NEMIS TILINI O‘QITISH METODLARI VA ULARNING AHAMIYATI

Аннотация

Ushbu maqolada nemis tilini o‘qitish metodlari va ularning ahamiyati haqida ma’lumotlar keltirilgan. Kalit so’zlar: chet tili, fonetik, leksik, grammatik xususiyatlar, ko’p tillilik (poliglot), sinonimiya mezoni, lingvistik (befarq) yoki tor, nutq. Hozirgi zamonda ma’lum bir chet tilini bilish katta ahamiyatga ega bo’lib, uni o’rganish usullari turlichadir. Yosh avlod ta'lim tarbiyasi eng ustuvor vazifalardan biri sifatida katta e'tibor qaratib kelingan masalalardan biridir. Kelajak avlod har tomonlama barkamol tarbiyalanishi, har sohada yetuk mutaxassis bo'lishi uchun chet tillarini mukammal o'rgatishimiz, dunyoqarashini kengaytirishimiz lozim. Xorijiy tillarni o'qitish jarayonida zamonaviy texnologiyalardan foydalanish o'quvchining nutqiy faoliyati kommunikativ kompetensiyani har tomonlama rivojlantirishga asos bo'la oladi. Ma'lumki, kommunikativ kompetensiya — ijtimoiy vaziyatlarda ona tilida hamda birorta xorijiy tilda o'zaro muloqotga kirisha olishni, muloqotda muomala madaniyatiga https://scientific-jl.com/luch/ 1 3 3 Часть-37_ Том-4_ Январь-2025 amal qilishni, ijtimoiy moslashuvchanlikni, hamkorlikda jamoada samarali ishlay olish layoqatlarini shakllantirishni nazarda tutadi. Hech kimga sir emaski, mamlakatimiz o'quvchilarining ko'pchiligida chet tillari orasida ingliz tilini o'rganishga bo'lgan e'tibor kuchli. Amaliyot shuni ko'rsatadiki, nemis tilini o'rganayotgan to'rt kishidan uchtasi ingliz tilini birinchi xorijiy til sifatida o'rgangan va olingan tajriba, bilim, ko'nikmadan foydalangan holda ikkinchi chet tiliga o'tilishi va uni o'rganishni osonlashtirishi mumkin. Aynan shunday holatlar maktabgacha ta'lim muassasalarida tarbiya olgan o'quvchilarning maktab yoshiga yetib, maktabga qabul qilinganlarida yuz beradi. Bunday hollarda ingliz tilini ma'lum darajada o'rganib kelgan o'quvchilarni nemis tili darslariga qiziqtirish uchun ma'lum bir prinsiplarga e'tibor berish lozim. Bugungi zamonaviy tilshunoslikning ajralmas muhim bo‘limlaridan hisoblanadigan va ko‘pchilik olimlarning qiziqishini borgan sari ko‘proq o‘ziga jalb qilib borayotgan sinonimiya sohasi tinimsiz rivojlanishda. Tabiiyki manashu sohaga qiziqib, ayni shu sohada ilmiy muvaffaqiyati bevosita chet tillarini yaxshi bilish bilan bir qatorda, tarjima, tarjima nazariyasi va ular bilan bog‘liq bo‘lgan, o‘z yichimini topgan va topmagan muammolarga bog‘liq hisoblanadi. Bundan tashqari bu borada taqqoslanayotgan ikki til millati, ya‘ni nemis va millatlarining yashash sharoiti, aholisining rivojlanish darajasi, an‘analaridan ham xabardor bo‘lishni hamda ularning tub mazmun - mohiyatini anglash, his qilish va idrok eta olish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Bugunga kelib tarjimaning roli borgan sari ortib borayotgani va bir tildan boshqa tilga she‘rlar, prozaik asarlar, publitsistik hamda ilmiy matnlar, ish qog’ozlari va siyosiy hujjatlar, gazeta axborotlari, notiqlar munozaralar, kinofilmlar qilinayotganini aytib o‘tish o‘rinlidir. Maktabda o'qish uchun ikkinchi til sifatida nemis tilini tanlash xorijiy til tasodifiy emas Germaniya va Nemis o'rtasidagi tijorat va kasbiy hayotdagi hamkorlikning kuchayishi, shaxsiy harakatchanlikning oshishi, nemis madaniyati bilan https://scientific-jl.com/luch/ 1 3 4 Часть-37_ Том-4_ Январь-2025 aloqalarning kengayishi, o`quvchilar va o'qituvchilar bilan almashish imkoniyati bilan izohlanadi. Ma'lumki, nemis tili grammatikasi boshqa nemis tillari grammatikasiga qaraganda ancha murakkab, shuning uchun murakkab grammatik mavzular oldindan tushuntirilishi kerak. Bir o'quvchiga mavzuni tushunish uchun besh soat, yana 10 soat kerak bo'ladi. Masalan, boshlang'ich bosqichda "Ismlarning ko'pligi" mavzusini o'rganish rejalashtirilmagan, lekin o'qituvchi o'quvchilarni ta'limning barcha beshta usuli bilan iloji boricha tezroq tanishtirishi kerak. Metodologik paradokslardan birida: "Chet tilini o'rganish oldinga siljishdan ko'ra vaqtni belgilashga o'xshaydi", deb bejiz aytilmagan. Va endi, bu grammatik mavzuni umumlashtirish va tizimlashtirish zarur bo'lganda, u bilan hech qanday muammo bo'lmaydi. O`quvchilar yetarlicha "joyida qoqildilar" va endi oldinga siljish kafolatlangan. Statistik ma'lumotlarga ko'ra, tilni o'rgatishdagi muvaffaqiyatning atigi 15 foizi o'qituvchiga, 50 foizi - o'quvchilarning qobiliyatlari va harakatlariga bog'liq. Qolgan 35% qiziqishga asoslangan motivatsiyaga bog'liq. Yangi tilga bo'lgan qiziqishning murakkab grammatik paradigmalar tizimida erib ketishiga yo'l qo'ymaslik o'qituvchining qo'lida. Mazkur maqolada so’z yuritilayotgan nemis tili Germaniya, Avstriya, SHveysariya, Lyuksemburg, Lixtenshteyn kabi davlatlarda davlat tili hisoblanadi. Bundan tashqari dunyoning boshqa mamlakatlarida ham nemis millatiga mansub kishilar istiqomat qiladilar. Nemis tili hind-yevropa tillari oilasining german tillari guruhiga kiradi. U o’ziga xos xususiyatlari bilan o’zbek tilidan keskin farq, qiladi. Shu sababli nemis tilining fonetik, leksik, grammatik xususiyatlarini o’zbek tilining fonetik, leksik va grammatik x