MEHNAT MIGRATSIYASI VA UNING O‘ZBEKISTONNING BARQAROR IJTIMOIY-IQTISODIY TARAQQIYOTIGA TA’SIRI

Аннотация

Ushbu maqolada ijtimoiy hayotimizda migratsiyaning roli, migrantlar hamda ular bilan ijtimoiy ish olib borishda ijtimoiy ish shakllari va usullari xorij tajribasida tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: ijtimoiy hayot, migratsiya, savdo, jarayon, yashash sharoiti, demografik muvozanat. Globalizatsiya jarayonlari kuchayib borayotgan hozirgi davrda mehnat migratsiyasi butun dunyo mamlakatlari uchun dolzarb ijtimoiy-iqtisodiy masalalardan biriga aylangan. Mehnat resurslarining bir hududdan ikkinchisiga harakatlanishi nafaqat ishchi kuchi ortiqcha bo‘lgan mamlakatlar muammosini kamaytiradi, balki qabul qiluvchi davlatlarning iqtisodiy rivojiga ham sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Shu bilan birga, migratsiya jarayonlari ijtimoiy barqarorlik, demografik muvozanat, mehnat bozorining holati va oila institutiga ham turlicha ta’sir ko‘rsatadi Aholi migratsiyasi murakkab ijtimoiy hodisa bo‘lib bu fenomen hozirgi kunda jamiyat hayotining barcha sohalariga ta’sir ko‘rastmoqda. Aytishim mumkinki, migratsiya jarayoni davomli, to‘xtamaydigan jarayon hisoblanadi. Chunki bu hozirgi zamon talabi shu Migratsiyaga ketmoqchi bo‘lganlar yoki bo‘lmasam ketgan shaxslar faqat moddiy mablag‘larni o‘ylab tavakkal qilmasligi kerak. Agar ishni puxta o‘rganilmasa keyin salbiy holatlarga kelishi mumkin. Migratsiyaga yo‘lga otlangan shaxs har bir ishni ijbiy va salbiy tomonlarini o‘rgangan holda va albatta tadqiqotlarda ko‘rib chiqish lozim. Migratsiyaga qaror qilgan shaxs o‘zining holatidan kelib chiqqan holda. O‘zi uchun va oilasi uchun eng maqul yolni ko‘rishi lozim. Odamlarning migratsiyasi qadim zamonlardan beri mavjud. Migratsiya birinchi ijtimoiy mehnat taqsimoti (cho'pon qabilalarining ajralishi) dehqonchilikning rivojlanishi, hunarmandchilikning dehqonchilikdan ajralishi, xalqlarning katta ko'chishi, buyuk geografik kashfiyotlar, sanoatning rivojlanishi (asr boshlarida) bilan bog'liq edi.19-asr). 20-asrda urushlar migratsiyaga katta ta'sir ko'rsatdi. Migratsiya insoniyat taraqqiyotida va xalqlar o‘rtasida hududlarni qayta taqsimlashda muhim rol o‘ynadi. Migratsiya ham doimiy aholining, ham emigrantlarning turmush darajasiga, aholining demografik va ijtimoiy tuzilishiga, joylashuviga, etnografik tarkibining o'zgarishiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Doimiy yashash joyining oxirgi o'zgarishi munosabati bilan:  qaytarilmaydigan migratsiya;  juda uzoq vaqt davomida migratsiya bilan bog'liq vaqtinchalik migratsiya;  yilning ma'lum bir davrida ko'chirish bilan bog'liq mavsumiy migratsiya;  doimiy ish va boshqa joylardagi ta'lim muassasalariga borishni o'z ichiga olgan ko'chma migratsiya;  mamlakatdan boshqa joyga ko'chish, mamlakatga ko'chib o'tish shaklidagi tashqi migratsiya;  mamlakat ichidagi migratsiya bilan bog'liq ichki migratsiya turlariga bo'linadi. Migratsiyaning hayotimizga quyidagi ijobiy ta’sirlarini ko‘rib chiqishimiz mumkin. 6 Masalan, iqtisodiy o'sish, madaniy boyitish, demografik muvozanat, innovatsiya va tadbirkorlik. Migrantlar mehnat bozoriga yangi kuch olib keladi, iqtisodiy o'sishni rag'batlantiradi. Ular ko'pincha mahalliy aholi bajarishni istamaydigan ishlarni bajaradilar. Migrantlar o'z madaniyati, an'analari va urf-odatlari bilan jamiyatni boyitadi. Bu madaniy xilma-xillikni oshiradi va tolerantlikni rivojlantiradi. Migratsiya aholi sonining kamayishi va qarish kabi demografik muammolarni hal qilishga yordam beradi. Migrantlar yangi g'oyalar, bilimlar va ko'nikmalar olib keladi, innovatsiya va tadbirkorlikni rag'batlantiradi. Shu bilan birga, migratsiyaning salbiy ta’sirlarini ham ko‘rib chiqish maqsadga muvofiqdir. Misol uchun, mehnat bozori raqobati, ijtimoiy ziddiyatlar, ijtimoiy ziddiyatlar, jinoiylik, sog'liqni saqlash va ta'lim tizimlariga yuklama. Migrantlar mahalliy aholi bilan mehnat bozorida raqobatlashishi mumkin, bu esa ish haqi pasayishiga va ishsizlikning oshishiga olib kelishi mumkin. Madaniy farqlar, til to'siqlari va ijtimoiy integratsiya muammolari ijtimoiy ziddiyatlarga olib kelishi mumkin. Ba'zi hollarda, migrantlar jinoiy faoliyatga aralashishi mumkin, bu esa jamiyatda xavfsizlikni pasaytiradi. Migrantlar sog'liqni saqlash va ta'lim tizimlariga qo'shimcha yuklama yaratishi mumkin. O‘zbekiston Respublikasi uchun ham mehnat migratsiyasi masalasi nihoyatda dolzarb bo‘lib, xorijda vaqtincha mehnat faoliyati bilan shug‘ullanayotgan fuqarolarning soni yildan- yilga ortib bormoqda. Ularning yuborayotgan pul o‘tkazmalari mamlakat iqtisodiyotiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan bo‘lsa-da, bu jarayon bilan bog‘liq muammolar – yaqinlaridan uzoqlik, malaka mos kelmasligi, ijtimoiy himoya yetishmasligi kabi omillar barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Mazkur tezisda mehnat migratsiyasining ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka ta’siri tizimli tahlil qilinadi, mavjud muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etish yo‘llari taklif etiladi. “Aholining migratsiyasi” ta’rifiga V.A. Iontsev faqat mahalliy nashrlarda 36 ta turli xil ta'riflarni sanab o'tadi. Ushbu atamaning zamonaviy ma'nosi juda keng. Migratsiya - bu qanday om