Ekish me’yorlari va ma’danli o‘g‘itlar bilan oziqlantirish miqdorlarini no‘xat navlarining biologik quruq massa to‘plashiga ta’siri

Аннотация

Bu maqolada Xorazm viloyatida ekilgan no’xatning “Polvon” va “Zumrad” navlari rivojlanishi hamda biologik quruq massa to‘plashiga ekish me’yorlari va ma’danli o‘g‘itlar miqdorlarining ta’siri o‘rganilgan. Kalit so‘zlar: biologik quruq massa, “Polvon”, “Zumrad”, no’xa, variant, nav, tuproq, bargi, ma’danli o‘g‘itlar, xosildorlik, ekish me’yor. Barcha dukkakli-don ekinlarida unib chiqishdan boshlab reproduktiv rivojlanishga o‘tishigacha bo‘lgan davrida poya va barglarning xom organik massasining nisbatan sekin ortishi aniqlangan. [1] Ma’lumotlarga ko‘ra, vegetatsiya davrining birinchi yarmida to‘plangan assimilyantlar asosan ildiz tizimini shakllantirish uchun ishlatadi va yer usti xom biomassasining sezilarli o‘sishi o‘simliklarning shoxlanishi va dukkaklash fazasi oxirigacha davom etadi.[2] Yuqorida keltirib o‘tilgan ma’lumotlardan bilish mumkinki, o‘simlikda quruq massaning to‘plashi ekinni yetishtirilgan sharoitlariga hamda qo‘llanilgan agrotexnik tadbirlarga bog‘liq holda o‘zgarib borishi mumkin. 2023–2024-yillar davomida olib borilgan tadqiqotlarimizda ham no‘xat navlarining biologik quruq massa to‘plashiga urug‘ ekish me’yorlari hamda qo‘llanilgan mineral o‘g‘itlar me’yorlarining ta’siri sezilarli bo‘lganligi kuzatildi. 399 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Jumladan, variantlarda no‘xatning “Zumrad” navini yuqori biomassa to‘plashi urug‘lar ko’chat orasi 4 sm qilib muddatida ekilib parvarish qilingan variantlarda kuzatilib, o‘suv davrida mineral o‘g‘itlarning N P K kg/ga me’yorlari 30 90 60 qo‘llanilgan variantda shoxlanish fazasida 8,02 s/ga, shonalash fazasida 14,11 s/ga, gullash fazasida 24,30 s/ga, dukkaklash fazasida 30,82 s/ga, pishish fazasida 44,68 s/ga ni tashkil etib, urug‘lar ko’chat orasi 3 sm va 5 sm qilib muddatlarida ekilib, o‘suv davrida mineral o‘g‘itlarning N P K kg/ga me’yorlari bilan oziqlantirilgan 30 90 60 variantlarga nisbatan quruq biologik massa to‘plashi shoxlanish fazasida 0,92-1,81 s/ga, shonalash fazasida 1,9-3,45 s/ga, gullash fazasida 1,8-3,94 s/ga, dukkaklash fazasida 2,16-4,35 s/ga, pishish fazasida 3,76-6,1 s/ga gacha yuqori bo‘lganligi aniqlandi. Urug‘lar ko’chat orasi 4 sm qilib muddatida ekilib, o‘suv davrida mineral o‘g‘itlarning N P K kg/ga me’yorlari qo‘llanilgan variant o‘rganilganida, 45 90 60 o‘simliklarning biologik quruq massa to‘plashi shoxlanish fazasida 9,48 s/ga, shonalash fazasida 16,38 s/ga, gullash fazasida 27,45 s/ga, dukkaklash fazasida 34,11 s/ga, pishish fazasida 48,66 s/ga ni tashkil etib, urug‘lar ko’chat orasi 3 sm va 5 sm qilib muddatlarida ekilib, o‘suv davrida mineral o‘g‘itlarning N P K kg/ga 45 90 60 me’yorlari bilan oziqlantirilgan variantlarga nisbatan biologik quruq massa to‘plashi shoxlanish fazasida 0,5-0,73 s/ga, shonalash fazasida 1,09-1,29 s/ga, gullash fazasida 0,54-2,5 s/ga, dukkaklash fazasida 3,0-3,05 s/ga, pishish fazasida 1,91-2,11 s/ga gacha yuqori bo‘lganligi qayd etildi. Urug‘lar ko’chat orasi 5 sm qilib muddatida ekilib, o‘suv davrida mineral o‘g‘itlarning N P K kg/ga me’yorlari qo‘llanilgan variant o‘rganilganida, 60 90 60 o‘simliklarning biologik quruq massa to‘plashi shoxlanish fazasida 8,25 s/ga, shonalash fazasida 14,46 s/ga, gullash fazasida 23,70 s/ga, dukkaklash fazasida 400 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 28,50 s/ga, pishish fazasida 43,53 s/ga ni tashkil etib, urug‘lar ko’chat orasi 3 sm va 5 sm qilib muddatlarida ekilib, o‘suv davrida mineral o‘g‘itlarning N P K kg/ga 60 90 60 me’yorlari bilan oziqlantirilgan variantlarga nisbatan biologik quruq massa to‘plashi shoxlanish fazasida 0,31-0,62 s/ga, shonalash fazasida 0,57-1,53 s/ga, gullash fazasida 1,67-2,8 s/ga, dukkaklash fazasida 2,19-4,77 s/ga, pishish fazasida 0,63- 4,12 s/ga gacha yuqori bo‘lganligi kuzatildi. No‘xatning “Polvon” navi ekilgan variantlarda biologik quruq massa to‘plashi o‘rganilganida ham yuqoridagi qonuniyatlar saqlanib qolgani holda yuqori natijalar urug‘lar ko’chat orasi 4 sm qilib muddatida ekilib parvarish qilingan variantlarda kuzatilib, o‘suv davrida mineral o‘g‘itlarning N P K kg/ga me’yorlari 30 90 60 qo‘llanilgan variantda shoxlanish fazasida 8,09 s/ga, shonalash fazasida 14,46 s/ga, gullash fazasida 24,59 s/ga, dukkaklash fazasida 33,20 s/ga, pishish fazasida 46,72 401 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 s/ga ni tashkil etib, urug‘lar ko’chat orasi 3 sm va 5 sm qilib muddatlarida ekilib, o‘suv davrida mineral o‘g‘itlarning N P K kg/ga me’yorlari bilan oziqlantirilgan 30 90 60 variantlarga nisbatan quruq biologik massa to‘plashi shoxlanish fazasida 0,92-1,81 s/ga, shonalash fazasida 1,9-3,45 s/ga, gullash fazasida 1,8-3,94 s/ga, dukkaklash fazasida 2,16-4,35 s/ga, pishish fazasida 3,76-6,1 s/ga gac