qon tomirlarining aterosklerozi va endoteliyning disfunksiyasi natijasida oshqozon shilliq qavatining trofikasi buziladi, bu esa nekroz va yarali jarayonlarning rivojlanishiga sabab boʻlishi mumkin. 4. Gastrik sekretsiyaning buzilishi MS oshqozon shilliq qavatidagi parietal hujayralarning faoliyatini oʻzgartirib, gipersekretsiya yoki aksincha, giposekretsiyaga olib kelishi mumkin. Bu jarayon oshqozonning himoya va agressiv omillari oʻrtasidagi muvozanatning buzilishiga sabab boʻladi. 5. Helicobacter pylori infeksiyasi bilan bogʻliqlik Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, metabolik sindromga chalingan bemorlarda Helicobacter pylori infeksiyasi yuqori darajada uchraydi. Bu bakteriya oshqozon shilliq qavatining yalligʻlanishiga va atrofik jarayonlarning jadallashishiga olib keladi. Metabolik sindrom va oshqozon kasalliklari oʻrtasidagi bogʻliqlik: Metabolik sindrom oshqozon-ichak kasalliklari, jumladan, gastrit, gastroezofagial reflyuks kasalligi (GERK), oshqozon yarasi va hatto oshqozon saratoni rivojlanish xavfini oshiradi. Bu bog‘liqlik quyidagi omillar orqali izohlanadi: Insulin rezistentligi: Oshqozon shilliq qavatining regeneratsiya jarayonlarini buzadi, bu esa epitelial hujayralarning yangilanishini sekinlashtiradi. Gormonlar va adipokinlar ta’siri: Semizlikda yogʻ toʻqimalari tomonidan ishlab chiqariladigan leptin va adiponektin kabi moddalarning oshqozon shilliq qavatiga ta’siri sezilarli boʻlib, ular yalligʻlanish jarayonlarini ragʻbatlantiradi. 0https://scientific-jl.com/luch/ 3 3 Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025 Oksidlovchi stress: Metabolik sindromda ortib boruvchi oksidlovchi stress oshqozon shilliq qavatida DNK shikastlanishini va hujayralarning apoptotik oʻzgarishlarini kuchaytiradi. Patogenez mexanizmlari: Metabolik sindromning oshqozon shilliq qavatiga ta’sir qiluvchi asosiy patogenez mexanizmlari quyidagilardan iborat: 1. Giperglikemiya – glyukozaning oshqozon shilliq qavati hujayralariga toksik ta’siri. 2. Dislipidemiya – yogʻlarning oshqozon shilliq qavati mikrotsirkulyatsiyasiga salbiy ta’siri. 3. Surunkali yalligʻlanish – oshqozon shilliq qavatining immun hujay