RAQAMLI BANK XIZMATLARIDA KIBERXAVFSIZLIK

Аннотация

This article analyzes the formation of the banking system and the security requirements in it, as well as the measures being taken to address it. Digital innovations in the banking system are changing day by day and security is increasing in line with the demands of the times. The article also provides examples of practical use of these services and highlights future prospects. Keywords: Passwords in the banking system, terminals and payment methods, bank identification, protective passwords and biometric locks. Аннотация: В данной статье проанализировано создание банковской системы и требования к ее безопасности, а также меры, принимаемые против нее. Цифровые инновации в банковской системе растут с каждым днем в соответствии с изменениями и требованиями безопасности времени. Также в статье приведены примеры практического использования данных сервисов и освещены их дальнейшие перспективы. Ключевые слова: Пароли в банковской системе, терминалы и способы оплаты, банковская идентификация, пароли безопасности и биометрические замки. Kirish: Bank tizimining moliyaviy resurslarini, mijozlar ma’lumotlarini va tranzaksiyalarni himoya qilish uchun ishlab chiqilgan chora-tadbirlar, texnologiyalar va siyosatlar to‘plamidir. Hozirgi kunda, banklar nafaqat an’anaviy operatsiyalarni, balki raqamli xizmatlarni ham taqdim etmoqda, bu esa yangi xavf-xatarlarni keltirib 378 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 chiqaradi. Kiberhujumlar, firibgarlik, ma’lumotlarning o‘g‘ir-lanishi va boshqa turli xavf-xatarlar banklar uchun jiddiy tahdid solmoqda. Shuning uchun bank xavfsizligi iqtisodiyotning barqarorligi va mijozlarning ishonchini saqlashda juda muhim rol o‘ynaydi. Bank xavfsizligi tizimi bir necha asosiy elementlardan iborat bo‘lib, ular o‘zaro muvofiqlashgan holda bank operatsiyalarining xavfsiz va samarali amalga oshirilishini ta’minlaydi. Bular orasida kiberxavfsizlik, ma’lumotlarni shifrlash, kredit kartalari va to‘lov tizimlarining himoyasi, pul yuvishga qarshi kurashish, ichki audit va nazorat jarayonlari mavjud. Xavfsizlik choralarining samaradorligi banklarning global moliyaviy tizimdagi o‘rniga va mijozlarga bo‘lgan ishonchiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois, banklar uchun xavfsizlik strategiyalarini ishlab chiqish va ularni doimiy ravishda yangilash zarur. Texnologik taraqqiyot va yangi xavf-xatarlar bilan kurashish uchun banklar xavfsizlik choralarini yaxshilash, zamonaviy tizimlarni joriy etish va mijozlarni onlayn xizmatlarda ehtiyotkorlikka chaqirishni o‘rganishlari muhimdir. Bugungi kunda bank tizimi nafaqat an’anaviy, balki raqamli xizmatlar orqali ham o‘z mijozlariga xizmat ko‘rsatadi. Bu esa o‘z navbatida banklar uchun yangi xavf-xatarlar yaratadi, xususan, kiberhujumlar. Kiberhujumlar bank tizimining asosiy komponentlarini buzib, moliyaviy resurslar, mijoz ma’lumotlari va tranzaksiyalarni xavf ostiga qo‘yishi mumkin. Shuning uchun banklar kiberxavfsizlikni o‘z tizimlarining eng muhim qismi sifatida ko‘rib, unga qarshi chora-tadbirlarni kuchaytirishlari zarur. Bunga bir qator chora tadbirlar qilinmoqda. Mijozlarning hisoblariga kirishda ikki bosqichli autentifikatsiya tizimi qo‘llaniladi. Bu xavfsizlik chorasida foydalanuvchi parolni kiritgandan so‘ng, qo‘shimcha kodni telefon yoki email orqali oladi, bu esa tizimga kirishni faqat qonuniy foydalanuvchi amalga oshirishi mumkinligini ta’minlaydi. Banklar tarmoqlarini kuzatib boruvchi tizimlar yordamida kiberhujumlarni tahlil qilib, ularni erta aniqlashga harakat qilishadi. Hujum aniqlanganida, tezkor ogohlantirish va choralar ko‘rish jarayonlari boshlanadi. Asosiy qism: Bank — bu aholi va tashkilotlardan pul mablag‘larini qabul qilish, ularni saqlash va himoya qilishni ta’minlash, shuningdek kreditlar va boshqa molyaviy xizmatlarni taqdim etish bilan shug‘ullanadigan moliyaviy muassasa. Dastlab bank Milddan avvalgi yillarda ibodatxonlar odamlar pulini saqlab qo‘yish vazifasni bargan. Banklar moliya bozorining asosiy ishtirokchilari bo‘lib, ularning faoliyati mamlakat iqtisodiyotiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. urli mamlakatlarda bank tizimi turli xil tuzilishga ega bo‘lishi mumkin. Ammo odatda 379 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 bank tizimi bir necha darajalarga bo‘linadi. Birinchi darajada mamlakatning bank tizimini tartibga soluvchi Markaziy bank mavjud. Markaziy bank foiz stavkalarini belgilash, pul massasini tartibga solish, boshqa banklarni nazorat qilish kabi funktsiyalarni bajarishi mumkin. Keyingi bosqichda mijozlarga xizmat ko‘rsatadigan va depozitlarni qabul qiladigan, kreditlar beradigan va hokazo tijorat banklari mavjud. Yana bir daraja mintaqaviy bankla bo‘lib, ular mahalliy jamoalar uchun moliyaviy xizmatlarni taqdim etish orqali bitta mintaqada yoki shtatda ishlashlari mumkin. Ba’zi mamlakatlarda, shuningdek, bitta korxona xodimlari yoki bitta jamoa aholisini o‘z ichiga olishi mumkin bo‘lgan ittifoq a’zolari uch