JAHON TAJRIBASIDA IJTIMOIY TADBIRKORLIK VA NODAVLAT NOTIJORAT TASHKILOTLARNI SOLIQQA TORTISH USULLARI

Аннотация

Ushbu maqolada, ijtimoiy tadbirkorlik va nodavlat notijorat tashkilotlarning soliqqa tortish tizimlari, ularning jahon miqyosidagi tajribasi va soliq imtiyozlarining samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqotda, ijtimoiy tadbirkorlik va NNT’lar uchun soliq siyosatining rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlardagi farqlari, soliq rejimlari va imtiyozlar tizimining moliyaviy barqarorlikka ta'siri o‘rganilgan. Birlashgan Qirollik, AQSh, Germaniya kabi rivojlangan davlatlarning tajribalari va soliq siyosatidagi ilg‘or yondashuvlar, rivojlanayotgan mamlakatlardagi mavjud to‘siqlar va imtiyozlar tizimining samaradorligi muhokama qilinadi. Maqolada, ijtimoiy tadbirkorlik sektorining global rivojlanishi va soliq tizimini isloh qilish bo‘yicha tavsiyalar keltirilgan. Tadqiqot natijalari soliq siyosatini yanada soddalashtirish, maxsus soliq rejimlarini joriy etish va xalqaro hamkorlikni rivojlantirish zarurligini ko‘rsatadi. Ushbu maqola, soliq siyosatining ijtimoiy tadbirkorlik va NNT’lar sektoridagi o‘rnini tushunishga va amaliyotda samarali yondashuvlar ishlab chiqishga yordam beradi. Kalit so‘zlar: ijtimoiy tadbirkorlik, nodavlat notijorat tashkilotlar (NNT), soliqqa tortish, soliq imtiyozlari, soliq rejimlari, jahon tajribasi, ijtimoiy xususiyatlar, soliqqa tortish siyosati, iqtisodiy barqarorlik, soliq islohotlari, xalqaro hamkorlik, soliq samaradorligi, davlatlararo farqlar. https://scientific-jl.com/luch/ 9 Часть-37_ Том-5_ Январь-2025 Ijtimoiy tadbirkorlik va nodavlat notijorat tashkilotlar (NNT) jahon iqtisodiyoti va jamiyatida muhim oʻrin egallagan sohalardir. Ular, ayniqsa, ijtimoiy va ekologik masalalarni hal qilishda faol ishtirok etib, davlat va bozor sektorlari bilan hamkorlikda ijtimoiy xizmatlar taqdim etadilar. Ijtimoiy tadbirkorlik, asosan, foyda olish bilan birga, jamiyatning turli qatlamlariga foyda keltirishga yoʻnaltirilgan tadbirkorlik faoliyatini anglatadi. Nodavlat notijorat tashkilotlar esa koʻproq ijtimoiy, madaniy, ekologik yoki gumanitar masalalarga eʼtibor qaratadigan, foyda olishni asosiy maqsad qilmagan tashkilotlardir. Bu tashkilotlar turli xil ijtimoiy loyihalar va tashabbuslarni amalga oshiradi, oʻz faoliyatlarini amalga oshirishda davlatning koʻmagi yoki koʻrsatgan iltimosi asosida mustaqil tarzda ishlaydi. Biroq, ijtimoiy tadbirkorlik va NNTʼlarning soliq siyosati va soliqqa tortish masalalari jahon miqyosida turlicha yondashuvlarni talab qiladi. Turli davlatlar ijtimoiy tadbirkorlik va NNT sektorlariga qanday soliq solish, qanday imtiyozlar berish yoki qay tarzda tartibga solish haqida farqli yondashuvlarga ega. Bunday farqliliklar, asosan, mamlakatlarning iqtisodiy va siyosiy tizimlaridan, ijtimoiy tadbirkorlikning rivojlanish darajasidan hamda davlatning ijtimoiy masʼuliyatini qanday qabul qilishidan kelib chiqadi. Ushbu tadqiqotda jahon tajribasida ijtimoiy tadbirkorlik va nodavlat notijorat tashkilotlarning soliqqa tortish usullarini oʻrganish uchun bir nechta metodologik yondashuvlar qoʻllaniladi. Tadqiqotning asosiy usuli sifatida taqqoslash, hujjatlarni tahlil qilish va statistik maʼlumotlardan foydalanish belgilangan. Maqsad, turli mamlakatlardagi soliq tizimlari va usullarini taqqoslab, ularning samaradorligini va taʼsirini aniqlashdan iborat. Quyida tadqiqotda ishlatilgan usullar batafsil bayon etiladi. 1. Taqqoslash metodologiyasi Tadqiqotning asosiy metodlaridan biri taqqoslash usulidir. Bu usul orqali ijtimoiy tadbirkorlik va nodavlat notijorat tashkilotlarining soliqqa tortilish tizimi va https://scientific-jl.com/luch/ 1 0 Часть-37_ Том-5_ Январь-2025 usullari turli mamlakatlarda qanday amalga oshirilishini oʻrganish mumkin. Taqqoslash metodologiyasi yordamida quyidagi bosqichlar amalga oshiriladi: Mamlakatlarni tanlash: Tadqiqotda dunyoning turli mintaqalaridagi davlatlar tanlab olinadi. Tanlovda rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar, shuningdek, ijtimoiy tadbirkorlik va NNTʼlar faoliyatining rivojlanish darajasi yuqori boʻlgan davlatlar eʼtiborga olinadi. Bunga, masalan, Birlashgan Qirollik, AQSh, Germaniya, Kanada, Braziliya va Hindiston kabi mamlakatlar kiradi. Soliq tizimlarini tahlil qilish: Har bir mamlakatning soliq tizimi va ijtimoiy tadbirkorlikka nisbatan olib borilayotgan siyosati taqqoslanadi. Tadqiqotda ijtimoiy tadbirkorlikka beriladigan soliq imtiyozlari, NNTʼlarning soliqqa tortilishi, soliqlarni kamaytirish mexanizmlari va maxsus soliq rejimlari koʻrib chiqiladi. Ushbu tahlil orqali har bir mamlakatda qanday yondashuvlar qoʻllanilayotgani aniqlanadi. Soliqqa tortish usullarining samaradorligi: Taqqoslashning ikkinchi bosqichi, soliq usullarining ijtimoiy tadbirkorlik va NNTʼlarning rivojlanishiga taʼsirini oʻrganishga qaratilgan. Soliq imtiyozlarining tashkilotlar faoliyatiga qanday taʼsir qilayotgani va bu taʼsirning ijtimoiy foydalariga nisbatan qanday ahamiyatga ega ekanligi aniqlanadi. 2. Hujjatlar tahlili Bundan tashqari, tadqiqotda soliq siyosati va ijtimoiy tadbirkorlik bilan bogʻliq rasmiy hujjatlar, qonunlar, meʼyoriy aktlar va davl