ГИЁҲВАНДЛИК ВОСИТАЛАРИ ВА ПСИХОТРОП МОДДАЛАРНИНГ НОҚОНУНИЙ АЙЛАНИШИГА ҚАРШИ КУРАШИШНИНГ ХАЛҚАРО ВА МИЛЛИЙ НОРМАТИВ-ҲУҚУҚИЙ ТАРТИБГА СОЛИНИШИ

Аннотация

Мақолада бутун дунёда долзарб масалага айланган гиёҳвандлик воситалари ва психотроп моддаларнинг ноқонуний айланишига қарши курашишда норматив-ҳуқуқий асос бўлиб хизмат қиладиган халқаро ва миллий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар, шу жумладан, битим, конвенция, шартнома, битим ва норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг мазмун-моҳияти таҳлил қилиниб, илмий асослантирилган таклиф, тавсиялар ишлаб чиқилган. Калит сўзлар: гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар, перекурсорлар, қарши курашиш, халқаро ҳужжатлар, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар. Аннотация. В статье анализируется содержание международных и национальных нормативных правовых актов, в том числе соглашений, конвенций, подзаконных актов, соглашений и нормативных правовых актов, которые служат нормативно-правовой основой в борьбе с незаконным оборотом наркотических средств и психотропных веществ, ставших актуальной проблемой во всем мире, и разработанных научно обоснованные предложения, рекомендации. Ключевые слова: наркотические средства, психотропные вещества, перекурсос, контрразведка, международные документы, нормативные правовые акты. Annotation. The article analyzes the content of international and national regulatory legal acts, including agreements, conventions, by-laws, agreements and regulatory legal acts that serve as a regulatory framework in the fight against illicit trafficking of narcotic drugs and psychotropic substances, which have become an urgent problem all over the world, and developed scientifically based proposals and recommendations. 49 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Keywords: narcotic drugs, psychotropic substances, precursors, counterintelligence, international documents, regulatory legal acts. Маълумки, дунёда гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларнинг ноқонуний айланиши билан боғлиқ жиноятларга қарши курашиш масаласи энг долзарб масалалардан бири бўлганлиги боис, айнан ушбу масалада Ўзбекистон Республикаси билан бошқа давлатлар ва халқаро ташкилотлар ўртасида халқаро ҳужжатлар жами 18 та қабул қилиниб, шундан, 3 таси конвенция, 1 таси шартнома ва 14 таси халқаро битимларни ташкил этади. Ушбу халқаро конвенцияларнинг мазмунида психотроп моддаларни суиистеъмол қилишнинг олдини олишга ҳамда уларни эрта аниқлаш, даволаш, таълим олиш, реабилитация қилиш, жамиятга қайтариш ва даволанишни тугатгандан кейин барча мумкин бўлган чораларни кўриш; томонлар иш жойида унга муҳтож бўлган шахсларни психотроп моддаларни суиистеъмол қилиш ва унинг олдини олиш муаммолари тўғрисида хабардорлигини оширишга кўмаклашиш[1]; гиёҳвандлик воситаларини етиштириш, ишлаб чиқариш ва улардан фойдаланишни тиббий ва илмий мақсадлар учун зарур бўлган етарли миқдорда чеклаш, гиёҳвандлик воситаларини қонунга хилоф равишда етиштириш, ишлаб чиқариш, ишлаб чиқариш ва улардан фойдаланишнинг олдини олиш[2]; ўзаро юридик ёрдам кўрсатиш мақсадида далиллар ёки кўрсатмалар тўплаш; тинтув ва ҳибсга олиш; объект ва жойларни ўрганиш; маълумотлар ҳамда далилларни тақдим этиш; тегишли ҳужжатлар ва материалларнинг, шу жумладан банк, молиявий, компания ёки тижорат ҳужжатларининг асл нусхасини ёки тасдиқланган нусхаларини тақдим этиш; даромадларни, мулкни, маблағларни ёки бошқа нарсаларни исботлаш учун аниқлаш, топиш[3] қоидалари назарда тутилган. Шунингдек, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларнинг ноқонуний айланиши билан боғлиқ жиноятларга қарши курашишга оид халқаро шартнома ва битимлар Ўзбекистон билан Швейцария, Туркия, Покистон, Россия, Афғонистон, Туркманистон, Қирғизистон, Болгария, Хитой, Словакия, Украина ва ШҲТга аъзо давлатлар ўртасида қабул қилиниб, ушбу ҳужжатларда назарда тутилган асосий вазифалар халқаро конвенциялардаги умумий қоидаларга асосланиб белгиланган. Мазкур халқаро-ҳуқуқий ҳужжатларнинг моҳиятини ўрганиш орқали биринчидан, “препарат”, “психотроп моддалар”, “наша”, “наша ўсимлиги”, “наша қатрони”, “кока тупи”, “кока барги”, “экин етиштириш”, 50 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference “гиёҳвандлик воситаси”, “доривор афюн”, “опий”, “кўкнор”, “кўкнор сомони”, “каннабис ўсимлиги”, “кокаин бутаси”, “назорат остида етказиб бериш” каби назарий тушунчаларнинг мазмун-моҳиятини англаш; иккинчидан, томонлар ўртасида ҳамкорлик предмети ва шакллари ишлаб чиқилганлиги; учинчидан, Россия, Хитой ва Афғонистон давлатлари билан тузилган битимларда энг самарали механизмларнинг мавжудлиги; тўртинчидан, тезкор маълумотлар алмашиш-нинг турли шакллари мавжудлиги; бешинчидан, “Назорат остида етказиб бериш” тезкор- қидирув тадбирини ўтказишнинг ҳуқуқий асослари мустаҳ- камланганлиги; олтинчидан, тезкор-қидирув фаолиятининг муҳим вазифаси сифатида айбланувчиларни қидириш, қонунчиликка мувофиқ процессуал, тезкор-қидирув тадбирларни ўтказиш; еттинчидан, ушлаб беришни тақозо этадиган ҳуқуқбузарликлар томонларнинг қонунига кўра камида бир йил озодликдан маҳрум этиш билан жазоланадиган ҳуқуқбузарликларни ташкил этиши; саккизинчидан, гиёҳвандлик воситалари ёк