PARANJIDAN VOZ KECHILGAN KUN:”YANGI HAYOT” BOSHLANISHI

Аннотация

В данной статье говорится об усилиях наших современных женщин по развитию общества и о реформах, которые можно провести в нашей стране. Ключевые слова: современность, цивилизация, стратегия, инновации, реформа. Paranji-Markaziy Osiyo xotin-qizlarining òtmishidagi kiyim an'anlarida muhim òrin egallagan, yuzni tòliq yopuvchi kiyim turi bòlib, u jamiyatda ayollarining ijtimoiy faolligini cheklovchi vosita sifatida qaralgan. Paranji faqat Islom diniga oid kiyim emas. Paranji kabi butun tanani yopuvchi kiyimlar islomgacha bo‘lgan zamonlarda — Sosoniylar va hatto Qadimgi Mesopotamiya sivilizatsiyalarida ham mavjud bo‘lgan. Islom dinida ayollar uchun hijob tutish (ya’ni tanani yopish) amri mavjud, ammo yuzni yopish to‘g‘risida qat’iy bir shariat qoidasi mavjud emas. Bu ko‘proq mahalliy urf- odatlar va patriarxal ijtimoiy tizimlarning natijasidir. XIX–XX asr boshlarida paranji Markaziy Osiyodagi musulmon jamiyatlarda “iffat” belgisi sifatida qaralgan va ayolni jamoat hayotidan ajratuvchi vositaga aylangan. Paranji Markaziy Osiyo ayollari kiyimida yuzni to‘liq yopuvchi maxsus ustki kiyim bo‘lib, asosan O‘zbekiston, Tojikiston va Qirg‘iziston hududlarida keng tarqalgan. Ayniqsa XX asr boshlariga kelib ushbu kiyim turi shunchaki madaniy element emas, balki ayol erkinligining cheklanishi ramzi sifatida talqin etila boshlandi. Òzbekiston tarixida 1927 yil 8-mart sanasi "Paranjidan voz kechilgan kun sifatida muhim voqea bòlib qolgan. Bu sana Sovet modernizatsiyasi doirasida òtkazilgan "Hujum” bòlib, u ayollarni an'anaviy kiyim sifati voz kechishga undagan va ularning jamiyatdagi òrnini òzgartirishga qaratilgan edi. Mazkur mavzuni òrganish hozirgi kunda ham dolzarbdir. Chunki paranji atrofidagi tarixiy voqelikni chuqurlash, bugungi gender tengligi, ayol erkinligi va madaniy identitet masalalariga ilmiy nuqtai nazardan yondashish imkonini beradi. Paranjining ijtimoiy ahamiyati shundaki ,u ayolning shaxsiyati va erkinligini yashirish vositasi bòlish bilan birga ,uning jamiyatdagi mavqeini belgilab bergan. Kòpincha ayollar paranji kiyish orqali òz oilasi va jamiyat tomonidan himoyalangan hisoblangan, biroq buni ularning siyosiy, iqtisosiy va madaniy hayotida ishtirok tòsiq bòlgan. Sovet davrida bu holatga qarshi kurash olib borilib, ayollarning ijtimoiy faolligini oshirish maqsadida paranji an'anasini keskin tanqid qilindi va uning ortidan ayollarning jamiyatdagi roli egallandi. Ayollarga nisbatan ochiq va siyosiy zòravonlik kuchaydi ,davlatning kuchayib borayotgan kuchiga javoban. Ishontirish yòqolgan va kuch davlatning yaratish quroliga aylandi. 771 May, 2025-Yil Pirovardida Tarixiy bu jarayonlari va rivojlanishi bilan bog`liq Sovet davlati, masalan Gregor asarlari Massell va Duglas Northrop “Hujum” boshlanishi mutloq , o`zbek ayollarining hayoti va shu tariqa ertaroq , òsha hayot sodir bòlgan paytdan boshlanish kòrinadigan. Òzbek va boshqa Markaziy Osiyo ayollarining kuzatuv ob'yektiga aylandi.Rossiyaning Òrta Osiyoni bosib olishi ixtiyoriy hukumatga olib kelgandi . Massellning ishi The us Central tasvirlaydi.Osiyo rus tili ob'yektivida-Partiyadagila, u biladigan cheklov:" haqiqatan ham kam bilamiz Markaziy Osiyo kadrlari, oĝir bòlgan erkaklatva ayollar haqida". Hujum-1920-1930- yillar sovet Òrta Osiyosida olib borilgan va ayollarning mavqeini òzgartirish uchun qilingan harakat. Ma'lumotlar SSR davridagi kitoblardan olingan, subyektiv fikrlar berilgan . Òrta Osiyoda kòpxotinllik, qizlarni yoshligidan qalin evaziga turmushga berish, ayolni meros qilib berish, kelin òğirlash holatlari bor edi. Kòp ayollar savodsiz edi.1920-yillarning òrtalarida boshlab"Sharq ayollarini ozod qilish" harakati uchun hujum degan maxsus nom paydo bòldi. Ayollarga bolalarni parvarish qilish va soĝlim turmush asoslarini òrgatuvchi, ayollar va bolalar tibbiy maslahatlari bòyicha maslahat beradigan maxsus ayollar bòlimlari tashkil etildi. Ammo Harakat aholining qattiq qarshiligiga duch keldi. 1927-1928- yillarda birgina Òzbekistonda ayollar bòlimi a'zolari, klub va kutubxona mudirlari orasidan 2500 dan ortiq ayollar òldirilgan. Qirğiziston 22 yoshli faol Alimkan Mamiyqulova ayollar yiĝilishilarida qatnashgan va savodsizlikni tugatish maktabida tahsil olgan .uning eri bundan juda norozi bòlib, uni muntazam ravishda kaltaklagan va nihoyay suddagi ajrashish jarayonida uni xanjat bilan òldirgan. Qishloq Fuqarolar yiĝini deputati Aynabyubyu Jalganboyeva "Qil uy"ga rahbarlik qilgan, òquv dasturida qatnashgan, Qòchqor viloyatining Qil-Tuu qishloĝida xotin-qizlar òrtasidagi ishlards faol ishtirok etgan. Uning eri norozi bòlgan va uni kaltaklagan .u ota- onasi uyiga kòchib borgan. Shundan sòng eri yashirin holatda borib, uni 14 marta pichoql bilan jarohay yetkazgan.Orta Osiyo byurosinif 1927-yil oktabr oyida bòlib otgan 14syezdida bunday xatti-harakatlarni jazolash ,partiya safidan chiqarish tògrisidagi qaror qabul qilindi.paranji kiyishga qarshi harakatlar 15 yil ichida davom etdi. 1940-yillarning boshlarida paranjini yechdilar Hujum” harakatining mintaqavi