Siyosiy partiyalarning globallashuv sharoitidagi roli

Аннотация

This article analyzes the role and functions of political parties in the globalization process. It explores the impact of globalization on political party 339 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 activities, their integration in the international arena, transnational relations, and ideological transformations. The phenomenon of populist parties opposing globalization is also highlighted. The article provides a scientific analysis of how parties adapt to modern political realities, their positions on global issues, and changes in political communication methods. Additionally, the approach of national political parties towards globalization is briefly examined using the example of Uzbekistan's experience. Keywords: political parties, globalization, transnational relations, populism, political system, political communication, international politics, democratic institutions, party transformation, political system of Uzbekistan. Kirish: Bugungi kunda globallashuv jarayoni dunyoning deyarli barcha sohalarini, jumladan, siyosiy tizim va institutlarni ham chuqur o‘zgartirmoqda. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining rivojlanishi, xalqaro tashkilotlar faoliyatining kengayishi, transmilliy muammolarning kuchayishi siyosiy aktorlar, xususan, siyosiy partiyalar oldiga yangi vazifalarni qo‘ymoqda. Siyosiy partiyalar – har qanday demokratik jamiyatda fuqarolarning siyosiy irodasini ifodalovchi asosiy institutlardan biri bo‘lib, ular jamiyat va davlat o‘rtasida ko‘prik vazifasini bajaradi. Globallashuv sharoitida esa bu institutlar nafaqat mahalliy, balki global darajadagi masalalarga munosabat bildirish, xalqaro siyosiy maydonda faol ishtirok etish, o‘z g‘oya va dasturlarini keng auditoriyaga yetkazish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. O‘zbekistonda faoliyat yurituvchi siyosiy partiyalar, masalan, O‘zbekiston Liberal-demokratik partiyasi (O‘zLiDeP), “Milliy tiklanish” demokratik partiyasi, Xalq demokratik partiyasi (XDP), “Adolat” sotsial- demokratik partiyasi va “Ekologik partiya”, global iqtisodiy va siyosiy jarayonlarda milliy manfaatlarni himoya qilishga xizmat qiladi. Masalan, ular xalqaro savdo, investitsiyalar va energetika loyihalarida O‘zbekistonning mustaqil pozitsiyasini qo‘llab-quvvatlaydi. Mazkur maqolada siyosiy partiyalarning globallashuv davridagi o‘rni, ularning xalqaro siyosiy tizimdagi roli, yangi chaqiriqlarga nisbatan munosabati hamda transformatsiya jarayonlari tahlil qilinadi. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida siyosiy partiyalarning globallashuvga qanday moslashayotgani ham qisqacha ko‘rib chiqiladi. 340 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Asosiy qism: Globallashuv va siyosiy tizimlar evolyutsiyasi Globallashuv – bu davlat chegaralarining nisbiy ahamiyat kasb etishi, axborot, kapital, odamlar va g‘oyalar oqimining kuchayishi bilan tavsiflanadigan murakkab jarayondir. Bu jarayon siyosiy tizimlarga, xususan, siyosiy partiyalar faoliyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Siyosiy partiyalar endi nafaqat milliy masalalar, balki xalqaro muammolar – atrof-muhit muhofazasi, migratsiya, global xavfsizlik, inson huquqlari va boshqa global kun tartibidagi masalalarga ham o‘z pozitsiyasini bildirishi zarur bo‘lgan institutga aylanmoqda. Siyosiy partiyalar faoliyatining transmilliylashuvi Globallashuv natijasida siyosiy partiyalar faoliyati tobora transmilliy tus ola boshladi. Ayrim partiyalar xalqaro maydonda faol hamkorlik olib boruvchi siyosiy ittifoqlarda ishtirok etmoqda. Masalan, Yevropa Ittifoqi doirasida "Yevropa Xalq Partiyasi", "Yashillar Global Tarmog‘i" yoki "Sotsialistlar va Demokratlar Alyansi" kabi transmilliy siyosiy bloklar mavjud. Bu partiyalar birgalikda siyosiy qarorlar qabul qiladi, xalqaro saylov kampaniyalarini olib boradi va umumiy siyosiy qadriyatlarni ilgari suradi. Bunday ittifoqlar siyosiy partiyalar faoliyatining global ko‘lamda bir-biriga bog‘lanib borayotganini ko‘rsatadi. Raqamli texnologiyalar va siyosiy kommunikatsiya evolyutsiyasi Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi siyosiy partiyalar uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochdi. Ijtimoiy tarmoqlar, onlayn platformalar, sun’iy intellekt va algoritmik reklama orqali partiyalar saylovchilar bilan yanada tezkor va samarali aloqada bo‘la olishmoqda. Shu bilan birga, globallashuv raqamli siyosiy kommunikatsiyani transchegaraviy darajaga olib chiqdi. Masalan, AQShdagi siyosiy partiyalarning ayrim texnologik yondashuvlari boshqa davlatlardagi partiyalar tomonidan tezda o‘zlashtirilmoqda. Bu esa siyosiy partiyalar o‘rtasida ilg‘or tajriba almashinuvi imkonini beradi. Globallashuvga qarshi siyosiy tendensiyalar: populizm va millatchilik Biroq globallashuv jarayoni siyosiy barqarorlik va partiyalar faoliyatiga faqat ijobiy ta’sir ko‘rsatmaydi. Aksincha, globallashuvga qarshi siyosiy kuchlar, populistik va millatchilik