O’QUVCHILARNI KASB-HUNARGA YO’NALTIRISHDA AN’ANAVIY VA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNING O’RNI

Аннотация

Today, taking into account the needs of the economy of Uzbekistan, from the point of view of practice, the content and technology of vocational counseling, training are not sufficiently developed. Therefore, this article provides information about new forms, methods and means of career guidance with students. This article offers a wide range of technologies and their optimal combination in work with students on career guidance in the integrated system "School - University - Enterprise". This leads to the need to use traditional and innovative methods in studying the problem is an approach. https://scientific-jl.com/luch/ 1 2 7 Часть-37_ Том-4_ Январь-2025 Key words: Career direction, Innovative and traditional technologies, Students, University KIRISH (Introduction) Ta’lim jarayonida bilimlarni samarali o’zlashtirishga, balki bo’lajak talabalarning universitetga erta ijtimoiy moslashishiga yordam beradigan texnologiyalardan foydalanishga keng yordam beradi. Tadqiqotda talabalar bilan kasbga yo’naltirishning an’anaviy va innovatsion texnologiyalari (loyiha usuli, rolli o’yin, portfolio, internet- texnologiyalari, keng qamrovli va kasbga yo’naltirilgan ekskursiyalar), shuningdek, axborot va ta’lim salohiyatidan foydalanish imkoniyati haqida so’z boradi. Bundan tashqari kasb-hunar ta’limi muassasalari va o’quvchilarni kasbga yo’naltirishni ketma- ket ijtimoiylashtirishga va umumta’lim maktablari o’quvchilarining kasbiy shaxsini, kelajakdagi kasbini tanlashda ongini shakllantirish, shuningdek, ularning shaxsiy ta’lim trayektoriyalari va kelajakdagi kasbiy faoliyat uchun moslashish qobiliyatlarini oshkor qilishga yordam beradi. Kasbiy mehnat talabalar bilan barcha pedagogik ishlarning tabiiy davomidir va qaysidir ma’noda mantiqiy xulosa hamdir. Talabaga to’liq kasb tanlashda yordam berish nafaqat unga o’quv faoliyatini tashkil qilish (u ongli ravishda kelajakdagi kasbiy faoliyatiga qo’l kelishi mumkin bo’lgan maktab fanlarini o’rganadi), balki aniqlik elementini ham kiritadi. Atroflicha aytadigan bo’lsak talabaning o’z kelajagiga bo’lgan munosabatida (hayotiy va professional istiqbol optimistik holatda o’smirni noaniqlikdan qutqaradi va kelajakka nisbatan ishonch paydo qiladi) (Aleksandrov va boshqalar 2015)1 MUHOKAMA VA NATIJALAR (Discussion and results) Ta’lim nazariyasi va amaliyoti shuni ko’rsatadiki, tanlov talabaga sezilarli darajada ta’sir qiladi: https://scientific-jl.com/luch/ 1 2 8 Часть-37_ Том-4_ Январь-2025 1. Kattalarning boshlang’ich pozitsiyasi - Agar u ijobiy bo’lsa, demak u talabaning optimal pozitsiyasini yanada rivojlantirish uchun asos bo’ladi. 2. Birinchi kursda talabalarning orzu-umidlari tabiati, qadriyatlari. Ularni o’qitishning birinchi bosqichida ishtiyoq bilan o’qitish zarur, talaba natijasi pedagogik intilishlarga mos kelishini ta’minlash va talabalarda norozilik muhitini yaratmaslik kerak. Kasbga yo’naltirish faqat pedagogika va psixologiyadan tashqari kasb tanlashda yordam beradigan keng ko’lamli chora-tadbirlar majmuini taklif qiladi, Ovcharovga ko’ra (2004)2, kasblar olami bilan tanishish yo’l-yo’riqlari ularning vazifalaridan biri xolos va yuqori sinf o’quvchisi ta’lim xizmatlari dunyosida faol tadqiqotchi bo’lishi kerak, shuningdek kommunikator, turli yoshdagi odamlar bilan muloqotda kasbiy shaxsiga oid savollarga javoblarni topishga qodir inson bo’lishi talab etiladi. Ma’lumot mijoz uni qabul qilishga tayyor bo’lgandagina ta’sir qiladi. Shuning uchun, birinchi vazifa bo’lib faollashtiruvchi kasbga yo’naltirilgan texnikalar keladi, ular orasida Pryazhnikov (2008)3 quyidagilarni aniqlaydi: Karyeraga yo’naltirilgan o’yinlar, kasbga yo’naltirilgan o’yin mashqlari, sinf bilan erkin o’yinlar, xarita orqali erkin o’yinlar, xarita ma’lumot-qidiruv texnologiyalari, xarita konsultatsiya oldidan o’yinlar, stol martabaga yo’naltirilgan o’yinlar, faollashtirilgan kasbga yo’naltirish bo’yicha anketalar, sxemalarni tahlil qilish, o’z-o’zini baholash kabi kasbiy shaxsning holatlari. 1 Aleksandrov, A.Y., Barabanova, S.V., Vereshchak, S.B., Ivanova, O.A., Aleksandrova, Z.A. (2015), Legal basis of free legal aid state system administration in the Russian Federation. Journal of Sustainable Development, 8(3), 277-284. 2 Ovcharov, R.V. (2004), Reference Book of the Social Teacher. Moscow: VAKO. p288. 3Pryazhnikov, N.S. (2008), Vocational Guidance in School and College: Games, Exercises, Questionnaires. Moscow: WACO. p288. https://scientific-jl.com/luch/ 1 2 9 Часть-37_ Том-4_ Январь-2025 Karyeraga yo’naltirilgan o’yinlar professional (kasbiy) tanlovning aksiologik jihatlarini ko’rib chiqishga imkon beradi; - professional rivojlanishning uzoq va yaqin rivojlanish istiqbollarini rejalashtirish; - kasbni vizual tarzda ifodalash - kasbiy va hayotiy turli xil tashqi va ichki to’siqlarni yengib o’tishni o’rganish; - Kasb tanlash jarayonini taqlid qilish (Pryajnikov, 1997)4. Ovcharov (2004) uchta o’yin guruhini ajratib ko’rsatadi: O’yinlar aloqa o’rnatish; o’yinlar-professional faoliyatni modellashtirish,