PAXTACHILIK KLASTERLARIDA IQTISODIY SAMARADORLIKNI OSHIRISH YOʻLLARI (SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA).

Аннотация

Ushbu maqolada Samarqand viloyatidagi paxtachilik klasterlarida iqtisodiy samaradorlikni oshirish strategiyalari o‘rganilgan. Tadqiqot barqaror qishloq xo‘jaligi amaliyotlari, ilg‘or texnologiyalarni qo‘llash va samarali siyosiy choralarga urg‘u beradi. Paxtachilik klasterlarining hozirgi holatini baholash va ularning samaradorligiga ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy omillarni aniqlash uchun integratsiyalashgan metodologiya qo‘llanildi. Tadqiqot natijalari zamonaviy sug‘orish tizimlariga investitsiyalar kiritish, kooperativ tarmoqlarni tashkil etish va bozor talablariga mos yondashuvlarning ahamiyatini ta’kidlaydi. Kalit so‘zlar: Paxtachilik klasterlari, iqtisodiy samaradorlik, Samarqand viloyati, barqaror qishloq xo‘jaligi, sug‘orish, kooperativ tarmoqlar, bozor talablariga mos yondashuv Paxtachilik sanoati O‘zbekiston iqtisodiyotida muhim rol o‘ynab, bandlik va eksport daromadlariga katta hissa qo‘shadi. Paxtachilik klasterlarini joriy etish ushbu sohani modernizatsiya qilish, ishlab chiqarish, qayta ishlash va marketingni integratsiyalashga qaratilgan. Ammo resurslardan samarasiz foydalanish, eskirgan texnologiyalar va bozor cheklovlari kabi muammolar ularning to‘liq salohiyatini amalga oshirishga to‘sqinlik qilmoqda. Ushbu tadqiqot Samarqand viloyati misolida iqtisodiy samaradorlikni oshirish uchun amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan aniq strategiyalarni aniqlashga qaratilgan. https://scientific-jl.com/luch/ 3 0 5 Часть-37_ Том-4_ Январь-2025 Tadqiqotda miqdoriy ma’lumotlarni tahlil qilish va sifatli intervyularni birlashtirgan aralash usul qo‘llanildi. Birlamchi ma’lumotlar klaster menejerlari, fermerlar va siyosatchilar bilan o‘tkazilgan so‘rovnomalar orqali yig‘ildi. Ikkinchi darajali ma’lumotlar manbalari davlat hisobotlari, ilmiy maqolalar va statistik yillik hisobotlarni o‘z ichiga oladi. Gektar boshiga hosildorlik, suvdan foydalanish samaradorligi va foyda marjasi kabi asosiy ko‘rsatkichlar statistik vositalar yordamida tahlil qilindi. Klasterlarning kuchli, zaif tomonlari, imkoniyatlar va xavflarni baholash uchun SWOT tahlili o‘tkazildi. Agrarindustrial ishlab chiqarishga asoslangan respublikamizning qishloq xo’jaligida chuqur qayta ishlashni va sanoatni rivojlantirmasdan iqtisodiyotimiz ko’rsatkichlarini yuqori ko’tarib bo’lmaydi. Bu jihat Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tashabbuslari bilan qabul qilingan 2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalish bo’yicha Harakatlar strategiyasida mamlakat iqtisodiyotining raqobatbardoshligini oshirish maqsadida belgilangan ustuvor yo’nalishlarida alohida ahamiyat kasb etgan. Iqtisodiyotda yangicha, zamonaviy yondashuvlarni joriy etmasdan turib raqobatbardosh mahsulot yaratish mumkin emasligini ta’kidlashimiz zarur. Taraqqiyot-innovatsiyani talab etadi. “Paxta- to’qimachilik klasteri”- ulkan iqtisodiy loyiha bo’lib, uni shakllantirishdan maqsad- shahar, tuman va viloyat ichida joylashgan bir xil soha korxonalarini va ular bilan yagona texnologik zanjirda bo’lgan ta’lim, ilmiy, injiniring, konsalting, standartlashtirish, sertifikatlashtirish va boshqa xizmatlarni uyg’unlashtirish- innovatsion ishlab chiqarishni tashkil etish asosida raqobatbardosh tovarlar yaratishga yo’nalishtirishdan iboratdir. https://scientific-jl.com/luch/ 3 0 6 Часть-37_ Том-4_ Январь-2025 Respublika to'qimachilik va tikuv-trikotaj sanoatida yuqori va barqaror o'sish sur'atlarini ta'minlash, to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va o'zlashtirish, raqobatbardosh mahsulotlarni ishlab chiqarish va eksport qilish, modernizatsiya qilishning strategik muhim ahamiyatga ega bo'lgan loyihalarini amalga oshirish hisobiga yuqori texnologiyali yangi ish o'rinlarini yaratish, korxonalarni texnik va texnologik yangilash, ilg'or «klaster modeli»ni joriy etishga qaratilgan tarkibiy qayta tashkil etishni yanada chuqurlashtirish bo'yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda. 2022-yil 1-aprel holatiga ko‘ra, respublikada 20 ta maxsus iqtisodiy zona (keyingi o‘rinlarda-MIZ), 116 ta kichik sanoat zonalari direksiyasi (keyingi o‘rinlarda-KSZ), 12 ta texnopark va 440 ta klaster mavjud bo‘lib, ular tarkibiga: MIZ-512 ta korxona, 1865 ta MIZ kiradi., texnoparklar-58 va klasterlar-446 ta korxona.Respublikada faoliyat yuritayotgan paxta-to’qimachilik klasterlar viloyatlar kesimida 1-jadvalda ko’rsatilgan. Paxta-to‘qimachilik klasterlari faoliyati samaradorligini yanada oshirish, paxta xomashyosini chuqur qayta ishlash quvvatlarini ko‘paytirish, ushbu jarayonga ilmiy asoslangan usullar va intensiv texnologiyalarni keng joriy etish, shuningdek, paxta- to‘qimachilik klasterlari faoliyatida yuzaga kelayotgan muammolarni o‘z vaqtida bartaraf etish, ularning manfaatlarini davlat hokimiyati boshqaruv organlarida himoya https://scientific-jl.com/luch/ 3 0 7 Часть-37_ Том-4_ Январь-2025 qilish tizimini yo‘lga qo‘yish maqsadida 2020 yil 22 iyunda O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan “Paxta tao’qimachilik ishlab chiqarishini yanada rivojlantirish chora-t