SOG‘LOM TURMUSH TARZINI SHAKLLANTIRISHDA KUNDALIK JISMONIY MASHQLARNING TA’SIRI

Аннотация

Ежедневные физические упражнения играют важную роль в формировании здорового образа жизни, так как они положительно влияют на все системы организма и способствуют укреплению общего состояния здоровья. Регулярные тренировки активизируют сердечно- сосудистую, дыхательную, мышечную и костную системы, снижают уровень стресса и повышают иммунитет. Ключевые слова: физические упражнения, здоровый образ жизни, здоровье, ежедневная активность, сердечно-сосудистая система, иммунитет, снижение стресса. Zamonaviy hayot sharoitida inson salomatligini saqlash, uning jismoniy va ruhiy holatini barqarorlashtirish, hayot sifatini yuksaltirish masalalari dunyo miqyosida eng dolzarb muammolardan biri sifatida kun tartibiga chiqmoqda. Axborot texnologiyalarining keskin rivojlanishi, avtomatlashtirilgan mehnat turlarining keng tarqalishi, shuningdek, kundalik hayotda jismoniy harakatlarga bo‘lgan ehtiyojning kamayishi natijasida odamlar tobora harakatsiz hayot tarziga o‘tmoqda. Natijada, surunkali kasalliklarning erta yuzaga chiqishi, 105 DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE International scientific-online conference immunitetning pasayishi, ortiqcha vazn, yurak-qon tomir kasalliklari, ruhiy tushkunlik holatlari va boshqa salbiy omillar keng tarqalmoqda. Sog‘lom turmush tarzi deganda nafaqat zararli odatlardan voz kechish, to‘g‘ri ovqatlanish va shaxsiy gigiyena qoidalariga amal qilish tushuniladi, balki uning eng muhim va ajralmas tarkibiy qismlaridan biri bo‘lgan jismoniy faollik ham nazarda tutiladi. Aynan kundalik jismoniy mashqlar inson organizmi uchun eng tabiiy, eng xavfsiz, ammo eng samarali ta’sir ko‘rsatadigan omillardan biri bo‘lib, u nafaqat tananing baquvvat bo‘lishiga, balki aqliy faollikning oshishiga, ruhiy muvozanatning saqlanishiga ham katta hissa qo‘shadi. Jismoniy mashqlar qon aylanishini faollashtiradi, moddalar almashinuvini tartibga soladi, asab tizimi faoliyatini yaxshilaydi, uyqu sifatini oshiradi hamda stress va depressiyaga qarshi kuchli tabiiy vosita hisoblanadi. Har kuni, hatto qisqa vaqt davomida bajariladigan jismoniy mashqlar inson salomatligi uchun juda katta ijobiy o‘zgarishlar olib kelishi ilmiy jihatdan ko‘p bor isbotlangan. Bundan tashqari, jismoniy faollik insonda o‘ziga bo‘lgan ishonchni mustahkamlaydi, mehnat unumdorligini oshiradi, turli yoshdagi insonlar orasida sog‘lom ijtimoiy munosabatlarning shakllanishiga xizmat qiladi. Ayni paytda, har bir yosh toifasi uchun moslashtirilgan jismoniy mashqlarning joriy qilinishi jamiyatda sog‘lom avlodni shakllantirish, kasalliklarni oldini olish va umumbashariy salomatlik darajasini oshirish yo‘lida asosiy omilga aylanmoqda. Shunday ekan, kundalik jismoniy mashqlarni oddiy odat sifatida emas, balki salomatlikni ta’minlashda muhim strategik vosita sifatida qabul qilish lozim. Asosiy qism Sog‘lom turmush tarzining ajralmas qismi sifatida qaralayotgan kundalik jismoniy mashqlar inson organizmining normal faoliyat yuritishida, fiziologik jarayonlarning muvozanatda bo‘lishida va hayot sifatining yuksalishida o‘ta muhim rol o‘ynaydi. Har kuni bajariladigan jismoniy mashqlar orqali yurak-qon tomir tizimi mustahkamlanadi, qon aylanishi faollashadi, yurakning kuchi ortadi va bu esa o‘z navbatida butun tananing kislorod bilan to‘liq ta’minlanishiga xizmat qiladi. Ayniqsa, yurakning sog‘lom ishlashi organizmdagi barcha ichki a’zolarning uzluksiz va barqaror faoliyatini ta’minlashda hal qiluvchi omildir. Jismoniy faollik natijasida mushaklar harakati kuchayadi, suyak va bo‘g‘imlarning mustahkamligi ortadi, umurtqa pog‘onasi to‘g‘ri shakllanadi hamda orqa miya faoliyati yengillashadi. Kundalik jismoniy mashqlar insonning asab tizimi faoliyatiga ham sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Mashqlar vaqtida chiqariladigan endorfin va serotonin kabi neyromediatorlar organizmda “baxt gormoni” sifatida ishlaydi, bu esa 106 DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE International scientific-online conference insonning kayfiyatini ko‘taradi, stressni kamaytiradi va depressiyadan himoyalaydi. Zamonaviy hayotdagi ruhiy bosimlar, ishdagi zo‘riqishlar, o‘qishdagi zo‘r talablar, ijtimoiy tazyiqlar fonida insonning ruhiy barqarorligini ta’minlashda jismoniy faollik eng qudratli vositalardan biri hisoblanadi. Shuningdek, jismoniy mashqlar insonning immunitetini oshirish, organizmning turli yuqumli va surunkali kasalliklarga qarshi tabiiy kurashish salohiyatini kuchaytirishda ham muhim vosita sifatida xizmat qiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, jismoniy faol hayot tarzi olib boruvchi insonlar ichki organlar faoliyatining uyg‘unligi, modda almashinuvining faolligi, tana massasi indeksining me’yoriy holatda bo‘lishi hamda hayotdan mamnunlik darajasi bilan ajralib turadi. Ayniqsa, bolalar va o‘smirlar orasida jismoniy tarbiyaning joriy etilishi ularning sog‘lom rivojlanishi, suyak-mushak tizimi shakllanishi, to‘g‘ri gavda hosil bo‘lishi va kelajakda har qanday jismoniy kasalliklarning oldini olishda muhim zamin yaratadi. Shu bilan birga, yoshi katta kishilar orasida muntazam jism