YURAK KLAPANLARINI PROTEZLASHDA MEXANIK VA BIOPROTEZLARNING SAMARADORLIGINI SOLISHTIRISH

Аннотация

Heart valves are crucial structures that maintain unidirectional blood flow within the heart. In cases of valve insufficiency or stenosis, replacement becomes a key aspect of modern cardiac surgery. Currently, two main types of prostheses are used in heart valve replacement: mechanical and biological. Each has its advantages and disadvantages, and factors such as the patient’s age, health status, quality of life, and more are taken into consideration. Keywords: heart valves, mechanical prosthesis, bioprosthesis, hemodynamics, thromboembolism, degeneration, revascularization Mexanik klapanlar: Tarkibi va afzalliklari: Materiali: Titanium, karbon, polimer qoplamali Uzoq umr ko‘rish: 20-30 yil va undan ortiq Yuqori bardoshlilik – mexanik shikastga kam uchraydi Kamchiliklari: Doimiy antikoagulyant terapiya talab etiladi (masalan, varfarin) Tromboembolik xatarlar yuqori Homiladorlik davrida xavfli (antikoagulyantlar orqali) 339 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024 Yurak klapanlari haqida Yurak klapanlari — bu yurakning ichida joylashgan, qonning bir yo‘nalishda oqishini ta’minlaydigan anatomiya va fiziologiya nuqtayi nazaridan juda muhim tuzilmalardir. Ular yurak bo‘linmalari orasida joylashgan bo‘lib, qonning orqaga oqib ketishini oldini oladi. Yurak klapanlarining asosiy funksiyasi: 1. Bir yo‘nalishda qon oqimini ta’minlash 2. Orqaga qon oqishini (regurgitatsiya) oldini olish 3. Yurak ishini silliq, muvozanatli olib borish Yurak klapanlari kasalliklari: Yurak klapanlarining buzilishi ikki asosiy turda bo‘ladi: 1. Stenoz – klapan to‘liq ochilmaydi, qon o‘tishi qiyinlashadi (masalan, aortal stenoz) 2. Yetishmovchilik (regurgitatsiya) – klapan to‘liq yopilmaydi, qon orqaga oqadi (masalan, mitral regurgitatsiya) Ushbu holatlar yurak zo‘riqishiga, qon aylanishi buzilishiga va yurak yetishmovchiligiga olib keladi. Shuning uchun og‘ir holatlarda klapanlarni protezlash zarur bo‘ladi. Protezlash zarur bo‘ladigan holatlar: 340 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024 Mitral stenoz Aortal regurgitatsiya Ko‘p miqdordagi prolaps (klapan cho‘kishi) Tug‘ma klapan nuqsonlari Infektsion endokarditdan so‘ng klapan zararlanishi 1. Biologik yurak klapanlari (kardiohirurgiya) Bioprotezlar, asosan, hayvonlarning yurak qopqog'idan (masalan, buzoq perikardidan) tayyorlanadigan va yurak jarrohlik amaliyotlarida ishlatiladigan sun'iy yurak klapanlaridir. Ular mexanik klapanlarga nisbatan kamroq qon ivishiga olib keladi va odatda yosh bemorlarga tavsiya etiladi. Afzalliklari: Kamroq qon ivish xavfi Yosh bemorlarda uzoq muddatli ishlash imkoniyati Kamroq antikoagulyant dorilarni talab qiladi Kamchiliklari: Muddati cheklangan (odatda 10–20 yil) Yosh bemorlarda tezroq almashtirish talab qilishi mumkin BIOPROTEZLARNING SAMARADORLIG 1. Yurak bioprotezlari (biologik yurak klapanlari) Samaradorlik: Funktsional ishlashi: Yurakning qon oqimini to'g'ri yo'naltiradi va yurak faoliyatini tiklaydi. Kamroq qon ivish xavfi: Biologik klapanlar mexaniklarga qaraganda kamroq antikoagulyant (qonni suyultiruvchi) dori talab qiladi. O‘rnatilgandan so‘ng hayot sifati oshadi: Nafas qisishi, charchoq kabi alomatlar kamayadi. Statistik natijalar: Odatda 10–20 yilgacha xizmat qiladi. 10 yildan so‘ng yangilanish ehtiyoji tug‘ilishi mumkin, ayniqsa yosh bemorlarda. Kamchiliklari: Mexanik protezlarga qaraganda qisqaroq xizmat muddati. Yana almashtirish operatsiyasiga ehtiyoj tug‘ilishi mumkin. Odam yuragi fiziologiyasi 341 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024 Yurak faoliyati miokardning ritmik qisqarishiga asoslangan. Yurak qisqarishi sistola, boʻshashishi diastola deyiladi. Yurak avtomatik tarzda qisqaradi. Miokardning qisqarishini taʼminlaydigan impulslar yurakning oʻtkazuvchi sistemasida hosil boʻladi. Sinus tugunida normada minutiga 60-80 marta hosil boʻladigan bu impulslar avval boʻlmacha miokardiga tarqalib, undan boʻlmacha- qorincha tuguni hamda Gis tutami va Purkine tolalari orqali qorinchalar miokardiga oʻtadi va ular qisqarishiga sabab boʻladi. Qorinchalarga oʻtish vaqtida impulslarning tezligi pasayadi. Shu sababli qorinchalarnikiga nisbatan boʻlmachalar qisqarishi tezroq tugallanadi. Yurakning qisqarish va boʻshashish davri yurak siklini tashkil etadi. Bu sikl boʻlmachalar sistolasi (0,1 sek), qorinchalar sistolasi (0,33-0,35 sek), diastola (qorinchalar va boʻlmachalar birgalikda boʻshashish fazasi) hamda pauza (0,4 sek) dan iborat. Boʻlmachalar qisqarganda ulardagi qon bosimi (oʻng boʻlmachada simob ustuni hisobida 1-2 mm dan 6-9 mm gacha, chap boʻlmachada 8-9 mm gacha) koʻtariladi. Natijada qon klapanlar orqali qorinchaga oʻtadi. Boʻlmachalar qisqarganda qorinchalarga qonning faqat 30% i chiqib, 70% i umum pauza vaqtida bemal