TIBBIY TA’LIMDA TALABALARNING MUSTAQIL TA’LIMINI TASHKIL ETISH: MUAMMO VA YECHIMLAR

Аннотация

Ushbu maqolada tibbiy ta’lim muassasalarida talabalarning mustaqil ta’lim faoliyatini tashkil etish va uni samarali amalga oshirishdagi mavjud muammolar ko‘rib chiqilgan. Mustaqil ta’limni tashkil qilishda uchraydigan metodik, texnik va psixologik to‘siqlar, shuningdek, ularni bartaraf etish yo‘llari, ilg‘or xorijiy tajribalar, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning dolzarbligi ilmiy asosda tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada ilg‘or tajriba va amaliy yechimlar asosida takliflar keltirilgan. Kalit so‘zlar: tibbiy ta’lim, mustaqil ta’lim, klinik kompetensiyalar, raqamli texnologiyalar, pedagogik yondashuvlar, talabalar faolligi. Bugungi kunda tibbiyot sohasi tobora rivojlanib borayotgan, doimiy yangilanayotgan, ilm-fanga asoslangan amaliyotga tayanadigan sohalardan biridir. Tibbiy oliy ta’lim tizimi esa nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy ko‘nikmalar, tanqidiy fikrlash va mustaqil qaror qabul qilish salohiyatini shakllantirishi lozim. Bu esa talabalar tomonidan mustaqil ta’limga asoslangan o‘quv faoliyatini talab qiladi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 6-apreldagi PQ-194-sonli qarorida oliy ta’lim tizimini zamonaviylashtirish, sifatni oshirish va ta’limning innovatsion shakllarini joriy etish bo‘yicha qator vazifalar belgilangan. Bu jarayonda mustaqil ta’limning roli alohida e’tiborga loyiq. 1. Mustaqil ta’limning nazariy asoslari Mustaqil ta’lim - bu talabalar tomonidan mustaqil ravishda ma’lumot izlash, tahlil qilish, o‘zlashtirish va amaliyotda qo‘llashga yo‘naltirilgan faoliyat bo‘lib, u bilimlar chuqurligini oshiradi. Bu jarayonda talabalar quyidagi kompetensiyalarni shakllantiradi: - Muammoli vaziyatlarni tahlil qilish; - Klinik qarorlar qabul qilish; - Axborot bilan ishlash va izlanish olib borish; - Hayot davomida o‘qish (lifelong learning). 75 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025 Xorijiy ta’lim tizimlarida (masalan, AQSh va Germaniya tibbiyot universitetlarida) talabalar haftaning kamida 30% vaqtini mustaqil o‘rganish va klinik keyslarni tahlil qilishga sarflashadi. 2. Tibbiy ta’limda mustaqil ta’limni tashkil etishdagi muammolar a) Metodik muammolar: Talabalarga berilayotgan topshiriqlar ko‘pincha umumiy va aniq natijaga yo‘naltirilmagan. Mustaqil ta’lim rejasi o‘quv dasturida tizimli joylashtirilmagan. Baholash mezonlari noaniq bo‘lganligi sababli talabalar orasida motivatsiya pasaygan. b) Texnik muammolar: Oliy o‘quv yurtlarida tibbiy simulyatorlar, interaktiv platformalar va virtual laboratoriyalarning yetishmasligi. Elektron kutubxonalar va ochiq ma’lumot bazalariga to‘laqonli kirish imkoniyatining cheklanganligi. c) Psixologik muammolar: Ba’zi talabalar o‘z-o‘zini boshqarish, vaqtni to‘g‘ri taqsimlash va mustaqil mas’uliyatni his qilishda qiynaladilar. O‘qituvchi tomonidan rag‘bat va individual yondashuv yetarli emasligi. 3. Samarali yechimlar va takliflar a) Raqamli texnologiyalardan foydalanish: Moodle, Google Classroom, MedCram kabi platformalarni joriy qilish orqali masofaviy mustaqil ta’limni tashkil etish; Klinik keyslar asosida ishlab chiqilgan interaktiv testlar va virtual simulyatsiyalarni keng joriy qilish. b) Individual yondashuv asosida mustaqil ishlarni shakllantirish: Har bir talabaga shaxsiy mustaqil ishlar rejasini tuzish va mentorlarga biriktirish; Amaliyotga yo‘naltirilgan topshiriqlar: “kasallik tarixi yozish”, “bemorni kuzatish rejasi”, “diagnostik algoritm tuzish”. c) Baholash va monitoring tizimini takomillashtirish: Mustaqil ta’lim natijalarini e-portfolio orqali baholash; Reyting ballari asosida baholash mezonlarini shaffof qilish; Talabalar faoliyatini muntazam ravishda tahlil qilib, teskari aloqa berish. d) Xorijiy tajribalarni integratsiya qilish: 76 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025 Flipped Learning (teskari o‘qitish), PBL (Problem-based learning), CBL (Case- based learning) metodlarini joriy etish; Hamkor xorijiy universitetlar bilan onlayn seminar va master-klasslar o‘tkazish. Tibbiy ta’limda mustaqil ta’limni tashkil etish nafaqat o‘quv jarayonining takomillashuviga, balki kelajakdagi vrachlarning kasbiy salohiyati va klinik tayyorgarligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Mustaqil ta’limni samarali yo‘lga qo‘yish uchun pedagogik metodlar, raqamli vositalar, psixologik yondashuvlar va baholash mexanizmlarining uyg‘unligi muhimdir. Har bir talaba o‘zining individual salohiyatiga mos tarzda bilim olishi uchun shart-sharoitlar yaratish zarur. Adabiyotlar ro‘yxati: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 6-apreldagi PQ-194-sonli qarori. 2. Hasanov B. “Tibbiy pedagogika asoslari.” – Toshkent: O‘zbekiston, 2017. 3. Harden R.M. & Laidlaw J.M. Essential Skills for a Medical Teacher. Elsevier, 2020. 4. World Federation for Medical Education (WFME) Global Standards, 2020. 5. Bukhari S.S. et al. Student-centered learning and self-directed learning in medical education. Journal of Advances in Medical