MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI MILLIY QADRIYATLAR ASOSIDA TARBIYALASHNING IJTIMOIYLASHUVIGA TA’SIRI

Аннотация

Каждый этап жизни человека имеет особое значение в зависимости от уровня развития данного периода. Особенно важным является дошкольный возраст, когда активно развиваются речь и мышление, формируются эмоции и волевые процессы, а также появляется культурная идентификация. В данной статье рассматриваются и анализируются факторы, влияющие на развитие национальных ценностей у детей дошкольного возраста от 3 до 7 лет. Ключевые слова: дошкольный возраст, культурная идентификация, личность, семья, наследственность, среда, национальные ценности Kirish. Hozirgi globallashuv davrida yosh avlodni milliy qadriyatlar asosida tarbiyalash nafaqat ma’naviy-ma’rifiy ehtiyoj, balki jamiyat barqarorligining muhim 87 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 omili hisoblanadi. Bolaning ijtimoiylashuvi erta yoshda, ya’ni maktabgacha davrda boshlanadi va bu davrda unga singdirilgan qadriyatlar uning keyingi shaxsiy rivojiga, jamiyatga moslashishiga katta ta’sir ko‘rsatadi. 35Mamlakatimizda maktabgacha ta'lim tashkilotlarida milliy qadriyatlarga bo‘lgan e'tibor kun sayin yaxshilanib bormoqda. Qabul qilinayotgan qarorlar va amalga oshirilayotgan tadqiqotlar fikrimizning dalilidir. O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030- yilgacha rivojlantirish konsepsiyasida “Maktabgacha yoshdagi bolalarni har tomonlama intellektual, axloqiy, estetik va jismoniy jihatdan rivojlanishi uchun shart- sharoitlar yaratish, maktabgacha ta’lim tizimiga innovatsiyalarni, ilg‘or pedagogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish”36 kabi muhim vazifalar belgilangan. Bu esa, maktabgacha yoshdagi tarbiyalanuvchilarda milliy g‘ururni tarbiyalashning interaktiv vositalarini ishlab chiqish, tarixiy obidalar bilan tanishtirish jarayonida bolalarda o‘tmishga qiziqishni shakllantirishning metodik tizimini takomillashtirishni taqozo etadi. Qadriyatlar bolaning shaxs sifatida shakllanishida yo‘l ko‘rsatadi va uni jamiyatning faol a’zosi sifatida tayyorlaydi. V.A. Slastyonin ta’kidlashicha, “ijtimoiylashuv — bu shaxsni jamiyatga moslashtirish, undagi qadriyatlar tizimini ongli ravishda qabul qilish jarayonidir”37 Asosiy qism. Shaxsning shakllanishi kishilik jamiyati tomonidan yaratilgan ijtimoiy-tarixiy tajribani o‘zlashtirish, ta’lim-tarbiya berish orqali amalga oshiriladi. Bu har xil faoliyatlarda yuzaga keladi. Bolalar egallashlari lozim bo‘lgan mazmunni tanlash, uning egallab olishiga rahbarlik qilish kattalar tomonidan ta’lim-tarbiya jarayonida amalga oshiriladi. Tarbiya va ta’limning mazmuni, vositalari, metodlari, bolaning rivojlanish jarayoni ulaming yoshi bilan izohlanadi. Jumladan, kichik yoshdagi bolalar bilan ish olib borilganda ulaming mustaqil hayotga butunlay moslashmaganligi hisobga olinadi2 Ya’ni maktabgacha yoshdagi tarbiyalanuvchilarda madaniy identifikatsiyani rivojlantirish, ularni milliy qadriyatlar asosida tarbiyalash orqali ijtimoiylashuv jarayonini shakllantirish jarayonida ma’lum bir standartlardan chetga chiqish lozim. Bola o‘zining rangli dunyosiga ega, hech bir cheklovlarsiz rivojlanishni xohlaydgan shakllanish jarayonidagi shaxsdir. Shu sababli bolalarda 35 Karimova, M. (2020). Milliy qadriyatlar va tarbiya masalalari. Toshkent: Ma’naviyat. 36 O‘zbekistonikasi Prezidentining 2019 yil 8 maydagi “O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PQ-4312-son Qarori // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 10.05.2019 y., 07/19/4312/3106-son 37 Slastyonin, V. A. (2000). Pedagogika: O‘qituvchi kasbiga kirish. Moskva. 88 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025 qadriyatlarga nisbatan mehr-muhabbat ongli ravishda yosh davridagi faoliyat turi bilan yondashgan holatda o‘rgatib borilishi lozim. Hozirgi kunda bolalarda milliy qadriyatlar vositasida axloqiy sifatlarni shakllantirish, bolaning xulq madaniyati, ularning ongli faoliyati, bilim saviyasi, e’tiqodi-tarixiy tajribalarga, an’analar, udumlar va urf-odatlarga munosabati darajasida tarkib toptirish, milliy qadriyatlarimiz bo‘lmish an’analar, udumlar va urf - odatlarni o‘rganish, oila, maktabgacha ta'lim tashkiloti, jamoatchilik hamda mahallalarda amalga oshirilmoqda.38 Maktabgacha yosh davridagi bolalarga milliy qadriyatlarni ongli ravishda singdirishda ta’kidlab o‘tilgandek oila hamda jamiyatning o‘rni ahamiyatlidir. Shax sifatida shakllanayotgan har qanday yosh avlod o‘z jamiyati haqida qayg‘urishni bilishi ahamiyatlidir. Milliy qadriyatlarga asoslangan tarbiyaning amaliy jihatlari bir necha xildir. Bular: Pedagogik tajribalar shuni ko‘rsatadiki, milliy qadriyatlarni maktabgacha yoshdagi bolalarning ongiga singdirish quyidagi yo‘llar orqali amalga oshiriladi: Og‘zaki ijod namunalarini o‘rganish – ertak, maqol, topishmoq kabi janrlar orqali bolalarga yaxshi - yomonni ajrata olish, halollik, mehnatsevarlik kabi ijtimoiy fazilatlar o‘rgatiladi39 Rolli o‘yinlar – Masalan, “o