FRAZEOLOGIK BIRLIKLARNI TARJIMA QILISH STRATEGIYALARI (T. Dreiserning Amerika fojiasi asari asosida)

Аннотация

phraseological units are one of the richest expressive means in the language, the translation of which presents certain difficulties linguistically and culturally. In this article, vol. The process of translating phraseological units in Dreiser’s work “American Tragedy” is analyzed. The strategies of translating phraseological units are considered-such methods as equivalence, literal translation, adaptation, descriptive translation and omission. The results of the study shed light on the principles of effective translation of phraseological units and provide important conclusions for translators. Keywords: phraseological units, translation strategies, T. Dreiser, American tragedy, literary translation Аннотация: фразеологические единицы являются одним из богатейших выразительных средств языка, перевод которого представляет определенные трудности с лингвистической и культурной точек зрения. В данной статье, aнализируется процесс перевода фразеологических единиц в произведении Драйзера "Американская трагедия". Рассматриваются стратегии перевода фразеологизмов - такие методы, как эквивалентность, буквальный перевод, адаптация, описательный перевод и опущение. Результаты исследования 128 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 проливают свет на принципы эффективного перевода фразеологических единиц и позволяют сделать важные выводы для переводчиков. Ключевые слова: фразеологические единицы, стратегии перевода, Т. Драйзер, американская трагедия, художественный перевод. Frazeologik birliklar (FB) tilning ajralmas qismi bo‘lib, ular tildagi tasviriylik va emotsional ta’sirni kuchaytiradi. Biroq, ularning tarjimasi ko‘plab muammolarni keltirib chiqaradi, chunki FBlarning ma’nosi ularni tashkil etuvchi so‘zlarning alohida ma’nolaridan kelib chiqmaydi. T. Dreiserning Amerika fojiasi romanida ko‘plab frazeologizmlar uchrab, ular asarning badiiy jihatdan ta’sirchanligini oshiradi. Ushbu maqola asarda uchraydigan frazeologik birliklarning tarjima usullari va ularning samaradorligini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Frazeologik birliklarning tarjima jarayonidagi muammolar Frazeologik birliklarni tarjima qilishda quyidagi muammolar yuzaga keladi: 1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri ekvivalentning mavjud emasligi – Ba’zi frazeologizmlar boshqa tilda bevosita muqobilga ega bo‘lmaydi. 2. Madaniy tafovutlar – Frazeologizmlar ko‘pincha muayyan xalqning tarixiy yoki madaniy kontekstiga bog‘liq bo‘ladi. 3. Uslubiy o‘ziga xosliklar – Adabiy asarlardagi FBlar muallifning uslubini aks ettirib, tarjimada saqlanishi lozim. 4. Ko‘p ma’nolilik va kontekstga bog‘liqlik – Frazeologik birliklarning ma’nosi kontekstga qarab o‘zgarishi mumkin. Frazeologik birliklarni tarjima qilish strategiyalari Frazeologik birliklarni samarali tarjima qilish uchun turli strategiyalar qo‘llaniladi: 1. Ekvivalentlik Bu usulda FB uchun ma’nosi va funksiyasi jihatidan mos keluvchi ekvivalent topiladi. Misol: To be in hot water → “Muammoga duch kelmoq” (o‘zbekcha) To spill the beans → “Sirni oshkor qilish” (o‘zbekcha) 2. So‘zma-so‘z tarjima (kalka usuli) FB so‘zma-so‘z tarjima qilinadi, lekin ba’zan bunday tarjima tabiiy eshitilmaydi. Misol: 129 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 To kill two birds with one stone → “Bir o‘q bilan ikki quyonni urish” 3. Adaptatsiya FB tarjima qilinayotganda madaniy jihatdan yaqin ekvivalent topiladi. Misol: A penny for your thoughts → “Nima o‘ylayotganingni ayt” (o‘zbekcha, erkin tarjima) 4. Tavsifiy tarjima Agar FBning ekvivalenti bo‘lmasa, uning ma’nosi izohlanadi. Misol: To bite the bullet → “Qiyin vaziyatga bardosh berish” 5. Tushirib qoldirish Ba’zan FBni tarjima qilmaslik yoki uni soddalashtirish mumkin, lekin bu usul ehtiyotkorlik bilan qo‘llanilishi lozim. Tahlil: Amerika fojiasi romanidagi frazeologik birliklar T. Dreiser romanida uchraydigan ba’zi frazeologik birliklarning tarjima usullari quyidagicha: 1. FB: “To pull the wool over someone’s eyes” Ma’no: Birovni aldash yoki haqiqiy vaziyatni yashirish. Tarjima strategiyalari: Ekvivalentlik: “Ko‘ziga parda tortmoq” Tavsifiy tarjima: “Aldash yoki haqiqatni yashirish” 2. FB: “To hit the nail on the head” Ma’no: Muammoning aniq sababini aytish. Tarjima strategiyalari: Ekvivalentlik: “Maqsadga to‘g‘ri urmoq” Adaptatsiya: “Xatoliksiz aytmoq” 3. FB: “To break the ice” Ma’no: Notanish yoki rasmiy vaziyatda muloqotni osonlashtirish. Tarjima strategiyalari: Ekvivalentlik: “Muzni sindirish” Tavsifiy tarjima: “Suhbatni iliq boshlash” Frazeologik birliklarni tarjima qilish jarayoni tarjimonning mahorati, til bilimi va madaniy tafovutlarni tushunishiga bog‘liq. Amerika fojiasi romanida uchraydigan FBlarni tarjima qilishda ekvivalentlik, adaptatsiya va tavsifiy tarjima eng samarali usullar ekani kuzatildi. 130 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Baker, M. (2018). In Other Words: A Course