ODAM SAVDOSI JINOYATLARINI TERGOV QILISHNING XUSUSIYATLARI

Аннотация

Maqolada odam savdosi jinoyatlarining kelib chiqish omillari, uni oldini olishda davlat organlarining hamkorligi, odam savdosi jinoyatlariga qarshi kurashish mezonlari, odam savdosi jinoyatlari bo‘yicha zudlik bilan amalga oshirilishi lozim bo‘lgan harakatlar, tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirish mehanizmlari, tergov qilishda uchraydigan muammolar va ularga yechim sifatida ko‘tarilgan tavsiyalar, xalqaro hamkorlik, konvensiya, shartnoma va kelishuvlarning O’zbekiston qonunchiligidagi o’rni va samarali yechimlar yoritilgan. Yuqoridagilarni yoritish maqsadida turli statistikalardan foydalanildi. Kalit so’zlar Tergovga qadar tekshiruv, dastlabki tergov organlari, Ichki ishlar organlari, qamoqqa olish , xalqaro hamkorlik, razvedka faoliyati, davlat organlari , odam savdosini oldini olish va unga qarshi kurashish bo’yicha tuzilmalar. Odam savdosini tergov qilishdagi asosiy muammolarni tushunish va ularga yechim topishdan avval, odam savdosi jinoyatining kelib chiqishiga asosiy sabablarni bilishimiz lozim. Ular quyidagilardan iborat: ijtimoiy barqarorolik davlatlarning xususan O’zbekistonning ham asosiy muammolaridan biri bu- ishsizlikdir. Natijada yoshlar osongina mo’may pul topish ilinjida chetga borib bo’lsa ham har qanday ishni so’rab-surishtirmasdan rozi bo’lmoqdalar1. Huquqiy madaniyatni yetishmasligi- o’z huquqini qonuniy vazifalari nimadan iborat ekanligini bilmaydigan inson , o’z ishonuvchanligi oqibatida ushbu jinoyat jabrlanuvchii bo’lib qolmoqdalar. Yoshlarning bo’sh vaqtini to’g’ri taqsimlamaslik- buning natijasida yoshlar bekorchi orzularga berilmoqdalar va hayotga o’ta tor nigoh bilan , yengiltaklik bilan qaramoqdalar. Shu o’rinda ta’lim va tarbiya muasasalarning ham bunday bo’lishida o’rni katta bo’lishi mumkin2. Odam Savdosi jinoyatini tergov qilishdagi asosiy qiyinchiliklar: 1.Yashirinlik: odam savdosi ko‘pincha yashirin tarzda amalga oshiriladi. Jinoyatchilar jabrlanuvchilarini ko‘pincha boshqa mamlakatlarga yoki hududlarga olib borishadi, shunda ular huquqni muhofaza qilish organlaridan himoya topa olmaydi. Jabrlanuvchilar ko‘pincha qo‘rqishadi, chunki ular o‘zlari yoki oilalariga zarar yetishini bilishadi. 2. Jabrlanuvchilarning shaxsiy qiyinchiliklari: odam savdosi jabrlanuvchilari ko‘pincha ruhiy va jismoniy zo‘ravonlikka duchor bo‘lishadi. Ularning ko‘pchiligi, o‘z holatlari bilan bog‘liq juda noaniq ma’lumotlar yoki qo‘rquv tufayli, tergovchilarga to‘liq yordam bera olmaydi. 3. Xalqaro xususiyat: odam savdosi ko‘pincha bir nechta davlatlar hududida amalga 1 Murodov, B. (2016). Jinoyat ishini javobgarlikka tortish uchun da'vo muddati o'tganligi munosabati bilan tugatish asoslarini takomillashtirish. O‘zbekiston qonunchiligiga sharh , (3), 47-50. 2 13. Murodov, B. (2016). Jinoyat ishini javobgarlikka tortish uchun da'vo muddati o'tganligi munosabati bilan tugatish asoslarini takomillashtirish. O‘zbekiston qonunchiligiga sharh , (3), 47-50. 153 oshiriladi. Bu holat, tergovchilarga jinoyatni aniqlash va jinoyatchilarni ushlashda jiddiy qiyinchiliklar tug‘diradi. Odam savdosi jinoyatlari transmilliy xususiyatga ega bo‘lgani sababli, xalqaro hamkorlik va ma’lumot almashish talab etiladi. Xalqaro doirada esa O’zbekiston barcha davlatlar bilan ham shartnomaga ega emas. 4. Jinoyatchilarning tashkilotlanganligi: odam savdosi jinoyatlari ko‘pincha yaxshi tashkil etilgan jinoyat guruhlari tomonidan sodir etiladi. Bu guruhlar tajribali va murakkab tuzilmaga ega bo‘lib, huquqni muhofaza qiluvchi organlarning ularni aniqlashi va hibsga olishlari qiyinlashadi. 5. Yashirinlik va maxfiylik: odam savdosi ko‘pincha yashirin tarzda amalga oshiriladi. Jinoyatchilar jabrlanuvchilarini ko‘pincha boshqa hududlarga olib borishadi, shunda ular huquqni muhofaza qilish organlaridan chetlashtiriladi. Jabrlanuvchilar ko‘pincha qo‘rqishadi, chunki ular o‘zlarini yoki oilalarini xavf ostiga qo‘yishdan cho‘chishadi. 6. Jabrlanuvchilarning psixologik va ruhiy qiyinchiliklari: odam savdosi jabrlanuvchilari ko‘pincha zo‘ravonlikka duchor bo‘lishadi va bu ularning ruhiy holatini og‘irlashtiradi. Jabrlanuvchilar ko‘pincha o‘z holatlarini inkor etishadi yoki qo‘rquvdan tergovchilarga to‘liq yordam bera olmaydilar. Tergovchilarga ular bilan o‘ta ehtiyotkorlik bilan ishlash kerak. 7. Transmilliy xususiyatlar: odam savdosi ko‘pincha bir nechta davlatlar hududida sodir etiladi, bu esa tergovchilarga jinoyatchilarni aniqlash va ushlashda katta qiyinchiliklar tug‘diradi. Bunday jinoyatlar ko‘pincha xalqaro miqyosda sodir etilgani sababli, tergovchilarga xalqaro hamkorlik va ma'lumot almashish zarur bo‘ladi. 8. Jinoyatchilarning o‘ta tashkilotlanganligi: odam savdosi jinoyatlari ko‘pincha kuchli va murakkab jinoyat guruhlari tomonidan amalga oshiriladi. Ular o‘zlarining faoliyatini ehtiyotkorlik bilan yashiradilar va ularni aniqlash uchun zamonaviy texnologiyalar talab etiladi3. Odam savdosi jinoyatlarini tergov qilish masuliyat va muammolar: Odam savdosi — bu global miqyosda tobora kengayib borayotgan va hayotiy oqibatlarga ega