INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARINING FRAZEOLOGIK BIRLIKLARI TARKIBIDAGI MEBEL NOMLARI

Аннотация

Фразеологические единицы являются важным компонентом культурного и языкового разнообразия любого языка. Они отражают историю, образ жизни и мировоззрение народа. Английский и узбекский языки не содержат фразеологических выражений, включающих названия мебели. В данной статье мы рассмотрим роль этих мебельных терминов во фразеологических структурах, их сравнительный анализ и проблемы перевода. Ключевые слова: фразеологические единицы; названия мебели. THE NAMES OF FURNITURE IN PHRASEOLOGICAL UNITS OF THE ENGLISH AND UZBEK LANGUAGES Urokova Dildora Ibragimovna, Independent researcher, Uroqovadildora26@gmail.com 185 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 Annotation: Phraseological units are an essential component of any language's cultural and linguistic diversity. They encapsulate the history, way of life, and worldview of a people. English and Uzbek languages both contain phraseological expressions that include furniture names. This paper will examine the role of these furniture terms in phraseological structures, their comparative analysis, and translation challenges. Keywords: phraseological units; furniture names Mebel inson hayotida muhim o‘rin tutgani sababli, u bilan bog‘liq tushunchalar turli frazeologik birliklarda aks etgan. Ingliz va o‘zbek tillarida mebel nomlari quyidagi asosiy funksiyalarga ega: - Ma’naviy va ijtimoiy tushunchalarni ifodalash (power, status, comfort); - O‘xshatish va obrazlilik yaratish (metaphors and idioms); - Ironiya va kinoya ifodalash (satirical or humorous expressions). Ingliz tilida mebel nomlari ko‘pincha odamlarning xatti-harakatlarini, jamiyatdagi mavqeini yoki turmush tarzini ifodalash uchun ishlatiladi. Quyida ba’zi misollar keltirilgan: To have a seat at the table – muhim qarorlar qabul qilinadigan joyda ishtirok etish. Misol: “Women are still fighting to have a seat at the table in many industries”. O‘zbekcha ekvivalenti: “katta doirada so‘z huquqiga ega bo‘lish”. To be born with a silver spoon in one’s mouth – badavlat oilada tug‘ilgan bo‘lish. O‘zbekcha ekvivalenti: “tilla beshikda ulg‘aygan”. To sweep something under the carpet – muammolarni yashirish yoki e’tibordan chetda qoldirish. O‘zbekcha ekvivalenti: “yomon ishni pardozlash” yoki “ustini yopib qo‘yish”. Pull the chair from under someone – kimningdir rejalari yoki qulay sharoitini buzish. O‘zbekcha ekvivalenti: “birining oyog‘iga chopish”. Rocking the chair – beqarorlik, noaniqlik holatida bo‘lish. O‘zbekcha ekvivalenti: “qo‘sh oyoqda turmaslik”. O‘zbek tilida mebel nomlari ishtirokidagi frazeologizmlar, asosan, odamlarning ijtimoiy holati, xarakteri yoki hayotiy tajribasini ifodalash uchun qo‘llaniladi. Beshikdan belga yetguncha – bolalikdan voyaga yetguncha bo‘lgan davr. 186 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 Inglizcha ekvivalenti: “from cradle to grave” (biroq ingliz tilida butun umr nazarda tutiladi). Stol-stul qilmoq – biror tadbir yoki marosim uchun dasturxon yozish, mehmon kutishga tayyorgarlik ko‘rish. Inglizcha ekvivalenti yo‘q, lekin “set the table” iborasi o‘xshash vazifani bajaradi. Beshik teravermaydi – inson umrining cheklanganligini bildiradi. Inglizcha ekvivalenti: “Time waits for no one”. Yostiqdek kitob – juda katta hajmdagi kitob. Inglizcha ekvivalenti: “a brick of a book” yoki “a doorstopper book”. Kresloga mixlanib qolmoq – qulay joyda o‘tirib, hech narsa qilmay o‘tirish. Inglizcha ekvivalenti: “glued to the chair”. 3. Ingliz va o‘zbek frazeologik birliklarining qiyosiy tahlili Ba’zi iboralar to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima qilinsa ham ma’no saqlanmaydi, chunki ular turli madaniyat va tarixiy tajribaga asoslangan. Ingliz tilida mebel nomlari ko‘pincha ijtimoiy maqom va boylik bilan bog‘liq bo‘lsa, o‘zbek tilida ular turmush tarzi va hayotiy tajriba bilan bog‘liq bo‘ladi. Metaforik ma’noda ishlatilishi har ikkala tilda ham keng tarqalgan, lekin qo‘llanish konteksti va ma’no ko‘chishi jihatdan farqlari mavjud. 4. Frazeologik birliklarning tarjima muammolari Frazeologik birliklarni tarjima qilishda quyidagi qiyinchiliklar yuzaga keladi: 1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima qilinishi mumkin bo‘lmagan iboralar: To have a seat at the table → “katta doirada so‘z huquqiga ega bo‘lish” deb tarjima qilinadi. 2. Ma’nosi boshqa ibora orqali ifodalanadigan frazeologizmlar: To sweep something under the carpet → "ustini yopib qo‘yish". 3. Frazeologizmlarning ekvivalenti yo‘q bo‘lganda ularni tavsifiy tarjima qilish kerak bo‘ladi: Pull the chair from under someone → “birining oyog‘iga chopish”. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, ingliz va o‘zbek tillarida mebel nomlari ishtirokidagi frazeologik birliklar madaniy va lingvistik jihatdan qiziqarli o‘xshashlik va farqlarga ega. Ingliz tilida ko‘proq ijtimoiy maqom va hayot tarzi, o‘zbek tilida esa turmush tajribasi va milliy urf-odatlar aks etadi. Tarjima jarayonida frazeologizmlarning ma’nosini to‘g‘ri anglab, ularning ekvivalent variantlarini izla