RAQAMLARNING TARJIMADA TO‘G‘RI IFODALANISHI UCHUN STRATEGIYALAR

Аннотация

С точки зрения лингвистики и переводоведения, одной из важных проблем является точное представление числовых данных при переводе. Числа служат не только математическими объектами, но и датами, временем, единицами измерения, ценами, телефонными номерами и статистическими данными. В связи с тем, что методы и системы выражения чисел различаются в разных языках, в процессе перевода может возникнуть ряд 189 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 проблем. В этой статье будут рассмотрены эффективные стратегии точного представления числовой информации в проектах перевода. Ключевые слова: даты, время, единицы измерения, цены, номера телефонов, статистика, стратегия перевода, перевод чисел, синхронный перевод, валюта, произношение. 1. Raqamlarning tarjimada muhimligi va asosiy muammolar Raqamlarning tarjima jarayonida noto‘g‘ri ifodalanishi tushunmovchilik va xatolarga olib kelishi mumkin. Masalan, moliyaviy hujjatlar, ilmiy tadqiqotlar, statistik hisobotlar yoki sanalar noto‘g‘ri tarjima qilinsa, bu jiddiy oqibatlarga sabab bo‘lishi mumkin. 1.1. Raqamlarning ifodalanishidagi farqlar Sanalar: Ingliz tilida month-day-year tartibida yoziladi (July 4, 2024), o‘zbek tilida esa day-month-year (4-iyul, 2024-yil). O‘lchov birliklari: Ingliz tilida funt, dyuym, gallon kabi imperial birliklar ishlatiladi, o‘zbek tilida esa metr tizimi qo‘llaniladi. Pul birliklari: 100 dollars → 100 AQSh dollari 1.2. Belgilar tizimidagi tafovutlar Ingliz tilida o‘nlik kasr ajratish uchun nuqta (.) ishlatiladi (3.14 → three point fourteen). O‘zbek tilida esa vergul (,) ishlatiladi (3,14 → uch butun o‘n to‘rt). 1.3. Talaffuzdagi tafovutlar 1,500 raqami ingliz tilida one thousand five hundred yoki fifteen hundred deb o‘qilishi mumkin, o‘zbek tilida esa faqat bir ming besh yuz shaklida aytiladi. 3:30 → three thirty yoki half past three (inglizcha), o‘zbek tilida esa uch yarim. 2. Raqamlarning tarjimada to‘g‘ri ifodalanishi uchun strategiyalar Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun bir necha samarali strategiyalar mavjud. 2.1. Kontekstual yondashuv Har bir raqamni tarjima qilishda uning konteksti hisobga olinishi lozim. Five thousand → besh ming (oddiy son) Five thousand dollars → besh ming AQSh dollari 2.2. Standartlashtirish va o‘lchov birliklarini konvertatsiya qilish Imperial va metrik tizim o‘rtasida avtomatik konvertatsiya amalga oshirilishi kerak: 5 feet → 1,52 metr 190 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 10 miles → 16,1 kilometr 32°F → 0°C 2.3. Sanalarni moslashtirish Sanalarni tarjima qilishda mamlakat standartlariga moslashish kerak: April 15, 2024 → 15-aprel, 2024-yil 12/05/2024 (inglizcha: 5-may) → 12.05.2024 (o‘zbekcha: 12-may) 2.4. Kasrlarni to‘g‘ri tarjima qilish 3.14 (three point fourteen) → 3,14 (uch butun o‘n to‘rt) 0.75 (zero point seventy-five) → 0,75 (nol butun yetmish besh) 2.5. Moliyaviy matnlarda valyutani moslashtirish $100 → 100 AQSh dollari £50 → 50 funt sterling €200 → 200 yevro 2.6. Telefon raqamlarini ifodalash usulini moslashtirish +44 20 7946 0958 → plyus qirq to‘rt, yigirma, yetmish to‘qqiz qirq olti, nol to‘qqiz besh sakkiz Ingliz tilida raqamlar ketma-ket o‘qilsa, o‘zbek tilida har bir raqam alohida talaffuz qilinadi. 2.7. Katta sonlarni to‘g‘ri ifodalash Ingliz tilida one billion = 1,000,000,000, lekin o‘zbek tilida bu bir milliard. One trillion (inglizcha) → bir trillion (o‘zbekcha). 3. Texnologik yondashuvlar va avtomatlashtirish 3.1. Tarjima dasturlarida raqamlar uchun maxsus algoritmlar yaratish Google Translate va boshqa tarjima tizimlari ba’zan raqamlarni noto‘g‘ri tarjima qiladi. Shu sababli, maxsus algoritmlar ishlab chiqish lozim. 3.2. Sun’iy intellekt yordamida kontekstni avtomatik tahlil qilish Mashinalarni o‘rgatish orqali raqamlarning kontekstual moslashuvi yaxshilanishi mumkin. Raqamlarning tarjimada to‘g‘ri ifodalanishi uchun kontekstual yondashuv, standarlashtirish, o‘lchov birliklarini konvertatsiya qilish, sanalar va valyutalarni moslashtirish kabi strategiyalarni qo‘llash lozim. Zamonaviy tarjima texnologiyalarining rivojlanishi bilan avtomatik tarjima tizimlarida ham raqamlarning aniq tarjima qilinishiga e’tibor qaratish muhim. Ingliz va o‘zbek tillarida raqamlarni tarjima qilishda lingvistik va madaniy tafovutlar muhim rol o‘ynaydi. Sinxron tarjima jarayonida raqamlarning talaffuzi, yozilishi, o‘lchov birliklari, sanalar, vaqt va valyutalar kabi elementlarning 191 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 moslashtirilishi talab etiladi. Ushbu muammolarni hal qilish uchun tarjimon kontekstual yondashuv, standartlashtirish va moslashtirish strategiyalaridan foydalangan holda raqamlarni aniq va tushunarli tarzda ifodalashi kerak. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Crystal, D. (2003). English as a Global Language. Cambridge: Cambridge University Press. 2. Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. London: Prentice Hall.