OLIY TA’LIM MUASSASALARI TALABALARI O‘RTASIDA VATANPARVARLIK G‘OYALARINI RIVOJLNATIRISH PEDAGOGIKASINING KEYS METODLARI

Аннотация

In the era of modern globalization and information, the formation of feelings such as national pride, loyalty to the homeland, and respect for historical memory in the hearts of the younger generation is becoming one of the most important and relevant areas of pedagogy. At the heart of this process is patriotic pedagogy. This area of pedagogy is aimed at the conscious formation of a person in a socio-cultural environment and involves the development of socio- psychological competencies in students, such as understanding their duty to their homeland, loving it, and being ready to defend it. In the successful organization of such a complex educational process, modern pedagogical technologies, in particular, the Case Method, play a special role. This article provides information on case methods of pedagogy for the development of patriotic ideas among students of higher educational institutions. Keywords: patriotic pedagogy, case method, educational competence, constructive approach, reflection, social activity, civic consciousness 101 Kirish. XXI asrda ta’lim tizimi oldida turgan asosiy vazifalardan biri — bu yosh avlodni nafaqat milliy, balki global ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy jarayonlarga tayyorlash, ularni xalqaro maydonda faoliyat ko‘rsata oladigan, yuqori darajadagi fuqarolik ongiga ega bo‘lgan shaxs sifatida shakllantirishdan iboratdir. Bunday vazifani samarali amalga oshirishda esa vatanparvarlik tushunchasini tor millatchilik doirasida emas, balki xalqaro-kontekstual, baynalminallashgan doirada talqin qilish zarurati yuzaga kelmoqda. Vatanparvarlik tushunchasining baynalminallashuvi bu — uni faqat etnik yoki geografik chegaralarga bog‘lab emas, balki insoniyat sivilizatsiyasi kontekstida umumiy axloqiy-me’yoriy, demokratik, ekologik va madaniy qadriyatlar bilan uyg‘unlashtirilgan holda o‘rgatish demakdir. Shu jarayonda Keys metodlari o‘zining muammoli holatlarni tahlil qilish, turli madaniy kontekstlarga nisbatan tolerant munosabatni shakllantirish va o‘quvchilarni ijtimoiy-kognitiv jihatdan faol subyektga aylantirishga xizmat qiladigan interfaol texnologiya sifatida pedagogik jihatdan nihoyatda dolzarb vositadir.1 Mavjud adabiyotlar tahlili. Frantsiyalik zamonaviy pedagog Philippe Perrenoud Keys metodining zamonaviy o‘qitish modellariga integratsiyalashuvi, ayniqsa, kompetensiyaviy yondashuv doirasidagi ahamiyati bo‘yicha yetakchi olimlardan biridir. Perrenoudga ko‘ra, zamonaviy ta’lim shaxsda bilimdan ko‘ra ko‘proq “bilimni real hayotiy vaziyatda qo‘llash kompetensiyasi”ni shakllantirishi lozim. Bu nuqtai nazar Keys metodining mohiyatiga to‘liq mos keladi: keyslar orqali o‘quvchilar muammoli ijtimoiy holatlarda orientatsiya qilinadi, shaxsiy va ijtimoiy qarorlar qabul qilishga o‘rgatiladi, bu esa fuqarolik kompetensiyasining tub mohiyatini tashkil etadi. Perrenoud vatanparvarlikni milliy-chegaraviy tushunchadan ko‘ra, global etik majburiyat, universal madaniy identifikatsiya sifatida talqin qiladi. U pedagogikada “fuqarolik ko‘nikmalari” degan tushunchani ilgari surgan bo‘lib, bunda madaniyatlararo muloqot, inson huquqlariga hurmat, ijtimoiy tenglik va ekologik mas’uliyat asosiy komponentlar sifatida ko‘riladi. Keys metodining oliy ta’limdagi qo‘llanilishi bu kompetensiyalarni mustahkamlovchi muhim strategiyalardan biri sifatida e’tirof etiladi. Ayniqsa, transmillik va madaniyatlararo keyslar orqali talabalar o‘zlarining vatanparvarlik tuyg‘ularini universal qadriyatlar bilan muvofiqlashtirishga o‘rganadilar. Bu esa vatanparvarlikni nafaqat “milliylik” darajasida, balki insoniyat manfaati kontekstida shakllantirish imkonini beradi. Italiyalik marksist faylasuf va pedagog Antonio Gramsci Keys metodining sotsiopolitik va g‘oyaviy aspektlarini chuqur tahlil qilgan nazariyotchi hisoblanadi. U ilgari surgan “hegemonik g‘oya yetakchiligi” nazariyasi pedagogikada vatanparvarlikning ideologik shakllanishini tahlil qilishda muhim nazariy vositadir. Gramsciga ko‘ra, har qanday ta’lim jarayoni muayyan g‘oyaviy kurashlar maydonidir va bu maydonda pedagogika faol subyekt sifatida ideologiyalarni ishlab chiqaradi. Shu ma’noda Keys metodining ideologik jihatlari talabani g‘oya tashuvchisiga aylantirish imkonini beradi. Gramschi vatanparvarlikni intellektual-axloqiy majburiyat sifatida talqin qilib, uni ijtimoiy adolat, tenglik va ommaning farovonligini himoya qilish bilan bog‘laydi. Oliy ta’limda Keys metodlari orqali talabalar muayyan tarixiy yoki sotsiopolitik keyslar asosida ijtimoiy nohaqlik, irqchilik, millatchilik, yoki gender tengsizlik kabi global muammolarni muhokama qilishadi. Gramschi modeli shuni anglatadiki, vatanparvarlik bu – siyosiy befarqlikdan voz kechgan holda ongli 1 Abdul Latif, M. (2022). Civic Identity and Nation-Building Through Case Pedagogy in Malaysia. Penang: . Universiti Sains Malaysia Publications 102 fuqarolik pozitsiyasi bilan yashash, jamiyatga g‘oya orqali ta’sir ko‘rsatishdir. Demak, Keys metodlarining ushbu aspekti Gramschi talqinidagi “organik intellektual”ni tarbiyalashga xiz