BOLA HUQUQLARI HAQIDA NIMA BILAMIZ?

Аннотация

Данная статья посвящена присоединению Республики Узбекистан к Конвенции о правах ребенка, принятой ООН в 1989 году, ее значению и реализации этого международного документа на национальном уровне. Как основные принципы Конвенции приоритет интересов ребенка, обеспечение равенства и гарантия основных прав детей отражены в международных обязательствах Узбекистана и национальном законодательстве. Также в статье представлена подробная информация о Национальном плане действий на 2024-2027 годы, его рекомендациях и результатах сотрудничества с Комитетом ООН по правам ребенка. Ключевые слова: права ребенка, комитет по правам ребенка, конвенция, МОТ (международная организация труда), трудовой кодекс, омбудсмен по правам ребенка, ЮНИСЕФ (Детский фонд ООН). Annotation: This article is devoted to the merger of the Republic of Uzbekistan to the Convention on the Rights of the Child in the 1989 and the importance of this international document. The basic principles of the Convention are covered by the international liability and national legislation of Uzbekistan. The article also provides detailed information on the results of the 77 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference National Action Plan for 2024-2027 and its recommendations and the results of cooperationwith the Committee on the Rights of the United Nations. Keywords: Child rights, Committee for Subscribe to the Rights of the Child, Ilo (International Labor Organization), UNICEF (UN Child Fund). Bola huquqlari — inson huquqlarining bolaga nisbatan ishlatilishi. Bu sohadagi maxsus normalarning ishlab chiqilishi, bolaning jamiyatdagi alohida holati, ularning oiladagi o‘rni, yoshi bilan bog‘liq maxsus huquqlarning hamma davlat qonunchiligida belgilanmaganligi voyaga yetganlar huquqlarning barchasiga ega emasligidan kelib chiqadi. Bola huquqlari sohasiga tegishli xalqaro hujjatlarning ko‘pchiligi u yoki bu doirada yosh bolarga taauqlidir. Mustaqillikning dastlabki yillarida Oʻzbekiston Respublikasi qo‘shilgan birinchi xalqaro shartnoma Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi boʻlsa, keyingi xalqarolik boʻyicha asosiy shartnoma esa Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiya hisoblanadi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 1992-yil 9-dekabrdagi 757-XII son qarori). Bu bilan O‘zbekiston bola huquqlari va erkinliklarini taʼminlash boʻyicha bir qancha xalqaro- huquqiy tajribalarni ham oʻz zimmasiga oldi. Maʼlumki, Bola huquqlarining milliy qonunchilikning asosini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi tashkil qiladi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasida bolalar alohida g‘amxo‘rlik va yordam huquqiga egadirlar, deb e’lon qilganligini eslatib,jamiyatning asosiy tashkiloti hisoblanmish oila va tibbiy muhitga uning barcha a’zolari, ayniqsa, bolalar o‘sib ulg‘ayishlari va farovonlikka ega bo‘lishlari uchun jamiyat doirasidagi majburiyatlarni o‘z zimmasiga to‘liq oladigan bo‘lishiga erishish maqsadida zarur himoya va yordam bilan ta’minlanishi lozim ekanligiga ishonch hosil qilgan holda,bolaning shaxsi sog‘lom va har tomonlama uyg‘unlashgan holda kamoloti uchun u oila g‘amxo‘rligida, baxt, mehr-muhabbat va ongli tushunish vaziyatida o‘sishi zarurligini e’tirof etib,bola jamiyatda mustaqil hayotga to‘la tayyorlanishi va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomida e’lon qilingan g‘oyalar ruhida, ayniqsa, tinchlik, qadr- qimmat, sabr-toqat, erkinlik, tenglik va birdamlik ruhida tarbiyalanishi lozimligini hisobga olib,bolani mana shunday alohida himoya qilish zarurligi 1924-yilgi Bola huquqlari Jeneva deklaratsiyasida va 1959-yil 20-noyabrda BMTning Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan Bola huquqlari deklaratsiyasida ko‘zda tutilganligini va Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi, Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risida xalqaro paktda (jumladan, 23- va 24-moddalarda), Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to‘g‘risida xalqaro paktda (jumladan, 10-moddada), shuningdek, ixtisoslashgan 78 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference muassasalar hamda bolalarning farovonligi masalalari bilan shug‘ullanuvchi xalqaro tashkilotlarning Nizomlari va tegishli xujjatlarida e’tirof etilganligini e’tiborga olib,Bola huquqlari deklaratsiyasida ko‘rsatib o‘tilganidek, “bola, agar u jismoniy va aqliy jihatdan kamolotga yetishmagan bo‘lsa, maxsus ravishda muhofaza va g‘amxo‘rlikka, binobarin, tug‘ilguncha va tug‘ilgandan keyin ham munosib darajadagi huquqiy himoyaga muhtoj” ekanligini e’tiborga olib,Ijtimoiy va huquqiy tamoyillar to‘g‘risidagi deklaratsiyaning bolalar himoyasi va farovonligi, ayniqsa, bolalarni milliy va xalqaro darajalarda tarbiyalashga berish hamda asrab olish paytidagi himoyasi va farovonligiga doir qoidalariga, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Balog‘atga yetmagan bolalarga nisbatan odil sudlov yuritishga doir minimal standart qoidalari (“Pekin qoidalari”) va Favqulodda holatlarda va qurolli mojarolar davrida ayollar va bolalarni himoya qilish to‘g‘